Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen osydan tup-týra shırek ǵasyr buryn Semeı polıgonynyń jabylyp, qazaqstandyqtardyń adam tili aıtyp jetkizgisiz qasiretten birjola qutylǵany málim. Osy bir ataýly dataǵa oraı óńirde «Qazaqstan – ıadrolyq qarýsyz álem kóshbasshysy» atty dóńgelek ústel májilisi ótti. Sharaǵa polıgon zardabyn shekken jerlesterimiz, ardagerler, qoǵamdyq uıym ókilderi qatysty.
1947 jyly KSRO Mınıstrler Keńesiniń qaýlysymen qurylǵan polıgon Semeı, Pavlodar, Qaraǵandy oblystarynyń turǵyndaryna aýyr zardap ákeldi. Jer asty men aýadaǵy ıadrolyq jarylystar saldarynan myńdaǵan adamdar aıyqpas keselderge shaldyǵyp, múgedek bolyp qaldy. Onyń zardaby áli kúnge deıin bilinedi. Iаdrolyq tájirıbeler úshin 18500 sharshy shaqyrym jer bólinip, ashyq synaqtardyń zardabyn kórgenderdiń qatarynda soltústikqazaqstandyqtar da bar. Solardyń biri Toty Turysova joldasynyń jumys babymen Qaraǵandy oblysyna kelgen. Ana atanǵaly júrgen kelinshektiń densaýlyǵy syr berip, tuńǵyshynan ólideı aıyrylyp tynǵan.
1949-1989 jyldar aralyǵynda Semeı polıgonynda 473 ıadrolyq jarylys bolǵanyn osy mańda áskerı boryshyn ótegen Ashat Aqjanuly jıi eske alady. Onyń aıtýynsha, aıyna 2-3 ret jarylys jasalyp, kóz aldaý úshin adamdar basqa jerlerge ýaqytsha kóshirilgen. Totalıtarlyq rejimniń qurbandyǵyna onyń birtalaı áskerı áriptesteri de urynyp, jastaıynan kóz jumǵan. Densaýlyqtaryna aıtarlyqtaı nuqsan kelgen.
Jýyrda «Semeı polıgony» Soltústik Qazaqstan oblystyq birlestigi qurylyp, ıadrolyq jarylystardan japa shegýshilerge materıaldyq, rýhanı qoldaý sharalaryna kiristi. Dóńgelek ústelge jınalǵandar Qazaqstannyń Keńes Odaǵy elderi arasynda alǵashqy bolyp ıadrolyq qarýdan azat etilgenin maqtanyshpen áńgimeledi.
Semeı polıgonynyń jabylýyna 25 jyl tolýyna oraı uıymdastyrylǵan jıynnan keıin ıadrolyq qarýdyń zardabyn shekken otandastarymyzdy bir mınýt únsizdikpen eske aldy.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy