Qarýly kúshter qýaty arta túsýde

Keshe Memleket basshysy – Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen Qorǵanys mınıstrliginiń keńeıtilgen alqa májilisi bolyp ótti. Onda qorǵanys vedomstvosynyń 2010 jylǵy atqarylǵan qyzmetine qorytyndy jasalyp, alda turǵan tapsyrmalar men mindetter saralandy. Májilis bastalmastan buryn Joǵarǵy Bas qolbasshy qurmetti qaraýyl saltanatynan keıin qarý-jaraq, áskerı tehnıka úlgileri­men jáne otandyq ónerkásip kesheniniń ónimderimen tanysty. Alqa májilisinde elimizdiń Qarý­ly Kúshteriniń jaýyngerlik jaǵ­daıy jáne onyń sapasyn art­ty­rý, mobılızasııalyq daıyndyq, tártipti kúsheıtý jáne áleýmettik máseleler sóz boldy. Negizgi baıandamany Qorǵanys mınıstri Ádilbek Jaqsybekov jasady. Ol áskerı qaýipsizdikti qam­tamasyz etý salasynda mem­lekettiń basty mindetteriniń biri – Qarýly Kúshterdiń jaýyn­ger­lik daıyndyǵyn joǵary ustaý bo­lyp tabylady, dedi. Osyǵan oraı, baıandamashy atap ót­kendeı, sońǵy jyldary jaýyn­gerlik ázir­liktiń qarqyndylyǵy ǵana artyp qoımaı, sondaı-aq onyń sapa deńgeıi de jaqsara túsken. Búginde áskerı daıyndyqqa bólinetin ýaqyt mólsheri 2009 jyl­men salystyrǵanda 15 paı­yz­ǵa ósken. Tájirıbe sabaq­ta­ry­nyń úlesi artqan. Bul TMD ar­mııa­lary arasyndaǵy joǵary kór­setkish bolyp tabylady. О́t­ken jyly atys jattyǵýlary 2009 jylmen salystyrǵanda 26 paıyzǵa artqan. Osynyń arqa­syn­da atys jattyǵýlarynyń bar­ly­ǵy 16 000-nan asty, onyń árbir tórtinshisi túngi atystyń enshisinde, dedi Qorǵanys mınıstri. Sol sııaqty, jaýyngerlik kó­likterdi júrgizý jattyǵý­la­ry­nyń sany  artyp, onyń kórset­kishi 5000-ǵa jetti, al  ol 2009 jyly 2904 bolǵan edi, endi mundaı túngi jattyǵýlardyń ózi 1500-ge jetip otyr. Mehanık-júrgizýshiniń  ortasha júrgizý tá­ji­rıbesi  154 shaqyrymdy qura­dy. Jeke 9 avıasııa jattyǵýlary ótkizildi. Áýe qorǵanysy kúsh­te­rinde jalpy  ushý kórsetkishi 25 myń saǵattan asty, tek bir ush­qyshtyń ortasha ushýy 83 saǵatty quraıdy. Sondyqtan da biz TMD elderi arasynda ushqyshtardyń  ushýy jaǵynan kósh basyndamyz, dedi Á.Jaqsybekov. 2010 jyly túrli kólemdegi 54 jattyǵý ótkizildi. «О́zara is-qı­myl-2009» sııaqty  iri kólemdi jattyǵýdan keıin ShYU sheń­be­rinde terrorǵa qarsy  «Beıbit mıs­sııa» jattyǵýy jalaýyn kóter­di. Bul bizdiń halyqaralyq seriktes­terimizdiń  qatysýymen ótken eń iri jattyǵýlardyń biri bolyp tabylady eken. Sondaı-aq, Qarýly Kúshter­diń Joǵarǵy Bas qolbasshy­sy­nyń tapsyrmalaryna sáıkes, ju­myldyrý rezervin daıyndaýǵa basa nazar aýdarylǵan. Osyǵan baı­lanysty elimizde 9 oqý or­ta­ly­ǵy quryldy. О́tken jyly motoatqyshtar  men baılanys jáne arnaıy áskerlerge 1200 ás­kerı mindettiler ázirlendi. Bı­ylǵy jyly atalǵan oqý ortalyq­tary arqyly 3 600 áskerı mindettiler daıarlyqtan ótpek. Semeı, Taraz, Aqtaý qalalarynda Qarýly Kúshter qatarynda  qyz­met atqarmaǵandar úshin taǵy da úsh óńirlik  oqý ortalyqtary  esigin aıqara ashpaq. Sonymen birge