Alǵashqyda bizdiń ınstıtýt ıadrolyq fızıka, materıaltaný, ıadrolyq jáne radıasııalyq qaýipsizdik, radıohımııa syndy birneshe baǵyt boıynsha irgeli zertteýler júrgizip, keıbirinde qoldanbaly zertteýlerge aýysty. Osy zertteýler nátıjesinde medısına men ónerkásip salalaryna arnalǵan radıofarmasevtıkalyq preparattar men radıoızotopty ónimder shyǵarýdy jolǵa qoıdyq. Qazir radıofarmpreparattarmen Astana, Almaty, Semeı, Shymkent qalalaryndaǵy aýrýhanalardy ómirlik mańyzdy dári-dármekpen qamtamasyz etip jatyrmyz. Iаǵnı elimizde óndirilip otyrǵan radıofarmpreparattyń 90%-yn ınstıtýt óndiredi.
Málimetterge qaraǵanda, Semeıdegi Iаdrolyq medısına ortalyǵyndaǵy naýqastar 2028 jyldyń sońyna deıin ıodterapııaǵa kezekte tur. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń aqparaty boıynsha, bıyl Astanadaǵy Ulttyq ǵylymı onkologııalyq ortalyqta qosymsha 8 tósektik oryn ashylady. 2025 jyly Almatyda taǵy 5 tósektik oryn ashý josparlanǵan. Kelesi jyly Aqtaý, Qyzylorda jáne Aqtóbe qalalarynda PET/KT dıagnostıkalyq ortalyqtaryn ashý kózdelgen. 2026 jyly Qaraǵandy jáne О́skemen qalalarynda ashý josparda tur.
Iаdrolyq fızıka ınstıtýty bul ortalyqtardy radıoaktıvti ıod, ftordezoksıglıýkoza jáne basqa da mańyzdy radıofarmpreparattarmen qamtamasyz etýge daıyn. Alaıda tıisti ınfraqurylym men logıstıkalyq jaǵdaı jasalýy qajet. Osy oraıda aıtaıyn, bıyl Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynyń 14 jyl boıy «Air Astana» áýe kompanııasymen kelissózder júrgizgen eńbegi aqtalyp, nátıjesinde mamandar daıarlanyp, radıofarmpreparattardy tasymaldaý úshin qajetti prosedýralar ázirlendi. Sonyń nátıjesinde bıylǵy maýsym aıynda el tarıhynda alǵash ret «Ftordezoksıglıýkoza-18F» radıofarmpreparaty áýe kóligimen Shymkenttegi Iаdrolyq medısına ortalyǵyna jetkizildi. Buǵan deıin mundaı preparattar tek avtokólikpen tasymaldanǵan edi. Radıofarmpreparattardy áýe arqyly tasymaldaý – jarty ǵasyrdan astam tájirıbege ıe.
Osy jyldyń maýsym aıynan bastap biz MAGATE kelisimsharty aıasynda Qyrǵyz eline medısınalyq radıoızotoptardy jetkize bastadyq. Oǵan qosa ınstıtýt ónerkásiptik maqsattaǵy kobalt-57 ızotobyn Germanııa, Fransııa, Túrkııa jáne Reseıge shyǵaryp, eksporttaıdy. Jyl sońyna deıin lıýtesıı-177 ızotobyn óndirý josparlanyp otyr. Sondaı-aq bolashaqta samarıı-153, aktınıı-225 ızotoptarymen radıofarmpreparattar shyǵarý, germanıı-68/gallıı-68 generatoryn ázirleý jospary bar. Búginde aktınıı-225 negizindegi radıofarmpreparattyń bir kıýrıiniń (oqyrmanǵa túsinikti bolý úshin – bir gramy) naryqtaǵy quny 80 mln dollardy quraıdy. Qazirdiń ózinde japondyq iri kompanııalar ony satyp alýǵa kezekte tur.
Taǵy bir qýanysh – ınstıtýt bazasyndaǵy SSR-Q (sý-sýly reaktor – Qazaqstan) zertteý reaktorynda aqparattyq tehnologııa qajettilikteri úshin jartylaı ótkizgish materıaldar alý úshin kremnıı quımalaryn qospalaý tehnologııasy iske qosylǵan.
Biz, Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynyń ǵalymdary bolashaq atom energetıkasynda ekenine senimdimiz. AES qurylysy – bul joldaǵy alǵashqy qadam ǵana. Otandyq ǵalymdar jańa urpaq úshin bolashaq energetıkanyń negizi bolatyn jańa ǵasyrdyń tehnologııasy – basqarylatyn termoıadrolyq sıntezdi jasaýmen uzaq ýaqyttan beri aınalysyp keledi. Osy oraıda Eýropanyń tórtinshi joǵarǵy oqý orny Karlsrýe tehnologııalyq ýnıversıteti (KIT) men Japonııanyń Ulttyq kvanttyq ǵylym jáne tehnologııa ınstıtýty (QST) birneshe mln dollar qarajat quıyp, Iаdrolyq fızıka ınstıtýty bazasynda ishkireaktorlyq zertteýler jobasy negizinde tehnologııalardy óndirip otyr.
Sol tehnologııalardy halyqaralyq patentteý arqyly bolashaqta ondaǵan mıllıardtyq dollarmen tabys tabatynymyzǵa senimdimiz.
