Ákeniń orny

Sottalyp jatqan ekeýdiń bireýi – aqquba júzdi, ekinshisi – qaratorynyń ózi. Aqquba jigittiń anasy sotta: «О́te jaqsy aqsha taptym, osy balamdy eshteńeden tarshylyq kórmeı ósýi úshin jan aıamaı jumys istedim. Sondyqtan da ulyma qaraıtyn ýaqytym tym az boldy. Shynymdy aıtsam, tárbıesine qaraı almadym», dep muńyn shaǵypty. Al qaratory jigittiń anasy: «Men balama barynsha qaradym. Tárbıesin únemi qadaǵaladym, qaramadym dep aıta almaımyn. Aqshadan da qysylǵan kúni joq, nege mundaı jolǵa túsip ketkenin bilmeımin», depti. Dál osy sózderdi tanysymyzdan estigen boıda: «Ákesi qaıda? Ekeýiniń ákesi sotqa qatyspady ma?» dep suradyq. Eń alǵash oıymyzǵa kelgeni sol boldy. Sotty kózimen kórgen tanysymyz ekeýiniń de ákesi 3 ret ótken sot otyrysynyń bireýine de kelmegenin, óıtkeni balasy isti bolyp jatqan eki áıeldiń biri ajyrasqanyn, ekinshisi balasynyń ákesi týraly jaq ashpaǵanyn aıtty. Ne kerek, órimdeı eki jas ómiriniń eń keremet kezin, 13 jylyn temir torda ótkizedi. О́te ókinishti...

Osy jaǵdaı kóp taqyrypqa tereńdeýge túrtki boldy. Oılańyzshy, sottalyp jatqan­dardyń ekeýine de ortaq nárse – ákeniń táliminsiz jetilgeninde. Olardyń ómirinde áke tárbıesiniń orny oısyrap, úńireıip tur. «Ákesi barlar da jaman jolǵa túsip ketip jatyr ǵoı» dersiz, buǵan aınalamyzdan kórgenimizben jaýap berelik. Bilesizder me, ómirde ákesi bolsa da, ata-anasy ajyraspaǵan, tolyq otbasynan shyqqan jandardyń ishinde de áke tálimin, áke tárbıesin, ákeniń qamqorlyǵy men qoldaýyn, mahabbatyn sezinbeı óskender bar. Qalaı derińiz bar ma? Qaıbir jyly bir aǵamyz jurt tanys-tamyryn salyp jete almaı júrgen ornyn ózi bosatty. Ádette, mundaı ózgeris qyzmettiń joǵarylaýymen baılanysty bolady ǵoı, sol sebepti aǵamyzdan: «Qaı jaqqa joǵaryla­ıyn dep jatyrsyz?» dep suradyq. Sonda ol kisi: «Osy ornymda taban aldyrmaı 6 jyl istedim, jumystyń grafıgi, jaýapkershiligi bar, demalysta da úı kórmeı qyzmet qyldyq. Kishkentaıym meni tanymaıdy. Ol tańda uıyqtap jatqanda úıden ketemin, túngi uıqyǵa jatqanda kelemin, meni múldem kórmeıdi dese de bolady. Qyzmetten ketýime osy sebep», dedi. Burynǵysynan joǵary bolmasa da grafıgi yńǵaıly jumysqa ornalasqanda aǵamyzdan balasymen qarym-qatynasyn suradyq. Sol kezde: «Endi-endi tanysa bastadyq», dep, ázil-shyny aralas jaýap bergen edi. Bireý solaı balasymen baılanystyń joǵyn bilgende ózin toqtatady, keıbiri qoǵamdyq qyzmetti nemese bala tárbıesinen de «mańyzdy» jumysty ­taýyp, júktep alady.

Sózimizdiń basyndaǵy qos keıipkerdiń jazasynan keıin ákeniń róli tóńiregindegi oı mazalap, ákelerden ononım saýalnama aldyq. 10-nan toǵyzy bastapqy saýaldarǵa «áıelim» dep, sońǵy suraqqa «ıá» dep jaýap berdi. Olarǵa «Balańyzben kim úı tapsyrmasyn oryndaıdy?», «Balańyzdyń mekteptegi nemese balabaqshadaǵy jınalysyna kim barady?», «Balańyzǵa kim kıim, oıynshyq, kerek zatyn tańdaıdy, satyp alady?», «Ekpe saldyrýǵa nemese aýyryp qalǵanda balańyzdy emhanaǵa kim aparady?», «Balańyzdyń mekteptegi ıa balabaqshadaǵy jarystary, is-sharalaryna kim barady?», «Áıelińiz jumys isteı me?» degen suraqtar qoıyldy. Mundaı árekettiń bárin usaq-túıek sanaıtyndar, erlerdiki iri ister bolýy keregin aıtatyndar bar. Alaıda senseńizder, saýalnamaǵa qatysqan jandardan bala kezindegi estelikterin, ómirde adam bolýy­na kim kóp yqpal etkenin suraǵanymyzda: «Ýnıversıtetke qujat tapsyrýǵa anammen kelgenmin, ómirime serik bolǵan mamandyqty tańdaýyma sebepshi bolyp edi», «Almatydaǵy sheshýshi saıystan jaraqat alǵanymda anam janymda bolǵan, men úshin jumystan suranyp, shalǵaıdaǵy qalaǵa meni súıregeni jeńýge jiger berdi», «Men 7-synyptaǵy saıysqa anamnyń túnnen tańǵa deıin uıyqtamaı mýltfılm keıipkeriniń kıimin tigip bergeninen keıin ismerlikke qyzyqtym» dep, kóbi maıda-shúıde kóretin qarapaıym áreketterdiń ómirinde mańyzdy ekenin meńzep jaýap berdi.

Joǵarydaǵy ákelerdiń jaýaptaryn oqyp otyrǵanda bir oqıǵa esimizge tústi. Poıyzda kýpeles kórshi jigit 2 jasqa jeter-jetpes bala­symen kele jatty, ózi emizikpen sút berdi, jór­gegin aýystyrdy, oınatty, erkeletti. «Anasy qaıda?» degenimizdi kózimizden oqydy ma, bizge ózi: «Anasy bala ústinde ketti. Ákesi de, anasy da – ózimmin», dedi. Balasyn eshkimge jáý­teń­detpeı qarap júrgenine súısindik. Biraq sol kisiniń qózi móltildep «Báribir anasynyń orny bólek eken» degeni júrekte qaldy. Dál osy sóz ákeniń ornyna da qatysty. Bala úshin áke­niń de, ananyń da óz orny bar jáne sol oryn múmkindik barda bala ómirinde úńireıip qal­ma­sa, qýyskeýdeler kóbeımeıtindeı kórinedi.