Pikir • 14 Maýsym, 2024

Qaıyrymdylyq qadiri

450 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Bıylǵy alapat sý tasqyny kezinde jurttan jylý jınaǵan qaıyrym­dy­lyq qorlary az bolǵan joq. Biraq olar­dyń kóbi jınalǵan qarajat qansha ekeni, qandaı maqsatqa jum­sal­ǵany týraly esep bergen emes. Al áleýmettik jelide ár­túrli sebeppen aqshalaı járdem suraýshylar kóbeıip tur. Alaıda olardyń qaısysy shyn muqtaj ekenin anyqtaý ońaı emes.

Jýyrda Qarjylyq monıtorıng agent­tiginiń baspasóz qyzmeti elimizde jobalardy, bastamalardy jáne startaptardy qarjylandyrýǵa aqsha jınaýdyń ın­novasııalyq tásili bolyp sanalatyn kraýdfandıngti ońaı jolmen baıý maq­satynda paıdalaný oqıǵalary jıilep ketkendigin málimdedi. Naqty aıtqanda, túrli kúmándi maqsatqa qarajat jınaýǵa 138 banktik karta tartylǵan. Jalǵan kómek suraýshylarǵa 660 myńnan astam otandasymyz aqsha jibergen. Jınalǵan qarjynyń jalpy somasy 6 mlrd teńgeni quraǵan. Onyń ishinde 2 mlrd teńge boıynsha alaıaqtyq jasaý belgileri baıqalǵan.

Áleýmettik jelide alaıaqtar «emdelý» jáne «muqtaj jandarǵa kómek kór­setý» degen jeleýmen aqsha jınaýdy esh kedergisiz jáne baqylaýsyz iske asyryp júr. Shyntýaıtynda, olar jınalǵan mol qarajatty jyljymaly jáne jyljymaıtyn múlikterdi satyp alýǵa, turmystyq shyǵynǵa, býkmekerlik keńselerde bás tigýge, sheteldegi qymbat páterlerdi jalǵa alýǵa jumsaıtyn kórinedi. Demek áleýmettik jelide aýyr syrqaty nemese múshkil hal-jaǵdaıyn aıtyp zar ılep turǵan adam­dardyń sózderiniń shyndyǵyna kóz jet­kizbeı, olarǵa birden kómek qolyn sozý alaıaqtardyń arbaýyna túsip, bosqa shy­ǵyndaný múmkin ekenin esten shyǵar­maǵan jón.

Jaqynda Joǵarǵy sottyń baspasóz qyzmeti Almaty qalasynyń mamandan­dy­rylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq sotynyń sheshimimen osy megapolıstegi «Jibek joly» qaıyrymdylyq mekemeleri qaýymdastyǵynyń quramyna kirgen, bilim salasyndaǵy 26 qaıyrymdylyq mekemesiniń memlekettik tirkeýi joıylyp, qyzmeti toqtatylǵandyǵyn habarlady. Ýákiletti organ júrgizgen tekseristiń qorytyndysy boıynsha olardyń tek 11-i naqty jumys istegen, al 15-i tirkelgen jerinde joq bolyp shyqqan.

«Ońtústik astanadaǵy» qyzmeti toqta­tylǵan qaıyrymdylyq mekemelerinde balalar­dyń ómiri men densaýlyǵyna tikeleı baılanysty, sonyń ishinde kóshi-qon, eńbek, jer, ekologııa jáne turǵyn úı máselelerine qatysty óreskel zań buzýshylyqqa jol berilgen. Sondaı-aq sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmeti, órt qaýipsizdigi talaptary, sanıtarlyq-epıdemıologııalyq normalar, dinı, qaıyrymdylyq jáne qarjylyq-sharýashylyq qyzmet salalarynda zań buzýshylyq áshkerelengen. Is júzinde bul mekemelerdiń atqarǵan jumystary olardyń jarǵylyq maqsattaryna qaıshy keletindigi anyqtalǵan. Onyń ústine, keı­bireýleri bilim berý qyzmetimen tıisti lısenzııasyz aınalysqan. Balalardyń tıisti bilim, tárbıe jáne medısınalyq kómek alý quqyqtary aıtarlyqtaı buzylǵan.

Atalǵan qaıyrymdylyq mekemeleriniń dinı beıimdelgendigi dáleldengen, al Qazaq­stan musylmandary dinı basqarmasy «Jibek joly» mekemesimen jasalǵan memo­randýmnyń kúshin birjaqty tártippen joıǵan.

Zańnamany buzǵan qaıyrymdylyq mekemeleriniń birqataryna jáne olardyń basshylaryna qatysty qylmystyq is qozǵalǵan. Olar kámeletke tolmaǵan bala­nyń ózine qol jumsaýyna, áleýmettik, ulttyq, násildik, dinı arazdyqty qozdyrýǵa, sot ekstremıstik jáne terrorıstik dep tanyǵan ádebıetter tabylýyna baılanysty.

Qoı terisin jamylǵan qasqyrlar sııaqty «qaıyrymdylyq mekemesi» mártebesin paıdalanyp, zańsyz is-áreketpen aınalysqan uıymdar jabylyp, basshylary tergeýge alynǵanymen, osy oqıǵa elimizdegi qaıy­rymdylyq salasyna degen senimge selkeý túsirgeni anyq. Sondyqtan múddeli memlekettik organdar áleýmettik jelide jurttan jalǵan járdem suraý arqyly alaıaq­tyq jasaýshylardy áshkereleý, qaıy­rymdylyq mekemeleri men qor­larynyń jumysynyń ashyqtyǵy men esep­tiligin qamtamasyz etý sharalaryn qolǵa alsa, ıgi.