Keshe Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde Bilim jáne ǵylym salasyndaǵy baqylaý komıteti tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Lázzat Bólebaeva, osy mınıstrlikke qarasty mektepke deıingi jáne orta bilim berý departamentiniń dırektory Jańyl Jontaeva men Ulttyq testileý ortalyǵynyń dırektory Qalı Ábdıev 2016 jylǵy Ulttyq biryńǵaı testileý qorytyndylary boıynsha brıfıng ótkizdi.
Brıfıngte elimizde ótkizilgen Ulttyq biryńǵaı testileýdiń jaı-japsary aıtylyp, mektep bitirýshilerdiń ata-ana men ustazdar úmitin aqtaǵany tilge tıek etildi. Atalǵan synaq 13 jyldan beri oqýshylardyń bilim básekesindegi qabileti men olardyń mektep qabyrǵasynda júrip alǵan ilimin sońǵy sátte saralap keledi. Osy jyldar ishinde testileýge 1 mıllıon 587 myń túlek qatyssa, bul mektep bitirýshilerdiń 77 paıyzyn quraıdy.
Jıynda Lázzat Bólebaeva bıylǵy testileýdiń mańyzdylyǵyna, oqýshylardyń qatysýy men joǵary balǵa qol jetkizýi jaıyna toqtaldy.
– Osy jylǵy Ulttyq biryńǵaı testileý elimiz boıynsha 165 jerde ótkizildi. Oǵan 121 myń 92 mektep bitirýshiniń 86 999-y qatysýǵa nıet tanytyp, bilim básekesinde baǵyn synady. Osy jerde aıta keteıik, atalǵan túlekterdiń 83 330-y qazaq tilinde, 37 762-si orys tilinde bilim alǵan. Bıylǵy ortasha ball 81,2 paıyzdy qurady. Bul kórsetkish 2015 jyly 79,4 paıyz bolǵan edi, – dedi ol. Sonymen qatar, Lázzat Bólebaeva testileý nátıjesinde eń joǵary ball jınaǵan túlekterdi tizbektep ótti.
– Respýblıka boıynsha 19 mektep bitirýshi 125 balǵa qol jetkizdi. Munyń derligi – Astana, Almaty qalalarymen qatar, Ońtústik Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Pavlodar jáne Qaraǵandy oblystarynyń oqýshylary. Taǵy da statıstıkaǵa toqtalsam, 2015 jyly 5 oqýshy dál osyndaı 125 baldy enshilegen bolatyn. Bıyl 100-den asyrǵandar sany 16 565 bala bolsa, ótken jyly 14 420 túlek jaqsy nátıje kórsetken, – dedi mınıstrlik ókili.
Sonymen qatar, «Altyn belgi» ıegerler sany osy brıfıngte tolyq aıtyldy. Mektepke deıingi jáne orta bilim berý departamentiniń dırektory Jańyl Jontaevanyń aıtýynsha, úzdik oqýshylardyń 50 paıyzǵa jýyǵy «Altyn belgini» aqtap shyqqan. Naqtyraq aıtqanda, 4 831 mektep bitirýshiniń 2 453-i ata-ana men ustazdar údesinen kórinip, «Altyn belgige» qol jetkizgen.
– Atalǵan «Altyn belgi» ıegerleriniń 1 959-y qazaq mektebinde oqyǵan bolsa, 469-y orys, 19-y ózbek, 6-y uıǵyr mektebinen bilim alǵan. Taǵy bir aıta keterligi, «Altyn belgige» 1 ball jetpegen 492, al 2 ball jetpeı qalǵan 377, sonymen qatar, 3 baldy 304 bala ala almaı qalyp, olarǵa «Úzdik attestat» berildi. Qazir barlyq mektepterde oqýshylarǵa attestat berý sharasyna daıyndyq jumystary ótkizilip jatyr. Qoshtasý keshi 17 maýsym kúni ótedi, – dedi Jańyl Jontaeva.
Munan keıin, testileý kezinde ereje buzǵandar aıtyldy. Ulttyq testileý ortalyǵynyń dırektory Qalı Ábdıevtiń keltirgen málimetterine súıensek, 38 túlek tártipke baǵynbaı, baqylaýshylar nazaryna ilikken. Olar der kezinde testileýden shettetilip, kórsetken nátıjeleri joıylǵan. Sonymen qatar, 52 982 oqýshydan tyıym salynǵan zattar tárkilengen. Al 14 252 mektep bitirýshi 50 baldy jınaı almaǵan. Osy jerde Qalı Ábdıev oqýshylardyń Ulttyq biryńǵaı testileýdi qaıta tapsyrý barysyna toqtaldy.
