Ataqty dáriger Alfına Debrých ishimdiktiń zııandylyǵyn zertteı kelip: «Alkogoldi sýsyndy kóp paıdalanatyn halyqta ólim kóbeıip, bala ósimi kúrt tómendeıdi. Sebebi dúnıege spırttiń áserinen álsiz urpaq keledi. Ishkilik sebebinen qylmys sany kóbeıedi. Urpaǵyn apattan saqtap qalamyn degen árbir sanaly adam ishkilikke qarsy turýy qajet!» degen eken. Búkil álemdik densaýlyq saqtaý assambleıasynyń (WHA) qararynda: «Maskúnemdiktiń adamzat densaýlyǵyna keri áseri kúlli álemdik problemalar qatarynda tur», dep jazǵan.
Iаǵnı ishimdik – adamzattyń qas jaýy. Tipti mádenı qarym-qatynasy men joǵary deńgeıde adamı quqyqtyq ómir súrý salty qalyptasqan Eýropanyń ózi ishimdikten zııan shegip otyr.
Norvegııa Frederıkstad emhanasynyń psıhologi Dr. Otto Haýg ózindik zertteý ádisimen, alkogoldiń mı kletkasyn joıatyndyǵyn anyqtady. Tańǵalarlyq nárse – syranyń mıdy zaqymdaýy spırttik dárejesi eń joǵary dep esepteletin vıskımen birdeı. Iаǵnı mas adam ár ishken saıyn mıyndaǵy 15 mıllıardtan astam neıron kletkalarynyń birneshe júz myńy óledi eken.
Sóıtip, birte-birte mı kólemi kishireıe beredi. Bir ǵajaby, araqtan ýlanyp óletin adamnyń aldymen mıyndaǵy kletkalary óledi eken. Uzaq jyl maskúnemdikke salynǵan birneshe adamdy zerttegende olardyń mılarynyń múlde keýip, semip qalatyny anyqtalǵan. Bul – V.Konovalov syndy ǵalymdardyń ǵylymı túrde dáleldegen tujyrymy.
Sol sııaqty, syrany kóp ishken áıelderdiń kókirek ragyna ushyraý qaýpi 60 paıyz degen málimet te aıtylyp júr. Naqtyraq aıtqanda, syra ishýmen aınalasqan 100 áıeldiń 60-y ózine ólim satyp alady. Al syraqumar erkekter bolsa búırek, qýyq jáne tik ishek (toq ishektiń sońǵy bóligi) ragy qaýpine tez shaldyǵatyny áldeqashan aıtylǵan.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń normatıvi boıynsha jan basyna shaqqanda alkogoldik ishimdikterdi 8 lıtrden kóp paıdalanatyn eldiń genofondy degradasııaǵa ushyraıdy eken. AQSh maskúnemdikke baılanysty týyndaǵan qıynshylyqtardy sheshý maqsatyna jyl saıyn 56 mıllıard dollar bóletin kórinedi. Bul materıaldyq shyǵyn. Al ishkilik sebebinen ydyraǵan otbasy, tiri jetimderdiń kóz jasy, múgedek týylǵan sábıler, ólim-jitim, apat-shyrǵalań, ýaqyt, t.b. shyǵyndardy dollarmen esepteý múmkin emes.
Osydan birshama jyl buryn Ulybrıtanııalyq IWSR uıymy jasaǵan (halyqaralyq sharap pen spırttik ishimdikter naryǵyn zertteý uıymy) zertteýde maskúnem memleketter tiziminde Qazaqstan aldyńǵy qatarǵa ilikkeni jaıly aıtylsa, al qoldaǵy resmı derekterge júginsek, elimizde jylyna jan basyna shaqqanda 5,9 lıtr araq, 31 lıtr syra ishiledi eken. 300 myńdaı adam maskúnemdikke shaldyqqan. Memleketimizde araq shyǵaratyn 40 zaýyt, sharap shyǵaratyn 24 zaýyt, syra shyǵaratyn 62 fabrıka bar.
Jalpy, adamdy mas qylatyn ishimdik túrin, aqyl-esinen aıyratyn basqa da zııandy zattardy ıslam sharıǵaty quptamaıdy. Sondyqtan da bolar, álemdegi musylman memleketteri araq-sharap qoldanbaıdy. Olardy mundaı aram dúnıeden saqtandyryp turǵan sharıǵat úkimderi ekeni anyq.
Ataqty Ospan shadııar qutbada oqyp turyp ishkilikke qatysty: «Eı, jamaǵat! Allanyń atymen ant etem! Bir júrekte maskúnemdik pen ımandylyq birge toǵyspaıdy. Onyń biri ekinshisin qurtady», dese, taqýa bilim ıesi Bilál bir sózinde: «Sharaptyń bir tamshysy qudyqqa tamyp, keıin sol qudyqtyń ústine munara kóterilse, men sol munaradan azan aıtpas edim. Eger sharaptyń bir tamshysy teńizge tamyp, keıin ol teńiz keýip, ornyna shóp ónip shyqsa, men odan paıdalanbas edim», depti.
Ardaqty paıǵambarymyz Muhammad s.ǵ.s.: «Kóp mólsherde mas etýshi nárseniń azy da haram» dese, orta ǵasyrda ómir súrgen musylman ǵalymy Abdýr Razzaq: «Adamdy bir ǵana mıkrob óltiretini sııaqty, ishimdiktiń tamshylary júrektegi ımandy joıyp, Jaratýshysynyń ámirine boısunýdan alystatady. Ishimdik ishken adamnyń qyryq kún boıy qulshylyǵy qabyl bolmaıdy. Osy qyryq kún ishinde (táýbesine kelmeı) ólip qalsa tozaqqa túsedi, Alla Taǵala oǵan nazar salmaıdy», degen paıǵambarymyzdyń hadısin alǵa tartady.
