Júregi jyly jan

Jýrnalıstıka fakýltetinde aǵa oqytýshy bolyp 30 jyldan astam jas qalamgerlerge ustazdyq etken, jaıdary minezimen jaırańdap júrip, shákirtterin baýyryna tartqan Habıjan Pangereıuly Qusaıynov kózi tiri bolǵanda búginde 90 jastyń asqaryna shyǵar edi. Habekeńnen dáris alǵan shákirtteriniń bári ustazynyń kisi kóńilin jyqpaıtyn, qolynan kelgenshe jaqsylyq jasap, qoltyǵynan demeýge daıyn turatyn asyl qasıetterin iltıpatpen eske alady. Habıjan Pangereıuly 1973-1978 jyldary jýrnalıstıka fakýltetinde oqyǵan bizderdiń de kýratorymyz, birazymyzdyń dıplom jumysyn qorǵaýda jetekshimiz boldy. Sabaqtan soń, úzilis kezderinde aýdıtorııaǵa kelip, jaǵdaıymyzdy surap-bilip, jekelegen stýdentter­diń ómirinde kezikken qıyndyqqa aqylshy, janashyr bolǵan, dem­alys kúnderi qala syrtynda serýen qurǵan, ártúrli mádenı sharalarǵa, teatrdaǵy qoıylymdarǵa ertip barǵan kezin saǵynyshpen eske alamyz. Jastyq shaqta kóńilderi alyp-ushqan, ómirlik tájirıbesi az, ata-anadan jyraqta bilim alyp júrgen jastarǵa úlkendik jyly sózin arnap, baǵyt-baǵdar bergen kýratorymyz Habekeńdi sol kezde ákemizden kem kórgen emespiz. Kýratorymyz jaqsy oqyp, tártipti bolýymyzdy talap etýmen birge barynsha meıirimdi boldy. Sodan da bolar, jýrnalıstıka fakýltetinde ol kisini syılamaǵan, aıtqanyn oryndamaǵan birde-bir stýdent bolǵan joq. Ol kisige arqa súıep, erkelegimiz de keletin. Jomart júrekti, jaısań jandy Habıjan Pangereıulynyń aldynan dáris alǵan stýdent jastar ýnıversıtet bitirip, joldamamen jan-jaqqa tarap, jýrnalıstik qyzmettiń ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońǵan alǵashqy jyldary ustazdarymyzdy saǵynyshpen eske alyp, eńbek dem­al­ysynda Almatyǵa sońynan izdep kelgen kezimiz de boldy. Habekeńniń aıtqanyn buljytpaı oryndap, meıirim-shýaǵyn kórgen jastar ustaz beınesin júrek túkpirinde saqtap qaldy. Habıjan Pangereıuly orta mektepten soń 1950 jyly S.M.Kırov atyndaǵy qazaq memlekettik ýnı­ver­sıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetin úzdik bitirip, Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıteti janyndaǵy Joǵar­ǵy partııa mek­tebinde oqytýshy bolyp eńbek jolyn bastaıdy ári as­pı­rantýrada syrttaı oqydy. Qazaq baspasóziniń qarashańyraǵy — «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha menshikti tilshisi bolyp istep, jýrnalıstik qyzmet satysynan ótedi. О́ńirdegi ekpindi qurylystar, zaýyt-fabrıkalar, egistiktegi dıqandar men jaılaýdaǵy malshy ómirinen jazǵan ocherkteri men maqalalary gazet betinde turaqty jarııalanyp turdy. 