Baqytty otbasynyń bolmysy

Adam jaratylysy kúrdeli. Ol árkez súıispenshilik, tańǵalý, ókpeleý, qýanysh-qaıǵy, meıirim-shapaǵat, t.b. sezimder jeteginde júredi. Osy sezimderdi sheginen asyrmaı tizgindep, olardy turaqty­lyq pen tepe-teńdik jaǵdaıynda ustaı bil­gen adam ókinishke urynbaıdy. Iаǵnı jo­ǵarydaǵy árqıly sezim qubylysyn tizgindep, retteı bilgen kisi baqytty otbasyn qura alady.

07 Naýryz, 2025

Tarıh jáne shyndyq

Úndi qaıratkeri Javaharlal Nerý: «Otar eldiń tarıhyn otarlaýshy jazady» degendeı, kezinde birtýar aqyn Ǵafý Qaıyrbekov: «Osy basqanyń pat­sha­larynyń bári jaqsy , qazaqtyń handary nege jaman?», dep keńestik qoǵamǵa suraq qoıǵany da belgili. Ra­syn­da, otarlanǵan eldiń shynaıy tarıhy esh­qa­shan jazylmaıdy.

18 Qyrkúıek, 2024

Tarıhı sana taǵylymy

Úlken oıshyl, aqyn Shákárim Qudaı­berdiuly «Shynnan ózge Qudaı joq, Anyq Qudaı – Shyn Qudaı, Uqpaı qalma alań bop, Shyn bolmasa, kim Qudaı?» degen eken. Ǵulamanyń bul paıymyn tápsirler bolsaq, «qudaı» dep otyrǵany aqıqat. Sonyń ishinde shynaıy bilimniń aqıqaty. Qazirgi tańda qazaq qoǵamyndaǵy basty másele – bilim pen aqparattyń orny aýysyp ketti. Shákárim babamyz aıtqan «shyn bilim» kómeskilenip, aqparattyq dúnıeler alǵa shyqty. Bul óte qaterli qubylys. О́ıtkeni shyn bilim, aqıqat, naǵyz ilim saltanat qurmaǵan qoǵamnyń bolashaǵy kúńgirt.

13 Maýsym, 2024

Ulyq merekeniń máni

Qaıratker tulǵa Amangeldi Aıta­lynyń «Altyn Orda» gazetinde (19 naýryz, 2009 jyly) jarııalanǵan suhbatynda: «Otarshyl ıdeologııa 1 qańtardy Jańa jyl retinde sa­namyzǵa tereń sińirdi. Qazir kóp­shilik halyq 22 naýryzdy kútkennen góri 1 qańtarǵa asa mán beredi. Bul – sanaǵa sińgen dástúrdiń kúshtiligi. Endi osy qalyptasyp, sanaǵa sińisti bolyp ketken dástúrdi ómirden, psıhologııa­myzdan qalaı shyǵa­ryp, Naýryzdy toılaýǵa kóshe­miz?», degen edi.

03 Sáýir, 2024

Bilimniń kilti – tárbıe

Uly oıshyl, ǵulama ál-Farabı babamyz «Tárbıesiz berilgen bilim – adamzattyń qas jaýy degen» eken. Osyǵan qaraǵanda, bilimniń ózegi – tárbıe ekeni anyq. Iаǵnı kúlli adam balasyna ortaq jaqsy qasıet­ter­di jas býynnyń tolyq boıyna sińirmeı turyp, bergen bilim qýraǵan aǵash sııaqty eshqashan jemis bermeıdi.

