anasy atanǵan Meıiz apa
Qolynda tabaqtaı dıplomy bar dáriger mamandar halyqqa, ásirese shalǵaıdaǵy aýyldarǵa tolyq jetispeı turǵan kezeńderde qanatymen sý sepken qarlyǵashtaı bolyp ortalaryna aq halatpen Meıizdiń kelýi aýyl-aımaqtyń úlken qýanyshyna aınaldy. Qarshadaıynan taǵdyrdyń qıyndyǵyn kóp kórgen Meıiz bolsa, qıyn kezeńderde adamdarǵa qol ushyn berýge, adamdardyń densaýlyǵyna arasha túsip, qolynan kelgenshe aýyryn jeńildetýge bel býǵan edi.
Meıizdiń bulaı etýiniń de jóni bar. Ekinshi dúnıejúzilik qııan-keski soǵystan bes jyl buryn, mamyrdyń mamyrajaı kúnderiniń birinde ómirge kelgen ol eki jasynda ákesi, araǵa bes jyl salyp anasy ómirden attanǵan soń, qamkóńil balalyqpen erte qoshtasyp, bala da bolsa erterek esin jııýǵa májbúr boldy. О́zimen birge týǵan eki ul, úsh qyz baýyrymen birge ákesi Nurlybaıdyń 1937 jyly repressııaǵa ushyrap aıdaýǵa ketken aǵasy Y.Amandyqovtyń jubaıy Qalampyrdyń tárbıesinde boldy. Jeti balany týmasa da týǵandaı etip óziniń jalǵyz balasyna qosyp baqqan meıirimdi Qalampyr shesheıge jáne erte eseıip jumysqa aralasyp, basqa baýyrlarynyń ósip-jetilýine sheksiz úles qosqan baýyry Nábıge zor alǵyspen ósti. Osylaısha, esin bilmeı jatyp qaıǵy men meıirimdi qatar kórip ósken qyz, qıyndyqqa moıymaıtyn, qaıta onymen bilekti sybana kúresetin, ózgelerge járdem berýge asyǵatyn mamandyqty tańdady.
Mektepti óte jaqsy baǵamen bitirgen soń, Atyraýdaǵy (burynǵy Gýrev) medısınalyq ýshılıshege túsip,1958 jyly akýsher mamandyǵy boıynsha jaqsy aıaqtap shyǵady.
Mańǵystaý oblysy Aqtóbe aýylynyń feldsherlik-akýsherlik pýnktine bas maman bolyp jumysqa jiberilgen jas qıyndyqpen betpe-bet keledi. Kólik joq, shalǵaıdaǵy aýyldardy kún-tún demeı, ystyq-sýyq demeı aralap, der kezinde dárigerlik járdem berýge kirisip ketedi. «Qar jamylyp, muz jastanyp» degendeı, talaı qıyn-qystaý sátterdi basynan ótkeredi, qarly boranda dalada qalǵan kezderi, aptap ystyqta aýyldy taba almaı adasqan sátteri ertegideı estiledi. Biraq, dári-dármek salynǵan qorapshasyn arqalap, aýylǵa jaıaý-jalpylap jetse de, birde-bir ana ólimine, bala shetineýine jol bermegen, «aldy aman» dáriger atanǵan eken. Jyl boıy kóship-qonyp júretin shopan aýyldarynyń aıaǵy aýyrlaǵan kelinshekterin qatań qadaǵalap, ómirge kelgen balanyń densaýlyǵyn tıisinshe baqylap otyrǵan Meıiz Nurlybaeva aýyldyq jerde áıel bosandyrý, balanyń kindigin kesý jumystaryn jalpaq tilde jetkizsek, ıtjandylyqpen, kórkemdep aıtsaq, kásibı sheberlikpen atqarǵan. El arasynda ómirge kelip jatqan sábılerdiń kindigin kesip, qurmetke bólengen ony aýyldastary «Myń balanyń kindik anasy», dep qurmettegen. Myń bala sany asyryp aıtqandyq emes dep oılaımyz. О́ıtkeni, dárigeri, onyń ishinde akýsheri joq aýyldarda shúpirleı ómirge kelgen balapandardyń kindigin kesýdiń sózsiz jas ta bolsa «akýsher» degen ataýy bar dıplomdy mamanǵa mindet retinde júkteletini belgili. Meıiz ana men onyń janqııarlyq eńbegi týraly 1971 jyly Mańǵystaý aýdandyq «Jańa ómir» gazetinde Tólegen Shaıkózovtiń «Myń balanyń kindik sheshesi» degen maqalasy jarııalanǵan bolatyn. Ol maqala Aqtóbe aýylynyń myńnan asa balasyna kindik sheshe atanyp, alǵysqa bólengen jan týraly edi.
Soǵystan keıin damyp, jetispegen jaǵdaıdyń qıyn kezeńinde de aldymnan birde bir ana ne sábı shetinegen joq dep otyratyn.