1962 jyldan bastap ómiriniń sońyna deıin 30 jyldan astam ózi bitirgen Qazaq memlekettik ýnıversıtetinde oqytýshylyq qyzmetti abyroımen atqardy. Tájirıbeli de daryndy jýrnalıst, ulaǵatty ustaz, sheber uıymdastyrýshy, adamgershiligi mol azamat retinde tanyldy. О́zi eńbek etken fakýltet pen ýnıversıtet ujymynda zor bedelge ıe boldy. Sanaly ǵumyryn oqytýshylyq qyzmetke arnap, jýrnalıst shákirt­ter tárbıeledi. Ýnıversıtet bas­shylyǵy uıymdastyrýshylyq qabiletimen kóringen Habıjan Pangereıulyn ustazdyq qyzmetimen qosa qoǵamdyq jumystarǵa da tartty. Fakýltet kásipodaq, keıinnen partııa uıymy­nyń hatshysy boldy. Joǵary parasatty, óte ınabatty, kisiligi mol, keńpeıildi, qabiletti jýrnalıstiń uzaq jyldyq jemisti eńbegi oryndy baǵalanyp, «Qurmet belgisi» ordenimen, «Eńbektegi erligi úshin» medalimen, joǵary oqý oryndary salasynyń maqtaý qaǵazdarymen marapattaldy. El-jurtyna qadirli, bilgir jýrnalıst, abyroıly azamat beınetiniń zeınetin kórip, 1992 jyly 66 jasynda qaıtys boldy. Bul bolashaq jýrnalıst kadrlaryn oqytyp-tárbıeleýde boıyndaǵy kúsh-qaı­raty men bilim-qabileti jeterlik, áli de eńbek etip, óziniń ustazdyq jolyn jalǵastyra berýge shama-sharqy jetetin shaǵynda ómirden ótip ketti. Habıjan Pangereıuly dúnıe­den ótkende qısapsyz jýrnalıst shákirtteri, qyzmettes áriptesteri, eli­mizdiń tanymal ǵalymdary men aqyn-jazýshylary asyl azamat­tyń orny úńireıip qalǵanyn sezip, aza tutty. Qaraly jıyndaǵy aka­demık-jazýshylar Zeınolla Qabdolov pen Tursynbek Kákishev, Ábil­paıyz Ydyrysovtyń sóz­deri jurtshylyq esinde qaldy. Tir­shiliginde adamdyq asyl qasıetimen el-jurty men dos-jaranǵa, jaqyn-týysyna shýaǵyn mol tókken Habıjan Pangereıuly jasaǵan jaqsylyǵyn eshqashan mindetsinip kórmegen, azamattyq boryshy sanaıtyn tekti jan týraly professor Qabı Oqaev: «Shirkin, Habıjan asyl azamat edi-aý. О́sek-ótirik degendi bilmeıtin, kisini syrtynan ǵaıbattamaıtyn. Barynsha kishipeıil, aqjarqyn edi. Joǵary saýattylyǵyna bárimiz tánti bolatynbyz» degen edi. Halyqara­lyq Aqparattaný akademııasynyń akademıgi Baqytjan Hasanov: «Habekeń erekshe jaratylǵan, segiz qyrly, bir syrly jan. Ol kisiniń ózgege uqsamaıtyn qasıetteri kóp edi. Dúnıege qyzyqpaıtyn, alǵanyna emes, bergenine rıza bolyp, shattanyp otyratyn. Ol kisiniń shapaǵaty tımegen adam kem de kem shyǵar. Habekeń ótken kezden de, jańa ómir­den de habary mol, jany jaısań, júregi jomart iri tulǵa boldy» dese, ýnı­ver­sıtette birge oqyǵan, keıinnen kóp jyl «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetinde bólim meńgerýshisi, jaýap­ty hatshy, on úsh jyl Almaty oblystyq «Jetisý» gazetinde bas redak­tor bolǵan Pernebek Beısenov: «Jarty ǵasyr eńbek etip, Habekeńdeı jandy sırek kezdestirdim desem, artyq bolmas. Ol naǵyz adal adam edi, kisi­ligimen, keńpeıildiligimen joldastaryn tań qaldyratyn. Birge oqyǵan, qyzmettes bolǵan joldastardyń ishinde Habekeńniń orny erekshe edi, toı-dýmannyń gúli bolatyn. Otyrystyń berekesi ári serkesi edi, eldiń ezýin jıdyrmaı, únemi kúldirip otyratyn. Mereke kúnderi Habekeń árdaıym ertemen telefon shalyp, quttyqtaıtyn. Ekeýmiz jas­ty bolǵanymyzben, meniń eki-úsh aı úlkendigim bolatyn. Sodan bolar, «aǵa» dep qaljyńdaıtyn. Qatar júrgen jýrnalıster Habekeńdi «starosta» deıtinbiz. О́ıtkeni, ol orysshaǵa da, qazaqshaǵa da birdeı jetik, mánerlep sóıleıtin, sózge sheshen edi. Birge oqyǵan dosymyz Taýman Amandosov: «Habeke, otyrysty óziń basqar, bizdiń qazaqsha oqyǵanymyz bilinip qalar» dep ázildeıtinin eske alady. Habıjan Pangereıulymen birge qyzmet etken, joldastyq qarym-qatynasta bolǵan, ýnıversıtette oqyǵan jýrnalıst shákirtteriniń qaı-qaısysy bolsyn «O shirkin, Habekeń!» dep ótken kúnderin tamsana aıtyp, azamattyń jaqsy qasıetterin saǵynyshpen eske alar edi. Adam balasyna tek jaqsylyq jasaýdy oılaǵan, qamyqqan kezde qoltyǵynan demep, jyly sózimen kóńilin kóterýge daıyn turatyn asyl azamattyń beınesi ol kisimen jaqyn aralasqan jandardyń kóńil túkpirinde saqtalyp qaldy. Adam jady ótken kezeńdegi jaqsy men jamandy ekshep, boıǵa erekshe shýaq darytar sátterdiń áserimen júrip, ómirdiń jaqsylarmen mándi ekenin paıymdar edi. Habıjan Pangereıulynyń sońyn­­da qalǵan jaqyndaryn izdes­tirgende ózinen keıingi kenje inisi Almatyda turatyn Oljabaı Nurysh­ulyna jolyǵyp, biraz jaıttan habardar boldyq. – Habıjan aǵamyz ýaqyttyń aýyrt­­palyǵynan bolar, erte eseıdi, oń-solyn da erte tanydy. Soǵystyń qıyn-qystaý jyldary jasóspirim bala eńbekke aralasty, beınet kórdi. Mektepti oblys ortalyǵy – Atyraý qalasynda oqyp, óziniń ana tiline qosa orys tilin de jetik meńgerip shyqty. Eki ulttyń ádet-ǵurpy men salt-dástúrin bir kisideı biletin, uıymdastyrýshylyq qabileti de erekshe bolatyn. Eshkimdi ulty men turǵan jerine qarap bólgen emes, adam balasynyń bárin baýyryna tartty. Tirshiliginde tek adamgershilik qasıetimen kórinip, el-jurtyna jan shýaǵyn molynan tógip ótti. Aǵamyzdyń boıynda adamdy ózine tartyp tutatyn erekshe qupııa kúsh bolatyn. Aǵaıyn men jora-joldasyna qaıyrymdy, jasaǵan jaqsylyq-qamqorlyǵyn der kezinde aıttyrmaı jasaýǵa tyrysatyn. Oblystyq atqarý komıtetiniń appa­ra­­tyn­daǵy kanselıarııada, at­qarý komı­teti tóraǵasy orynbasary­­nyń kó­mek­shisi qyzmetin atqara júrip, is-qa­ǵaz­daryn saýatty jazyp tol­­ty­rý, kel­­gen kisilerge ornyqty jaýap berý sııaqty jumysta tájirıbe jı­­­­naq­­­­tap, ysylyp ósti. Tartymdy kel­­­beti­­­men, jaǵymdy áńgimesimen kim-kim­di bolsa da ózine úıirip áke­tetin, kóńilge toqyǵany mol talapty jas ekeni baıqalyp turdy. О́zim shańy­raq­tyń kenjesi bolǵandyqtan, al­dym­daǵy Habıjan men Jumabaı aǵa­larymnyń qamqorlyǵyn kóp kórdim. Áke-shesheden erte aıyrylyp, aǵalarymnyń qolynda, keıin­nen ınternatta oqyǵan kezimde de eshteńeden tarshylyq kórmeı erkin óstim. Jastaıymnan bokspen aınalysyp, ınstıtýtta júrgende tentektik jasap tóbelesip, oqýdan shyǵyp qalǵan kezimde bir aǵam – Atyraýdan, ekinshisi – Shymkentten ushyp kelip, dekanǵa, rektorǵa kirip, jaǵdaıymdy aıtyp, qaıta ornalastyryp ketken kezi de boldy. Instıtýt bitirgen soń aǵalarym Atyraýdaǵy iri qarakól qoı sharýashylyǵy keńsharyna dırektordyń orynbasary etip ornalastyrdy. Ol kezde otyzdardaǵy Jumabaı aǵam aýdandyq partııa komıtetiniń uıymdastyrý bólimin basqaryp turdy. «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń Ońtústik Qazaq­stan oblysyndaǵy menshikti tilshisi bolǵan Habıjan aǵam Almatyǵa aýysyp, maǵan ınstıtýttyń aspırantýrasynda oqýǵa keńes berdi. Aspırantýrada oqyp júrgende «Sovnarhoz» tarap, Et jáne sút mınıstr­ligindegi bas mamannyń ornyna konkýrs jarııalanyp, jolym bo­lyp, Almatyda qyzmetke qalyp, páter aldym. Mınıstrlikte bas maman­­nan bastap, bólim, basqarma bas­tyǵy bolyp otyz bes jyl eńbek etip, zeınetkerlikke shyqtym. Habıjan aǵamyzdyń elge syıly bolyp, jora-joldastarymen, aǵa­ıyn-týyspen jaqyn aralasýy – keńpeıildi, dastarqany mol Raýshan jeńgemizge baılanysty boldy. Ol kisi Almatydaǵy №12 mektepte uzaq jyl mate­matıka páninen sabaq berip, zeı­net­kerlikke shyqty. Raýshan jeńgemiz Habekeńniń barlyq týys­taryna unady, alys­ty jaqyn, jaqyn­dy baýyr ete­tin jeńgemiz ómir­den erte ketken Juma­baı aǵa­myz­­dyń áıeli Dámetken bala­lary­­men bárimiz úıinde topyrlap jat­qanda eshbir qabaǵyn shytqan emes. Jumabaı inisiniń úlken uly, general-maıor Qaıyrjan kóp jyl Atyraý, Pavlodar oblysy men Aqtaý qalasy ishki ister basqarmasynyń basty­ǵy boldy. Onyń inisi Baqytjan KazMÝ-diń jýrnalıstıka fakýltetin, UQK-niń joǵarǵy mektebin bitirip, Atyraý oblystyq MAI-da qyzmet etedi, polısııa polkovnıgi. Úshinshi inisi de ǵylym  doktory dárejesine kóterilgen Ǵalymjan Nuryshev Aqtóbe pedınstıtýtynyń rek­tory bolyp abyroıly qyzmet etti. Kenje qyzy Gúljıhan Nurysheva da QazUÝ-de kafedra meńgerýshisi, ǵylym doktory. Bulardyń báriniń jas­taı oqyp, joǵary bilimdi azamat bolýy­na Habekeńniń shapaǵaty kóp tıdi. Aǵamyz ben Raýshan jeńgemiz de bir ul, úsh qyzyn mápelep ósirip, áke jolyn qýǵan qyzdary – Olıa men Maıra ǵylym doktorlary, joǵary oqý oryn­darynda jastarǵa dáris beredi. Uly Asqar dáriger mamandyǵyn alyp, uzaq jyl adam janynyń arashasy bolyp, zeınetkerlikke shyqty. Habekeń­niń nemereleriniń ózi joǵary bilim­di azamat bolyp, ár salada eńbek etip júr. Barlyq ǵumyryn ustazdyqqa arnap, elimizdiń bilikti jýrnalıst kadrlaryn daıyndaýǵa ólsheýsiz úles qosqan, Habıjan Pangereıuly Qusaıynovty 90 jasqa keler shaǵynda eske alýdy paryz sana­dyq. Aıaýly ustazymyz Habıjan Pangereıuly bizden uzaǵan saıyn tul­ǵasy bıiktep, kózi tirisinde ózi týraly jaqsy pikir qalyptastyrǵan aǵa­ıyn-týys, jora-joldastary men san myńdaǵan shákirtteriniń júrek túk­pirinde saqtalyp qaldy. О́tesh QYRǴYZBAEV, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi ALMATY