– Qaıta tapsyrý merzimi tamyz aıynda ótedi. Ázirge túlekter tarapynan testileýdi qaıta tapsyrý jóninde ótinishter kelip túsken joq. Múmkin, joǵaryda aıtylǵan 50 ball ala almaǵan oqýshylar men shilde aıynda ótetin keshendi testileýde súringen talapkerler ekinshi ret baqtaryn synaıtyn bolar. Dese de, biz testileýdi qaıta tapsyrýǵa 50-60 myń oqýshy ótinish berer dep jobalap otyrmyz, – dedi ol.
Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń ókilderi, sondaı-aq, bıylǵy Ulttyq biryńǵaı testileý kezinde de, odan keıin de óz-ózine qol jumsaǵan oqýshylar bolmaǵanyn alǵa tartty. Olardyń paıymdaýynsha, oqýshylardyń boıyndaǵy «UBT degen úreıdi» seıiltýde ustazdar men ata-analar tyǵyz baılanysta balamen jan-jaqty jumys istegen. Árıne, bul turǵyda mektep psıhologtarynyń eńbegi zor. Olar árbir balamen jeke-jeke sóılese otyryp, ótkiziletin testileýdiń sonshalyqty qaýipti emes ekenin, tıisti baldy jınaı almaǵanymen odan keıin de oqýǵa túsýge múmkindik bar ekenin uǵyndyrǵan.
Brıfıngte bilim salasynyń ókilderi aldaǵy jyly Ulttyq biryńǵaı testileýdiń formasy ózgeretinin aıtty. Sonymen birge, osy synaqtyń 13 jyldaǵy nátıjesi men kemshiligi sóz boldy. Jańyl Jontaevanyń aıtýynsha, respýblıka boıynsha mektep bitirýshiler bir mezgilde, bir jerde test tapsyrýǵa múmkindik alsa, kemshiligi, oqýshylar osy jyldar ishinde testileýdiń suraqtaryn jattap alǵan.
– Aldymen testileýdiń jaqsy jaqtaryna toqtalsam, qaladan bastap, aýdan, aýyl balalary bir jerde test tapsyrdy. Memleket tarapynan barlyq jaǵdaı jasaldy, olar birden mektep emtıhanyn jáne sol mezette oqýǵa túsý máselesin sheship kete alady. Al kemshin tusyna nazar aýdarsaq, balalar testileýdiń suraqtaryn jattap alady. Bul, árıne, durys emes. Sonymen qatar, buryndary oqýshylar 10-ǵa jýyq pánnen aýyzsha jáne jazbasha emtıhan tapsyratyn. Qazir arnaıy bir 5 pánnen ǵana synaq tapsyrady. Mine, osylardy qaperge ala otyra, qorytyndy shyǵaryp, kelesi jyly Bilim jáne ǵylym mınıstrligi úlken jumysty bastaıdy, – dedi Jańyl Jontaeva.
Aıta keteıik, testileýdiń jańasha túri mınıstrlik tarapynan áli de pysyqtalyp jatyr. Al bul másele ustazdardyń aldaǵy tamyz keńesinde naqty aıtylatyn bolady. Aıtpaqshy, osy jıynda «Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń» oqýshylary nelikten Ulttyq biryńǵaı testileýden ótpeıdi, degen tóńirekte suraq qoıyldy. Jýrnalısterdiń bul saýalyna Jańyl Jontaeva bylaı dep jaýap berdi:
– Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń oqýshylary atalǵan testileýden de kúrdeli emtıhandar tapsyrady. Olardyń ishki erejesi men tártibi ózge mekteptermen salystyrýǵa kelmeıdi. Moıyndaýymyz kerek, bul bilim uıymdarynyń oqýshylary pándik olımpıadalar men halyqaralyq jarystarda top jaryp júr.
Jıyn sońynda mınıstrlik ókilderi bıylǵy Ulttyq biryńǵaı testileý ótken jyldarmen salystyrǵanda, erekshe ári osy jyly tótenshe oqıǵanyń bolmaǵanyn zor qýanyshpen atap ótti. Eń bastysy – oqýshy da, ata-ana da, ustazdar da Ulttyq biryńǵaı testileýdiń jaqsy nátıjemen aıaqtalǵanyna qýanysh bildirdi.
Talǵat RAIYMBEK,
«Egemen Qazaqstan»