14 Aqpan, 2024

Ádildikten bıik abyroı joq

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Egemen Qazaqstan» basylymy­na bergen suhbatynda: «Memlekettik qyz­metshiler ózine júktelgen mindetti min­­­siz atqaratyn kásibı maman ǵana bolmaýy kerek. Olar árdaıym bastamashyl, naq­ty isimen elge paıda ákeletin jáne óz­geristerdiń ómirsheńdigin halyqqa kórsete alatyn azamat bolýy qajet. Son­daı-aq olar bilimdi-bilikti ǵana emes, sózi men isi úılesetin, tııanaqty, tártipti jáne arly adam bolýy tıis. Qaramaǵymda qyz­met isteıtin azamattardyń maǵan emes, Ádi­letti Qazaqstandy qurý ıdeıasyna adal­dy­ǵy áldeqaıda mańyzdy», dep qoǵamǵa ádil­dik hám adaldyq qaǵıdatyn ornatýdyń mańy­zyn alǵa tartqan edi.

18 Qańtar, 2024

Adamzattyń qas jaýy

Qazir dúnıede bolyp jatqan qylmys ataý­lynyń negizi – ishimdik pen esirtkiden. Sta­tıstıka: «Abaq­ty­da­ǵy­lardyń 60-70 pa­ıy­zy túrli ishimdik paıda­la­nýdyń kesi­rinen jaza júktegender» deıdi. Onyń syr­tynda damyǵan medısına ishim­diktiń budan da basqa zııandylyǵyn ǵy­lymı negizde dáleldeýde. Osylardyń ishinde eń qater­li­si – alkogoldik sýsyndar er men áıel bo­ıyn­daǵy uryq kletkalaryn zaqym­daı­tyn­dyǵy.

14 Jeltoqsan, 2023

Tektilik týraly

Jýyqta kópten tanys ári únemi jaqyn júretin aýyldasym jolyqty. Ádettegideı amandyq-saýlyqtan keıin tuńǵysh qyzyn uzatqanyn kóterińki kóńil kúımen jetkizdi. Biz de qarap qalmaı «barǵan jerinde baǵy ashylsyn!» dedik. Rahmetten keıin tanysym: «Qudalarym tekti tuqymnan», dedi. Oılanyp qaldym. Kúdigimdi seıilteıin degendeı aýyldasym: «Qudamnyń ákesi óner qaıratkeri eken, al qaıyn atasy – halyq ártisi», dedi. Attaryn aıtty. Shynynda asa tanymal tulǵalar, biraq... «Qudańyz qazaqsha bile me?» dep suradym. Ol basyn shaıqady.

27 Qarasha, 2023

Qaıyrymdy qonaqjaılyq

Qazaq halqynyń ómir súrý saltynda óte erteden qalyptasqan asa bir qundy qasıeti – qonaqjaılyǵy. Ultymyzdyń osy bir dástúri haqynda etnograf-arheolog, tarıh ǵylymdarynyń doktory Halel Arǵynbaev «Qazaqtyń otbasylyq dástúrleri» atty ǵylymı-tanymdyq monografııasynda: «Qazaq otbasyna tán erekshe abzal qasıetteriniń biri – ejelden beri kele jatqan qonaqjaılyǵy. Qazaq úshin qonaqtyń tanys bolýy, teńdes bolýy shart emes, árbir jolaýshy-qonaq qonǵan úıine «bólinbegen enshim bar» dep qonaqasysyn talap etedi», dep jazypty.

09 Qarasha, 2023

Áıeldiń ary – qorǵany

«Áıel kókten túsken joq, ol – erkektiń balasy, erkek jerden shyqqan joq, áıel – onyń anasy» demekshi, er men áıel jup bolyp ómir súrýi tabıǵı zańdylyq. Ataqty jyraý Maılyqoja babamyz: «Jaqsy áıel jigittiń jaqsy qylar jamanyn, ushqyr qylar shabanyn, jaman áıel jigittiń tar qylady zamanyn, taıdyrady tabanyn» degen eken. Sol sııaqty atam qazaq: «Jaqsy áıel – yrys, jaman áıel – urys» dep beker aıtpaǵan. Áıeli erin syılap, baǵyna bilse ǵana urys-kerissiz baqytty otbasynyń kelbeti qalyptasady.