bul sharaǵa  azamattyq joǵary oqý oryndary men  áskerı-teh­nıkalyq mektepterdiń de áleýeti qoldanylmaq. Bul baǵytta ákimdiktermen de belsendi jumys júrgizilip ja­tyr. Myńdaǵan adam qamtylǵan 8 oblystaǵy qorǵanys aımaqta­ry­nyń kúshimen birlesken jattyǵý ótkizildi. Bul, árıne, alǵashqy qadamdar ekeni belgili. Qarýly Kúshterde qyzmet etpegen  aza­mat­tardy daıyndaý úshin áli alda taǵy da aımaqtyq (Semeı, Taraz, Aqtaý) jattyǵý ortalyqtary qurylady. Buǵan qosa azamattyq joo-lardyń áskerı kafedralary men áskerı-tehnıkalyq mektep­terdiń áleýeti de qosylady. Áskerı mamandardyń júrgiz­gen taldaýlaryna qaraǵanda, Qor­ǵanys mınıstrligi jylma-jyl tehnıka men qarý-jaraq barysyn únemi jańǵyrtyp turýy tıis eken. Osyǵan oraı alqada osy ýa­qytqa  deıin tehnıkalyq  jań­ǵyr­tylý jaǵynan Qazaqstan ar­mııa­sy basqa elge tolyq táýeldi bo­lyp    kelgendigi atalyp ótti. О́t­ken jyldan bastap Qorǵanys mınıstrliginiń basqarýyna «Qa­zaq­stan ınjınırıng» ulttyq  kom­panııasy mańyna shoǵyr­lan­ǵan qorǵanys-ónerkásibi kesheni berilgen soń jaǵdaı ózgere bas­tapty. Búginde bul kompanııanyń quramynda 24 túrli kásiporyn bar. «Qazaqstan ınjınırıng» ult­tyq  kompanııasy jáne Fran­sııa­nyń «Evrokop» kompanııasy arasynda úlken joba kelisimi ja­salǵan. Ol joba boıynsha ústi­miz­degi jyly 6 tikushaq quras­ty­rý josparlanǵan. Taǵy bir úlken joba Túrkııanyń kompanııasymen birlesken kásiporyn qurý bolyp tabylady. Onda Qorǵanys mı­nıstrliginiń jáne basqa da ás­ke­rı qurylymdardyń talaptaryna sáıkes ónimderdi jasaý mindeti kózdeledi. Osy arqyly elimizge ınvestısııa tartýǵa, joǵary teh­no­logııalardy endirýge, atalǵan kásiporyndardy damytýǵa jáne jańa jumys oryndaryn molaı­týǵa jol ashylady. Olarda tek áskerı ónimder ǵana emes, son­daı-aq azamattyq ónimder de shy­ǵarylatyny sózsiz. Al bárinen buryn onda qazaqstandyq azamattar jumys istegen soń olar buryn-sońdy elimizde bolmaǵan jańa tehnıkalar men tehno­lo­gııaǵa úırenedi. Qarýly Kúshterdiń maqsaty tapsyrys berý jáne baqylaý arqyly qorǵanystyq-ónerkásip kesheniniń qalyptasýyna múmkin­diginshe qoldaý kórsetý, tehno­logııany transfertteý arqyly birlesken kásiporyndarda quras­tyrý-jınaý jumysyna ázir qa­zirgi zamanǵy tehnologııalar men kompanııalar izdeý bolyp ta­by­la­dy. Búginde qorǵanystyq-ónerkásip keshenimen  (QО́K) birlese qajetti oq-dári, baılanys quraldary, qarý-jaraqtyń bir­qatar túrlerin óndirý boıynsha jobalar anyqtaldy. Otandyq QО́K-ti damytýǵa qol­daý kórsetý boıynsha keshendi sharalarǵa – 156, onyń ishinde 86 qazaqstandyq kompanııa qatysqan «KADEX-2010» qarý-jaraq pen áskerı tehnıkanyń kórmesiniń ótkizilýin jatqyzýǵa bolady. Kór­me qorǵanys óndirisi sala­syndaǵy belgili álemdik brendter men qazaqstandyq ónim óndi­rýshiler arasyndaǵy bolashaqta­ǵy qarym-qatynastar úshin alǵy­sharttar jasady. Qarý-jaraq jáne tehnıkany sa­typ alý, jóndeýmen qatar olar­dy saqtaýǵa jaǵdaı jasaýǵa da erekshe kóńil