Sharýalarǵa nesıelik seriktestikter qurýdy usynamyz

Búginde «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasy janynan Agrobiliktilik ortalyǵy qurylyp, aýyldaǵy aǵaıyn, onyń ishinde sharýa ıeleri agrobıznesti tıimdi júrgizý qaǵıdattaryna oqytylýda. Sonymen qatar, agroónerkásip kesheniniń (AО́K) sýbektilerine saladaǵy tyń ınnovasııalarmen tanysý múmkindigi týyndap otyr. Ortalyq dırektory Tóleýtaı RAQYMBEKOVTEN aýyl sharýashylyǵyndaǵy ózekti máseleler boıynsha atalǵan kókjıekti keńeıtý qadamdary jaıly surap, bildik. – Tóleýtaı Sataıuly, ózi­­ńiz Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginde uzaq jyl eńbek ettińiz, eldegi birneshe damý ınstıtýtyn qurýǵa tike­leı muryndyq boldyńyz. Ekonomıka ǵylymdarynyń doktory mártebeńiz taǵy bar. Osy oraıda qolǵa alynyp otyrǵan aýqymdy istiń mańyzy jaıly ne aıtasyz? – Qazirgi ýaqytta Qazaqstan aýyl sharýashylyǵy ónimi óndirisimen 217 myńnan astam qurylym aınalysyp jatqan bolsa, olardyń basym bóliginde arnaıy bilim qory joq nemese kásibı daǵdylary tek tar aýqym­d­aǵy baǵyttarǵa arnalǵan. Sondyqtan, «Agrobıznes-2020» baǵdarlamasynyń negizgi maqsat­tarynyń biri, paıdaly bilim taratý júıesin damytý bolyp sanalady. Baǵdarlama aıasynda barlyq agroónerkásip kesheni tarmaǵy boıynsha oqýdy órkendetip, sol arqyly aımaqtardyń túgelinde tájirıbelik sabaqtardy, keńes berýler men ádistemelik súıe­meldeýdi qamtamasyz etý kóz­delýde. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 2014 jyldyń 17 qańtarynda halyqqa arnaǵan Joldaýynda da agroónerkásipti ınnovasııalyq relsterge aýys­tyrý qajet ekeni atap ótilgen. Aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerdiń ǵylymı-tehnıkalyq jáne ınnovasııalyq qyzmet nátıjelerine tóte qol­jetimdiligin qalyptastyrý, ozyq úlgili tehnologııalardy aýyl ómirine jedeldete engizý murattary aıasynda naqty áreket­terge muqtajdyq sezildi. Mine, osy sátte, «Atameken» UKP-ǵa shaǵyn, orta jáne iri bıznes múddesin qorǵap, kúndelikti ju­my­synda kásipkerlikti tolyq qamtıtynyn, kadrlardy daıyn­daý men qaıta daıarlaýda, biliktiligin kóterýde, sertıfıkattaý men attes­tattaýda tájirıbe jınaqtaǵanyn jáne de jan-jaqty óńirlik jeli men joǵary quzyrettilikke ıe ekenin eskerip, AО́K salasynda tıimdi bilim berý júıesin túzýge qatysty memlekettik tapsyrma júkteldi. Osyǵan baılanysty, palata janynan aldyńǵy qatarly sheshimderdi júzege asyrý úshin Agrobiliktilik ortalyǵy dúnıege keldi. – Basty mindetterińiz re­tinde qandaı belesterdi baǵyn­dyrýdy aıqyndap otyrsyzdar? – Agrokásipkerlerdiń kásibı sheberligin shyńdaýda kýrstar uıymdastyryp, tabysty tehnologııalardy AО́K sýbektileriniń tájirıbe júzinde qoldanýy jó­ninde oqý baǵdarlamalary men ádistemelerin jasaýǵa den qoı­maqpyz. Osymen birge, AО́K sýbektilerin der kezinde aqparat­tandyryp, keńes berý, naryqty taldaý men zertteý, tájirıbe almasýǵa sheteldik sarapshylar men mamandardy tartý, sonyń nátıjesinde naqty usynymdar ázirleý nazarda us­talady. Máse­len, bıyl, eldegi maqtaýly sharýa qojalyqtarynda 25 baǵyt boıynsha 666 semınar ótkizý mejelenip, 10 myńǵa jýyq aýyl bıznesmeni qamtylatyny atap óterlik jaıt. Shilde aıynyń sońyna deıin batystaǵy Aqtóbe, Mańǵystaý, Atyraý oblystaryn qospaǵanda, elimizdiń barlyq aımaǵynda derlik 110 semınar ótkizip