31 Qazan, 2023

Súıispenshilik uıytqysy

Súıispenshilik – kúlli jaratylys ataý­lynyń sebepkeri. Sonyń ishinde súıis­­penshilikke qurylǵan otbasy ba­qyt­ty bolmaq. Otbasy nemese shańy­raq bolashaqta jumaqtyń kórkem saraı­la­rynyń biri nemese azaby aýyr tozaqtyń tereń shuńqyrlarynyń biri bolýy ábden múmkin. Otbasyn jumaq saraıyna aınaldyratyn amal – súıispenshilik. Al tozaqtyń shuńqyryna túsirtetin is – otba­sy músheleri birin-biri jekkórýshilik.

07 Qyrkúıek, 2023

Rýh pen senim

Memleket basshysy ótken jyldyń aıaǵynda «Jańa adam­­dar» atty jastar qozǵalysynyń bel­­sendi ókilderimen júzdesti. Qa­zir­gi jastardyń qoǵam ómirine bel­sene aralasyp, óz ustanymyna berik bo­lýy týraly sóz qozǵady. Sonda Prezıdent: «Bizdiń kórnekti aqynymyz Maǵjan Jumabaevtyń «Men jastarǵa sene­min» degen óleńi bar. Shyn máninde, men de jas­tarǵa senemin. Barshańyzdy qoldaımyn. Rasyn­da, bizdiń elimizge belsendi, bilimdi, kózi ashyq, kókiregi oıaý jastar kerek. Elimiz­diń bolashaǵy jastardyń qolynda», degen edi.

08 Maýsym, 2023

Birlik týraly ápsana

Atamyz qazaq «Birlik bar jerde – bereke bar» dep tegin aıtpaǵan. Sol sııaqty oıshyl-kemeńger Abaı atamyz óziniń altynshy qarasózinde, «birlik degenimiz – malǵa (dúnıege) birlik emes, aqylǵa birlik» degen kóregen tujyrymyn aıta otyryp: «Birlik malǵa satylsa, naǵyz anturǵandyqtyń basy osy», deıdi. Al ataqty Buqar jyraý babamyz, alty Alashtyń balasyn bereke-birlikke shaqyryp: «Aınala almaı at ólsin, Aıyra almaı jat ólsin, Jat boıynan túńilsin, Bárińiz bir eneden týǵandaı bolyńyz!», – dep tolǵasa, shyǵys halyqtary kóp aıtatyn: «Birligi myǵym saýysqan – buǵy aýlaıdy», degen támsildiń de mańyzy zor.

01 Maýsym, 2023

Shynaıylyǵy joq shańyraq

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jýyrda elimizdiń áleýmettik-eko­no­mıkalyq damý máseleler jónindegi keńeı­tilgen keńeste kúrdelengen ekonomıka­lyq salalarǵa toqtala otyryp, búgingi qoǵamdaǵy otbasy tárbıesine qatysty mynadaı oı aıtty:

21 Mamyr, 2023

О́negeli otbasy qaǵıdaty

Qoǵamdy taný sol ortada ómir súrip jat­­qan adamdardy tanýdan bastalady. Al adamdy tanýdyń joly – ol ómir súrgen otbasy, oshaq qasy oǵan qandaı tárbıe ber­di, soǵan kóńil aýdaramyz. Iаǵnı izgi adam ónegeli, izgi otbasynyń – jemisi.