bólinip otyr. Birinshi ret qarý-jaraq, áskerı tehnıka jáne oq-dárilerdiń saqtalý qoı­malarynyń tóbelerin jóndeý boıynsha maqsatty da keń kó­lem­di jumystar júrgizildi. Sonymen qatar, áskerı qalashyqtar jańar­tyldy. Infraqurylym nysan­da­ry jóndeýden jáne qaıta jań­ǵyrtýdan ótkizildi. Áskerı qyzmetshilerdiń áleý­mettik qamtamasyz etilýine qa­tysty sońǵy eki jyl boıynda ás­kerılerdiń aılyq qarjylaı qamtamasyzdandyrý  mólsheri 25 paıyz óskenin aıtyp ótýge bola­dy, dedi Qoǵanys mınıstri. Baspanamen qamtamasyz etý máselesi de turaqty negizde sheshilýde. 2010 jyly paıdalanýǵa 29 myń sharshy metrge jýyq baspana berildi, ol bir jarym myńǵa jýyq áskerı qyzmetshini baspanamen qamtamasyz etýge múmkindik berdi. Sonymen qatar, áskerılerdi baspanamen qamtamasyz etý  bú­gingi tańda ózekti másele bolyp ta­bylady. Qoldanystaǵy mehanızm áskerı qyzmetshige tolyq kólemde baspana berýdi kepildeı almaıdy. Osy oraıda, atalǵan azamattar kategorııasyn áleýmet­tik qamtamasyz etýdi zaman tala­byna sáıkestendirý maqsatynda «Áskerı qyzmetshilerdi jáne olar­dyń otbasy múshelerin áleý­mettik qamtamasyz etý týraly» zań jobasy ázirlendi. Ústimizdegi jyldyń tórtinshi toqsanynda bas­qa memlekettik organdarmen kelisilgennen keıin atalǵan zań jobasy Parlament qaraýyna beriledi. Bul aıryqsha jyl – bizdiń memleketimizdiń Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy. Sondyqtan áskeri­mizdiń óziniń damýynyń basynda qandaı bolǵanyn jáne onyń qa­zirgi kezde qandaı ekenin oı eleginen ótkizýdiń mańyzy zor, dep bas­tady Qorǵanys mınıstrligi­niń keńeıtilgen alqa májilisinde sóılegen sózin Memleket basshy­sy – Qarýly Kúshterdiń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Nursultan Nazarbaev. 1990 jyldardyń basyn­da Qazaqstandaǵy jaǵdaı óte kúr­deli edi. Kásiporyndar toq­tap, myńdaǵan adamdar jumys­syz qalyp, ómir súrýin toqtatqan memlekettiń aqshasy aınalymda bolyp, onyń ózi de tapshylyqqa aınaldy. Eski júıe qulap, jańa memlekettik ınstıtýttar endi ǵana qurylyp jatqandyqtan qo­ǵam abyrjýshylyq jaǵdaıda boldy. Tájirıbe bolǵan joq, mamandar jetispeýshiligi apattyq jaǵdaıǵa jetti, kóptegen ju­mysty is júzinde taqyr jerden bastaýǵa týra keldi. Dál osyndaı kúrdeli kezeńde, 1992 jyldyń 7 mamyrynda meniń Jarlyǵymmen Qazaqstan Qarýly Kúshteri qu­ryldy. Onyń quramyna bizdiń aýmaǵymyzda bolǵan bólimder men quramalar endi. Áskerı tehnıka kóp boldy, biraq bir orta­lyqtan jabdyqtaý júıesi jumys istemegendikten, oǵan qyzmet kórsetilmedi. Aqshalaı qarjy irkilispen tólenip turdy. Kommý­nal­dyq qyzmetterdiń tólen­beýi­nen áskerı bólimderde jaryq pen jylý sóndirildi. Bıýdjettegi aqsha tek eńbekaqy men tamaqqa ǵana jetti. Osylaısha 1993 jyl­dyń áskerı bıýdjeti bar bolǵany 8 mıllıard teńge, al 1994 jyly 10,5 mıllıard teńge boldy. Biraq tabysty áleýmettik-ekonomı­ka­lyq reformalardyń, saıası tu­raq­tylyqtyń, qoǵamdaǵy beıbitshilik pen kelisimniń arqasynda bul