úl­gerdik. Búgingi tańda bizdiń mekeme semınarlarǵa ádistemeler qaras­tyryp, fermerlerge aqpa­rattyq-taldamalyq portal iske qosylýda. Bul fermers.kz portaly sheteldik jáne qazaqstandyq sarapshylar blogtaryna, jobalar dáriskerlerine toly bolyp, tyńdaýshylardyń sarapshylar men dáriskerlerdi baǵalaý múmkindiginen, vebınarlar men onlaın keńes berýler ótkizýden, habarlandyrýlar men forýmdar bóliminen, sondaı-aq AО́K basym baǵyttary boıynsha 25 modýlden turady. – О́risi keń, bereri mol sarapshylar sharýa qojalyqtaryna baryp, jergilikti jerde bilge­nimen bólise me? – Ortaq iske jumyldyrý maq­satynda 25 qazaqstandyq jáne Germanııa, Fransııa, Serbııa, Avstralııa, Reseı, Ýkraına, Kanada elderinen 25 sheteldik sarapshy izdestirilip, irgeli sharýa qojalyqtarymen kelisimderge qol jetkizildi. Agrobiliktilik qyzmetiniń «Atamekenge» berilýi nátıjesinde kásipkerler oqytý sabaqtaryna da, tyńdaýshy re­tinde de kóptep tartylýda. Kásip­kerlerdiń óńirlik palatalary semınardy ótkizý ornyn daıyndaýǵa, túski as pen kólikti jalǵa alýǵa kómektesedi. Ár aımaq pen qyzmet baǵytyna, ta­qy­ryp aýqymyna qaraı oqý semınarlary 5 kúnge deıin sozylyp, árqaısyna jeke ádistemeler qarastyrylady. Mysaly, salalyq qaýymdastyqtarmen aqyldasa, sharýalardyń óz pikirine muqııat qulaq asa otyryp, semınarlar batys pen Almaty, Qyzylorda, Ońtústik Qazaqstan oblystarynda túıe sharýashylyǵy, Qaraǵandy, Aqmola, Soltústik Qazaqstan syndy soltústik aımaqtarda ne­gizinen egin jáne mal sharýashylyǵy, kúrish ósirý týraly Qyzylorda oblysynda, Almaty oblysynda júgeri, bal arasy men maral sharýashylyǵy Shyǵys Qazaqstan oblysynda ótkiziledi degendeı kete beredi. Qysqa ýaqyt aralyǵynda bar bilimdi sarqa berip ketý múmkin bolmaǵanymen, ınnovasııalyq suryptar men tuqymdar sekildi mańyzdy suraqtarǵa jaýap tabylady degen úmittemiz. Jańa tehnologııalarǵa shyǵyndanǵan kásip ıesi, tegin bıýdjettik semınardan ekonomıkalyq tıim­dilik, memlekettik qoldaý, aýyl sharýashylyǵy koopera­sııasy ispetti 3 qyzmet qyrynyń bú­gingi bet-beınesin tereń uǵy­­­­nyp, aqparatqa ıe bolyp qaı­týy kerek. Osy oraıda sha­rýa­lardyń ózderine, aýyl hal­qyna birigip, Reseıdegideı nesıelik seriktestikter qurýdy usyn­baqpyz. Semınarlardyń teo­rııalyq bóliginde ozyq tehno­logııa-ádisterdi kádege jara­týdyń tártibi men áreket etýdiń jalpy ustanymdary baıyptalatyn dárister tyńdaýshylaryn uıytyp, tájirıbelik qyrynda kórip-bilgen, oıǵa túıgen jaıttardy derbes qoldana alý máselesine kúsh salynbaq. – Qandaı taqyryptar oqy­tylady? – Oqytylatyn taqyryptarǵa agroónerkásip kesheniniń bar­lyq negizgi baǵyttary kiredi: 1) aýyl sharýashylyǵyndaǵy tehnologııalyq dúnıeler, ósimdik jáne mal sharýashylyǵy, ónimdi qaıta óńdeý, jermen jumys, sáıkesinshe Qazaqstanda «jasyl» ekonomıkany damytý; 2) kásiporyndy basqarýdan, qar­jylyq josparlaý men baǵa qalyp­tastyrýdan, taýardy ótki­zýden, bıznes-josparlaýdan, táýekeldi baǵalaýdan turatyn agrarlyq menedjment, kooperasııa, memlekettik qoldaý túrleri; 3) ǵylymı zertteýler jemisin is júzinde engizý men ozyq tehnologııalar transferti, kommersııa­landyrý men ınnovasııalardy qoldanýdaǵy otandyq tájirıbeni taratý jáne taǵy basqalary. Bunyń bári AО́K sýbektilerinen tikeleı jınaqtalǵan derekterdi zerdeleýden týyndaǵan oılar. – Jaıqalyp kele jatqan