20 Sáýir, 2023

Tatýlyq meıramy

«Kemdi kún, qyzyq dáýren tatý ótkiz, Jetpese, birińdikin biriń jetkiz!» dep Abaı aıtqandaı, dúnıeniń tiregi – tatýlyq. Tatý eldiń berekesi artady, birligi bekıdi. Erte dáýirden bizge jetken mynadaı ápsana bar. Qýaty myǵym, jasaǵy myqty bir pat­sha teńizdiń arǵy jaǵynda alysta jat­qan beıtanys elge shabýyl jasaý úshin qam jasaıdy. Áýeli elshilerin jiberip, ań­dysyn baıqaıdy. Jibergen elshi-tyń­shylary patshaǵa kórgen-bilgenin aıtyp keledi. «Ol eldiń birligi bekem, aǵaıyn ara­syndaǵy tatýlyǵy tas qamaldaı berik eken. Aǵasy úshin inisi, eli úshin ulany janyn berýge daıar turǵan jurtty kórdik», depti tyń­shylar. Barlaýshylardyń baıa­nyn tyń­daǵan patsha basyn shaıqap: «Tatý­lyǵy tereń eldi jaý almaıdy, birligi bekem jurtqa jut kelmeıdi» degen olarǵa soqtyqpaıyq, jeńilip masqara bolady ekenbiz», depti.

20 Naýryz, 2023

Kóshpeli qoǵamnyń keremeti

Ejelgi ata-babalarymyzdyń ómir súrý daǵdysy men qoǵamdyq qurylymyn batys­tyq­tar nomad dep tanysa, reseılikter «kochevnıkı» degen at qoıyp júr. Bul tirkester qazir halyq sanasyna tereń sińip ket­kenimen, mán-maǵyna jaǵynan son­sha­lyq maqtanarlyqtaı ataý emes.

07 Aqpan, 2023

Qazaqtyń qabileti

Úlken jazýshy, zerdeli qalamger Muhtar Maǵaýın: «Ulttyq rýhtyń ustyn-tiregi, qaınarkózi jáne kúsh-qýaty – sol halyqtyń qabileti» degen eken. Sol sııaqty úndiniń uly oıshyly Rabındra­nat Tagor, árbir halyq álem qaýymdas­tyǵy aldynda óziniń basqaǵa uqsamaı­tyn erekshe ulttyq qabiletimen darala­nyp turmasa, ol halyq joıylýǵa bet burǵan qasiret jolyndaǵy ult ekenin aıta otyryp: «Tabıǵı qabilet-zerdesinen aıyrylǵan halyqtyń keleshegi kúńgirt» dep oı qorytypty.

13 Qazan, 2022

Alash joly – jankeshtilik pen jasampazdyq úlgisi

Alashtanýshy-akademık Mámbet Qoıgeldıev «Ulttyq saıası elıta» atty zert­teý eńbeginde: «Alash ıdeıasy birin­shi­den – ulttyq demokratııalyq memleket qurýyn, ekinshiden – jerdiń astyndaǵy, ústindegi, kógindegi barlyq baılyq qa­zaqtyń ózine qyzmet etýin, úshinshiden – qazaqtyń jerinde óndirilgen bir ýys jún sol memleket azamattarynyń ústine toqyma bolyp kıilýin, tórtinshiden – qazaq memleketinde memleket qurýshy ult­tyń tili ózge ulttarǵa qaraǵanda ús­tem bolýyn, besinshiden – ulttyq dás­túr­ge negizdelgen Japonııa úlgisindegi ult­tyq de­mokratııalyq memleket qurýdy us­tan­dy» depti.

18 Qyrkúıek, 2022

Ádildik tuǵyry – bereke

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bıylǵy Qazaqstan halqyna Joldaýynyń ózegi «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» atty tuǵyr­ly tarıhı tujyrymdy negizge alyp, Ádiletti Qazaqstandy qurý jolynda túbe­geı­li jáne jan-jaqty reformalardy tabysty júzege asyrý úshin halyqtyń jańa senim mandaty qajet degendi atap ótti. Ádiletti qoǵamnyń basty ustyny – ashyq básekelestik ornyqqan jáne bárine teń múmkindik beriletini jaıly baıandap: «Ádi­letti Qazaqstandy qurý isi endi ǵana bas­taldy. Bul baǵdarymyz eshqashan ózger­meıdi, ishki jáne syrtqy ahýal qandaı bolsa da jalǵasa beredi», dep túıindedi.

08 Qyrkúıek, 2022