Osy oraıda «Maǵjan sengen jas qandaı?» degen suraq týady. Kúndelikti ómirde Maǵjan aqynnyń ózegin jaryp shyqqan «Men jastarǵa senemin» atty jalyndy jyr-sózin kóp aıtamyz. Biraq osy shaǵyn tolǵaýdyń astarynda atan túıe tarta almaıtyn aýyr da salmaqty oı jatqanyn ańǵara bermeımiz.
Atalǵan jyrynda aqyn áýeli el senetin, halqymyzdyń baıandy bolashaǵyna berik tuǵyr bolatyn jastar qandaı bolýy kerek degenge tereń toqtalady. Eń áýeli: «Arystandaı aıbatty, Jolbarystaı qaıratty, Qyrandaı kúshti qanatty, Men jastarǵa senemin!» deıdi.
Osy bir shýmaqty tápsirlesek, eli senetin, halqynyń bostandyǵyn qorǵaıtyn jastyń boıynda «arystandaı aıbat, jolbarystaı qaırat, qyrandaı kúshti qanat» bolýy kerek eken. Muny qazaqtyń jalpaq tilimen «rýh» dep túsindirip júrmiz. Marqum elshil tulǵa Aqseleý Seıdimbek «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da, báribir rýhy myqty qaýym aldynda eńkish tartyp turady», deýshi edi.
Maǵjan jyrynda «aıbat», «qaırat», «kúshti qanat» uǵymymen beınelengen rýh – kózge kórinbeıtin, tek halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Dál qazirgi qazaq qoǵamy úshin – otarsyzdaný úderisi. Qandaı da bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshenedi. Rýhy myqty halyq eshqashan kem-qor bolmaıdy. Nemis oqymystysy V.Gýmboldt: «Ulttyń ózine tán danyshpan rýhy bolady. Halyq sol rýh ereksheligin saqtaı alsa ǵana ómir súredi», dep tegin aıtpasa kerek.
Kelesi kezekte Maǵjan aqyn: «Kózderinde ot oınar, Sózderinde jalyn bar, Jannan qymbat olarǵa ar, Men jastarǵa senemin!» deıdi. Osy oraıda jaryqtyq Abaı atamyzdyń: «Ishinde kimniń oty bar, Qar jaýsa da sóner me?» dep tap basyp aıtqany Maǵjan jyrymen keremet kómkerilip tur. Iаǵnı ishinde oty bar jastyń laýlaǵan jalynyn qar da, jańbyr da sóndire almaıdy. Maǵjansha aıtsaq, ishinde oty bar jastyń sózinde jalyn, boıynda ary men uıaty bolady. Atam qazaq ony «ar-uıaty bar namysty jigit» deıdi.
Babalarymyz ósip kele jatqan bota tirsek bozbalany synaǵanda kózinde oty bar ma, joq pa – sony qaraıtyn bolǵan. Mysaly, eki dúrkin Keńes Odaǵynyń Batyry, ushqysh Talǵat Bıgeldınov óziniń esteliginde 1940 jyly Saratov áskerı-avıasııa mektebine oqýǵa barǵanyn, sonda emtıhan tapsyrý kezinde tájirıbeli mamandar «myna balanyń kózinde oty bar eken» dep synaqsyz qabyldaǵanyn jazady.
Sózimizdi ári qaraı jalǵastyraq, Maǵjan aqyn: «Jumsaq minez jibekter, Sútteı taza júrekter, Qasıetti tilekter, Men jastarǵa senemin!» depti. Mundaǵy aqyn aıtqan «jumsaq minez» degeni – sharıǵattyń tilimen aıtqanda, adam balasyn eki dúnıede ushpaqqa shyǵaratyn «kórkem minez».
Islam áleminiń tórtinshi halıfasy, ataqty ǵulama Álı ıbn Ábý Talıb: «Eń jaqsy mıras – bilim, eń jaqsy jolazyq – taqýalyq, eń jaqsy ádep – kórkem minez, eń jaqsy baılyq – qanaǵat» dese, sahabalar dáýirinen keıingi ilimger býyn ókili tabıǵın Ahnaf ıbn Qaıys: «Pendege berilgen eń jaqsy nárse – taza aqyl jáne kórkem minez», depti. Al «sútteı taza júrek» uǵymyna toqtalar bolsaq, muny Abaıdaı dál aıtqan eshkim joq. Hakim: «Júrektiń kózi ashylsa, Haqtyqtyń túser sáýlesi, Ishtegi kirdi qashyrsa, Adamnyń hıkmet keýdesi», dep sútteı taza júrekke haqtyń sáýlesi túsip, ol pende júregi tazarǵan tulǵaǵa aınalatyny týraly baıan etken.
Sol sııaqty Maǵjannyń «Qajý bar ma tulparǵa, Talý bar ma suńqarǵa, Iman kúshti olarda, Men jastarǵa senemin!» degen shýmaǵy jastardy jankeshtilikke shaqyryp tur. Buǵan kóp mysaldyń qajeti joq, tek ótken ǵasyr basyndaǵy «Qazaq úshin júrek maıyn sham qylǵan» (Sultanmahmut) Alash arystarynyń áreketi jetip jatyr. Jalpy, osy jyry arqyly Maǵjan aqyn óz zamandastary Alash arystarynyń adamı bolmysyn somdap, solardyń arman-maqsatyn jyrlap, bolashaqta halyqty kógertetin jastardyń sıpatyn aıtyp otyr. Sóziniń sońyn: «Alash atyn aspanǵa, Shyǵarar olar bir tańda, Men jastarǵa senemin!» dep aıaqtaýy búgingi urpaqqa qarata aıtylǵan amanat ekeni daýsyz.