– Anam jumys jasaǵan kezderinen estelik áńgimeler aıtatyn. Birde aýylda buryn balaly bolmaı júrip, alǵash ret bala kótergen áıeldiń tolǵaǵy bastalyp, shaqyrtý aldym. Barsam, kıiz úıdiń aınalasy toly adam, qoı soıylyp, qazan asylyp jatyr. Janushyryp, talyqsı tolǵatqan áıel kıiz úıdiń ishinde eken. Aman-saý bosandyrdym. Alaıda, bala dybyssyz, jany joq sábıdeı kókpeńbek bolyp shyqty. Kópten kútip kórgen sábıdiń jaıy sol jerde bolǵan abysyn-ajyndy beıjaı qaldyrmady, barlyǵy abdyrap qaldy. Dáriger retinde maǵan tezdetip ártúrli kómek kórsetip, balany shoshytý arqyly jan shaqyrý qajet boldy. Tezirek sýyq jáne ystyq sý surasam, asyqqan bireý ydysqa qoıdyń ystyq sorpasyn ákelip quıa salypty. Tıisinshe, kómek kórsetilgen sátte bala dybysyn shyǵaryp, beti beri qarady. Búginde sol bala úlken otbasy bolyp, japyraǵy jaıylyp otyr degeni esimde, deıdi qyzy Syrǵalaı.
Taǵy birde Meıiz akýsher tolǵaq qysqan áıeldi bosandyryp bolyp, kindigin keseıin dep jatsa, ómirge kelgen shaqalaq qyz qolymen óz kindigin tartyp qalyp, túbinen julyp alǵan eken. Balanyń ýysynyń kúshi jylandy óltiredi degen bar, alys aýylda bul da ózindik qıyndyǵy bar jaǵdaı bolsa kerek. Alaıda, Meıiz qyzdyń kindigin túbinen búrip baılap, qatarǵa qosady. Qazir ol da úbirli-shúbirli bir otbasynyń aıaýly anasy atanǵan.
1976 jyly joldasy, ishki ister salasynyń joǵary shendi qyzmetkeri Qanat Jumaǵazın qyzmet babymen Tushyqudyq aýylyna qonys aýdarǵan Meıiz bul aýylda óz mamandyǵymen qosa qoǵamdyq qyzmetterge belsene atsalysty. Eleýli eńbegi, belsendi qyzmeti úshin ókimet tarapynan birneshe ret marapattalǵan bolatyn. Adam balasyna qaıyryn tıgizýdi eń basty adamgershilik qasıet sanaıtyn Meıiz jaǵdaıy joq jetim balalarǵa, jesir áıelderge úıiniń tamaǵyna deıin bólip berip, múmkindiginshe, jumysqa ornalastyrýǵa qol ushyn sozyp otyrǵan. О́mirde adasyp, shalys basqan jandarǵa jón siltep, 2012 jyly ómirden ozǵanǵa deıin aýylda aýyldastaryna dárigerlik, adamı turǵyda aqyl-keńes berip, úlken-kishige syıly «aýyl ájesi» atanǵan Meıiz Nurlybaeva joldasy Qanat ekeýi birneshe ul-qyz ósirip, abyroıly tárbıe berip jetildirdi.
Medısına damydy degen búgingi kúni talaı adamnyń, talaı ana men balanyń ajaly keıde dárigerler qolynan bolyp jatqany jan aýyrtady. Osy kezde bir ózi bildeı aýyl-aımaqtyń júgin – amandyǵyn moınyna arqalap, birde-bir ana men balanyń ólimine jol bermegen taldyrmash qyzdyń, keıin bir áýlettiń bosaǵasyn attaǵan kelin, artynsha ana bolyp, mindeti kóbeıgen sátterde de qyzmette qatelik jibermegen, analyq, ájelik ǵumyrynda da aýyl qyz-kelinshekteriniń keńeser tájirıbeli akýsherine aınalǵan, sóıtip arnaýly orta bilimdi jaı ǵana akýsher emes, bilimdi, bilikti dárigerdiń jumysyn atqarǵan Meıiz syndy analardyń qasıetine, qaısarlyǵyna rıza bolyp, «Qaıran, bizdiń analar!» dep saǵyna eske alyp, keıingi jas býyndarǵa úlgi bolar ónegeli jolyna qyzyǵýshylyqpen qaraısyń. Iá, «otqa salsa kúımeı, sýǵa salsa batpaı», qıyndyqtarǵa jansebildikpen qasqaıa qarsy turǵan, qandaı qıyn kezeńderde de halqyn órge súıregen qazaqtyń talaı atalarynyń, talaı analarynyń ómir joly úlgi bolýǵa turarlyq, úlgi etýge yntaly ul-qyz bola berse eken deıik.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
Mańǵystaý oblysy