Adam mıllıondaǵan jasýshadan quralatyny sııaqty memleket te mıllıondaǵan otbasydan quralady. Eger de jasýsha-kletkasy saý adam – tynysh, aýyryp-syrqamaı ómir súrse, otbasylary tálimdi elde eshqandaı búlik-tartysqa urynbaı, beıbit ómir súredi. Ondaı memlekette qorqynysh, úreı az bolady.
Baqytty otbasyn qurý eki-aq adamnyń qolynan keledi. Biri – otaǵasy, ekinshisi – otanasy. Iаǵnı úıdiń – eri men áıeli. Ol úshin bul eki tulǵanyń bolmysy bútin bolý kerek. Ekeýi de ımandy, parasatty, otbasylyq ómirdi memlekettiń negizi dep qaraıtyn ári isine adal, kúndelikti tirligine aram zat qoldanbaıtyn, kórshiniń haqysyna uqypty, aǵaıyn-týǵanǵa qaıyrymdy, bir-birine baýyrmal, járdemshildigimen erekshelenýi kerek. Mundaı tolyqqandy tulǵalyq qasıetteri joq otbasy músheleri tolyq otbasyn qura almaıdy. Jartykesh otbasyn qurady, jartykesh urpaq tárbıeleıdi. О́ıtkeni ata-ana – otbasynyń sáýletshileri.
Boıyna ımanı bolmys, adamı tárbıe tolyq sińbegen jartykesh bala, Abaı atamyz aıtqandaı, «ne ózi adam bop jarytpaıdy, ne saǵan jaqsylyq kórsetpeıdi…». Ol, ol ma, tárbıesi kem jartykesh bala, kórshiniń balasyn búldiredi, ol ekinshi kórshiniń balasyn ózgertedi. Sóıtip, bir jartykeshtiń kesirinen kúlli aýyl ózgeredi. Osyndaı jamandyqtan atalarymyz qatty saqtanǵan. Aıtalyq, burynǵylar: «Ulyń ósse, uly jaqsymen kórshi bol, qyzyń ósse qyzy jaqsymen kórshi bol» dep beker aıtpaǵan. Osy sózdiń ózi memleket ustynynyń negizi. Sondaı-aq tárbıesiz, tártibi nashar bala kórse, óz balalaryna «anaǵan ermeńder» dep, qatań eskertken.
Tulǵalyq qasıeti kem adamdar óziniń shynaıy bolmysyn eshqashan bilmeıdi. Sondyqtan da olardyń oılaý júıesinde, is-áreketinde, júris-turysynda, jaǵymsyz, jasandylyq múńkip turady. Eń jamany, óziniń álsizdigin, aqylsyzdyǵyn bilmeıdi, ómirinde kezdesken qaıǵy-muńǵa basqany kinálaýǵa, orynsyz ósek-shaǵym aıtýǵa beıim turady. Basty qateligi – ómir tolqyndaryn sana súzgisinen ótkizbeı, shıki kúıinde qabyldap, qateligin suryptamaı dereý júzege asyrady. Syrtqy álemi únemi basqaǵa tamsanýmen, ishki álemi bolsa, eshqashan esin jımaı ómirden ótedi. Aqıqatty tanı almaı, kúndelikti qubylmaly ótirikke aldanyp ǵumyr súredi.
Tulǵalyq qasıeti jarty adamdar barshylyqty kótere almasa, joqshylyq kelse kúıreı jeńiledi. О́ıtkeni jarty tulǵa ómirdi shynaıy kórýge qabiletsiz. О́zi bilmeıdi, bilgenniń tilin almaıdy. Jarty tulǵanyń shynaıy bet-beınesin kóre almaısyz. Sebebi sanasy – búrkemelengen, tuńǵıyq ári turaqsyz. Osyndaı otbasynda dúnıege kelgen bala, dál osyndaı tárbıe alady. Babalarymyz «Uıada ne kórseń, ushqanda sony ilesiń», dep tegin aıtpaǵan.
Tulǵalyq qasıeti tolyq otbasylar tolqyny basylǵan teńiz sııaqty. Olar ózderiniń pende ekenin umytpaıdy. Únemi kem tustaryn (minez qulqyndaǵy, is-áreketindegi) tolyqtyrýmen bolady. Qazaq «kemshiligin bilgen adam – kemel adam» dep beker aıtpaǵan. Tolyq tulǵa – óziniń otbasyna áıel, bala-shaǵasyna tek qumarlyq kózimen qaramaıdy. О́ıtkeni ol – Alla Taǵalanyń aldynda otbasynyń tárbıesi úshin suralatynyn biledi. Otbasy múshelerin tozaqtan qorǵaıdy.
Baqytty otbasyn qurý úshin qaıtken kúnde de baı bolý mindetti emes, otbasylyq tárbıeniń jaqsy sabaqtastyǵy úzilmeýi shart. Ata-babalarymyz dál osy sabaqtastyqqa qatty mán bergen. Ulyna tekti, tárbıeli jerden qyzyn alyp bergen. Shańyraq tárbıesin úzbeý úshin senimdi, ulaǵatty otbasynyń qyzyna ulyn bala kezinde atastyryp qoıatyn bolǵan. Sóıtip, otbasylyq tártiptiń saqtalýyna qatty mán bergen. Teksiz-tárbıesiz, kórgensiz kelin shańyraqtyń ishki tártip-tárbıesin buzatyn bolǵandyqtan, osy jaıdan qatty saqtanǵan. Alda-jalda keıbir tárbıesi osaldaý jas kelin tabaldyryq attasa, emendeı eneleri syrtqa dymyn bildirmeı, ózi biletin ónegesin úıretip, tárbıelep otyrǵan. Qazaq halqynyń HHI ǵasyrǵa deıin aman-esen jetýine otbasylyq tárbıeniń mol áseri boldy. Áıtpese qazirgi bázbir tarıhshylar aıtyp júrgendeı, Batys mádenıeti men orystyń qol astyna kirip aman qalǵan emespiz. Qazaqty saqtap qalǵan ana-ananyń tárbıesi. Erli-zaıypty adamdar ottegi men sýtegi sııaqty. Bul eki elementtiń qosyndysynan sý quralady. Sý degen – ómirdiń nári. Sý laılansa, tirshilik te laılanady.
Sózimizdi túıindeı aıtqanda, memlekettiń tiregi – otbasy. Áıgili Lev Tolstoı «Eń baqytty adam – otbasynda baqytty adam» dep aıtqan eken. Al bul baqyt – úı ishiniń tynyshtyǵynda.