egindi baptap, mal jaıýdan, qora-qopsy men úı-jaıdy qys­qa daıyndaýdan, basqa da qyrýar sharýadan qoly bosamaıtyn, kóbine shalǵaı jerlerde júretin, alys eldi mekenderde turatyn aýyldaǵy aǵaıyndarymyz qaıda habarlasaryn bilmeı, ózine kerekti semınarlardy ótkizip almaı ma? – Bul másele bizdi aıryqsha tolǵandyryp, nátıjesinde AО́K sýbektileri úshin sall-or­­talyqtyń tusaýy kesildi. Bar­lyq qyzyǵýshylyq tanytqan aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler men fermerler 59 79 60 telefonyna qońyraý shalyp, táýligine 24 saǵat úzdiksiz emin-erkin mazalaǵan suraǵyna jaýap ala alady. Qońyraý shalý tegin ári nómirdi Astana qalasynyń kodyn qospaı terse bolady. Almaty halqy basynda 2 sanyn qossa boldy, baılanysqa shyǵady. Semınarlar ótken soń da fermerler qaýymymen udaıy qarym-qatynasta bolmaqpyz. – Sharalardy dál de tıimdi atqarý qıynǵa soqpaı ma? – Joba aıasynda, sharýalarǵa keńes berý joǵary bilikti sarap­shylardyń aımaqtardaǵy sharýashylyqtarǵa at shaldyrýy, AО́K sýbektilerin alańdatqan kiltıpandardy ornynda sheshý men qazirgi zamanǵy tehnologııalardy engizýge járdemdesý, ınternet portal men sall-ortalyq arqyly baılanysqa shyǵý sııaqty sanqıly jolmen júrgiziledi. Máselen, ósimdik sharýa­shylyǵyndaǵy oqytý semınarlarynda tyńdaýshylarǵa aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn ósirý naýqanynyń óne boıynda tehnologııalyq ári servıstik súıemeldeý, ıaǵnı astyqty, kó­kónis pen jemis-jıdekti kútip-baptaý, irikteý, egis aınalymy, qorǵaý men suryptaý turǵysynda tolyqqandy maǵlumat beriledi. Mal sharýashylyǵynan saýattandyrýda óndiristi jańǵyrtý, jemshóp qoryn qalyptastyrý, tórt túlik azyǵy, olardy emdeý men aýrýlarynyń aldyn alý tárizdi kóptegen maǵlumattar sanaǵa sińiriledi degen senimdemiz. – Bolyp ótken semınarlar qo­rytyndysyn keltire ketseńiz? – Taıaýda «Atameken» UKP Basqarma tóraǵasynyń oryn­basary Nurjan Áltaev qa­tysqan, Astyq sharýashylyǵy ınstıtýtynyń aǵartý ortalyǵy men «Novokýbanskoe» JShS aýqymynda uıymdastyrylǵan semınarda, bıostımýlıatorlardy ósimdik sharýashylyǵyndaǵy ónimdilikti arttyrýǵa qoldaný jaıy talqyǵa salyndy. Bul stımýlıatorlardy qýańshylyqqa nemese jańbyrly aýa raıyna baılanysty árkelki paıdalansa bolady. Qyzylordada synalmaq kúrish daqylyn sýarýdyń avto­mattandyrylǵan júıesi sý shyǵynyn 30-35 paıyzǵa azaıtyp, retteýge septigin tıgizbek. Mundaı tehnologııa qansha tekshe metr ylǵaldy únemdeıdi deseńizshi! Al mal sharýashylyǵyndaǵy jaıly jaǵdaı úı janýarynyń qońdy, kúıli bolýyna tikeleı áser etetini daýsyz. Máselen kúızeliske ushyraǵan qustyń gramdap bolsyn salmaq jo­ǵaltýy tez júredi. Iri qara maldy jaqsylap bordaqylasa, kúnine 1,5 kılogramǵa semiredi. Jaıylym jerlerdi birneshe telimge bólip tastap, sýdaǵy jel qondyrǵysynan taralatyn elektr qýaty symymen qorshasa da tıimdilikti kóterip, qaýipsizdikti kúsheıtpek. Baý-baqshada jaı­qalǵan alma aǵashtarynyń tym bıikke óspeýi de ónimdiligine, olardy kútip-baptaýǵa yqpal etpek. Nege densaýlyqqa asa paıdaly shubat pen qymyzdy sıyr sútindeı untaq túrinde keptirip, qashyq jerlerge aparmasqa?! Osyndaı jańashyldyqtardy sharýalarǵa qoryqpaı óndiriske engizý kerektigin túsindire bilsek, bunyń ózi úlken jetistik. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Aldabergen KEMPIRBAEV