problemalardyń bári sheshimin tapty, dep atap ótti Memleket basshysy. Prezıdent, sol sııaqty, Qa­zaqstannyń ıadrolyq qarýdan bas tartyp, ıadrolyq qarýsyz el már­tebesine ıe bolýynyń jáne eli­mizdiń ıadrolyq qarýsyzdaný sa­la­­syndaǵy belsendi saıasa­ty­nyń jahandyq mańyzynyń zor ekenin atap kórsetti. Qorǵanys saıasaty týraly aıta otyryp, Memleket basshysy ekonomıkanyń shynaıy múm­kin­dik­terimen baılanystyrylǵan jet­kilikti qorǵanys qabiletiniń, ıadrolyq qarýsyz el mártebesiniń jáne armııany eleýli tehnıkalyq jáne uıymdyq jańǵyrtýdyń onyń negizin quraıtynyna nazar aýdardy. Bizdiń áskerı qurylysymyz­dyń negizine alynǵan basty prın­sıpter men mehanızmderdiń durys belgilengenin ótken jıyr­ma jyl kórsetip berdi, dedi Prezıdent. Qazaqstannyń belsendi aralasýymen UQShU jáne ShYU sııaqty qaýipsizdik salasyndaǵy óńirlik birlestikter quryldy. Qa­zaqstandyq áskerıler Tájik­stan­daǵy jáne Iraktaǵy bitimgershilik operasııalarǵa qatysty, elde kelisim-sharttyq áskerı qyz­met engizilip, armııa ózine tán emes fýnksııalardan bosatyldy. Operatıvti jáne jaýyngerlik daıar­lyqtyń qarqyny men maz­muny joǵary deńgeıde saqtalýda. Bizde Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetin qosa alǵanda áskerı oqý oryndarynyń aıtarlyqtaı jelisi bar, dedi Elbasy. Qazirgi ýaqytta bizdiń ofıserlerimizdiń deni óz qyzmetterin bastap, Táýel­sizdik jaǵdaıynda kásip­qoı­lar retinde qalyptasty. Sol sııaqty Memleket bas­shysy Qarýly Kúshterdi qarjy­lan­dyrýdyń 2010 jyly 171 mıllıard teńgeni qurap, al ústimiz­degi jyly 200 mıllıard teńgege jetkenin atap kórsetti. Ol jaýyn­gerlik qana emes, sonymen birge, áleýmettik mindetterdi de sheship, qyzmet etý jaǵdaıyn jaqsartýǵa, turǵyn úı máselesin sheshýge jaǵdaı týǵyzady. Qazaqstanda áskerı qyzmet­kerdiń  aqshalaı qamsyzdandyry­lýy TMD-da eń joǵarylardyń biri. Qańtardaǵy Joldaýda habar­laǵanymdaı, shilde aıynan bastap eńbekaqy taǵy da 30 paıyzǵa ósiriletin bolady, dedi Prezıdent. Nursultan Nazarbaev áskerı kásiptiń bedelin arttyrý, jastar­ǵa patrıottyq tárbıe berý jó­nin­degi jumystardy kúsheıtýdi tapsyrdy. Sizderdiń mindetterińiz Qa­zaq­stan Qarýly Kúshteriniń bo­la­shaq­ta HHI ǵasyrdyń álemdik ás­kerı standarttaryna sáıkes kelýi úshin qajet degenniń bárin ja­saý. Olar óz Otanyna berilgen kásipqoılarmen jasaqtalyp, qa­zir­gi zamanǵy tehnıkamen jáne qarý-jaraqpen jaraqtalyp, jańa taktıkalyq tásilderdi úırenýi tıis, dep atap kórsetti Memleket basshysy. Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyna naqty daıyndalý qajet, dedi Pre­zıdent sóziniń qory­tyn­dy­synda. Áskerı qalashyqtardy kó­rik­tendirip, qyzmet pen turmys úshin barlyq jaǵdaılar jasaý kerek. Mereke ahýalyn barlyq áskerı qyzmetshiler men olardyń otbasy músheleri sezinýi tıis. Alqa májilisinen keıin N.Nazarbaev Qarýly Kúshterdiń 2010 jyldyń qorytyndysy boıynsha áskerı jarystarynyń jeńim­paz­darymen kezdesti. Aleksandr TASBOLATOV.