О́ner mamandaryn daıarlaýǵa ózgeshe kózqaras kerek

 El rýhanııatyna qyzmet etetin mamandardy daıarlaıtyn shyǵarmashylyq baǵyttaǵy oqý ordasynyń rektory, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty Bıbigúl Núsipjanova baıypty minez, bııazy únimen áńgime tarqatyp, óziniń óner men mádenıet máselelerimen jete tanys ekenin baıqatty.

– Bıbigúl Nurǵalıqyzy, elimiz­degi irgeli oqý oryn­da­ry­nyń biri T.Júrgenov atyn­daǵy Qazaq ulttyq óner akademııasyna rektorlyqqa taǵaıyn­dalǵa­nyńyz siz úshin tosyn boldy ma?

– Qazaq óneriniń qara shańy­raǵy jáne talanttar ustahanasy bolyp esepteletin T.Júrgenov atyndaǵy О́ner akademııasyna 2000 jyly ustazdyq qyzmetke keldim. О́zim fortepıano oqytý­shysymyn. Akademııada qatardaǵy ustazdyqtan bastap, aǵa oqytýshy, seksııa meń­gerýshisi, fakýltet dekany sekildi satylardan óttim. «Tosyn boldy ma?» degen suraqtyń astarynda, «qaıdan keldiń?» degen emeýrin jat­qanyn túsinemin. Anyqtap aıt­qanda, óner álemine kóldeneńnen qosylǵan kók atty emespin. Men mýzykadan jaralyp, áýen, áýez áleminde tárbıelendim desem, artyq aıtpaǵan shyǵarmyn dep oılaımyn. Qazaq óneriniń mar­qasqalary Nurǵısa Tilendıev, Myńjasar Mańǵytaev, Áset Beı­seýov, Eskendir Hasanǵalıev se­kildi ákemniń dos-jarandary jıi bas qosatyn ónerli ortada ósip, qanat qaqtym.

– Zamanaýı joǵary oqý oryn­­darynyń mindeti – sapaly maman ázirleý. Shyǵarmashylyq oqý ornyn basqarýdyń erek­sheligi nede?

– Qazirgi kezde kún tártibinde qoǵam ómiriniń sheshýshi salalaryn jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan «Ult Josparyna» jáne álemde qol­da­nysqa enip jatqan jańa baǵyttarǵa baılanysty bilim berý sapasyn jaqsartyp, jańa deń­geıge kóterý máselesi tur. Ja­qynda ǵana Elba­symyz Nursultan Nazarbaev saltanatty túrde ashqan álemdik deńgeıdegi jańa Horeografııa akademııasy da osy maqsatty júzege asyrý úshin uıymdastyryldy. Al endi bizdiń О́ner akademııasynda sapany arttyrýǵa degen umtylys dástúrge aınalǵan. Menen buryn rektor bolǵan búgingi Mádenıet mınıstri Arystanbek Muhamedıuly birqatar mańyzdy joba­lardyń negizin jasap ketti. Ol óziniń irgeli izdenisi men taban­dylyǵy arqasynda akademııada doktorantýranyń ashylýyna qol jetkizdi. Osynyń nátıjesinde bizde úzdiksiz bilim berý ıdeıasy júzege asyp otyr. Akademııada 7-synyptan bastap bilim beretin kór­kemóner mektebi, kolledj, baka­lavrıat, magıstratýra jáne doktorantýrany qamtıtyn bilim berýdiń bes satylyq júıesi ju­mys isteıdi. Talantty jáne talapty balalardy elimizdiń túk­pir-túkpirinen tańdap, mektep qa­byr­ǵasynda ónerge baýlı otyryp, kolledj, bakalavrıat arqyly bilikti maman bolýyna jaǵdaı jasaımyz. Bolonıa prosesine qosylý Qazaqstannyń joǵary bilim berý júıesiniń damýyna jańa serpin berdi. Ásirese, akademııalyq ut­qyr­lyq baǵdarlamasy. Bul baǵdarlama álemdik bilim keńis­tigindegi yqpal­dastyqty arttyrý men sapany kóterýge baǵyt­talǵan. Osy baǵdar­lama negizinde ustazdarymyz ben stý­dentterimiz halyqaralyq táji­rıbe almasý múmkindigine ıe boldy. Bıylǵy jańa oqý jylynda osy baǵdarlama boıynsha dızaın mamandyǵynda oqıtyn stýdentterimiz Germa­nııanyń Aahen qalasyna bir semestr tegin oqýǵa attanyp ketti. Endigi kezekte irikte­lip shyǵatyn top Ońtústik Koreıada oqýǵa daıyndalýda.

– Elimizde joǵary bilimdi modernızasııalaýǵa jáne ınnovasııa­lardy engizýge baılanys­ty jobalar jasalyp jatyr. Shyǵar­mashylyq baǵytta bilim alyp jatqan stý­dent­terdiń osy joba­lar­daǵy úlesi qandaı?

– Akademııa bıyl birinshi ret qashyqtan oqytý tehnologııasyn qolǵa aldy. Sebebi, jasyrýdyń qajeti joq, oblystardaǵy teatr­lar men fılarmonııalarda jumys isteıtin jap-jaqsy mamandardyń keıbiriniń joǵary bilimi joq. Otbasyn asyrap otyrǵan, jasy otyzdan, qyryqtan asyp ketken azamattarǵa jumysyn tastap, oqý múmkin emes. Burynǵydaı syrttaı oqytatyn bólimder búginde joq, osy olqylyqty dıstansııalyq oqytý júıesi tolyqtyra alady dep oılaımyz. Aýylynda otyryp-aq tańdaǵan mamandyǵy boıynsha dáristerin ınternet arqyly tyńdap, qajetti elektrondyq oqý­lyqtary men ádebıetterin taýyp oqyp, synaqtaryn tapsyra beredi. Dıstansııalyq oqý júıesin jetildire otyryp, biz óner taqy­rybyndaǵy ǵalymdardyń eńbegi men kitaptarynyń elek­trondyq nusqasyn ázirlep, akademııa saıtyna engizip, shetinen tolyqtyryp otyramyz. Árıne, bul oqytý túri keıbir mamandyqtarǵa kele bermeıdi. Sondyqtan ony maman­dyq­tardyń erekshelikterin eskere oty­ryp, jú­zege asyrmaq oıymyz bar. «Bolashaq» baǵdarlamasyna kelsek, ásirese, kıno salasy boıyn­sha bilim alǵysy keletin yntaly jas­tar jeterlik. Nıý-Iorktiń Kıno akademııasynda oqyp jatqan jas­tarymyz bar. Jalpy, kıno sa­lasyndaǵy álemdik myqty mektep­termen baılanysymyz jaqsy. Sebebi, biz Halyqaralyq kınomek­tepter assosıasııasynyń múshe­simiz. Sheteldik ýnıversıtetterdiń jo­ǵary talap turǵysynan qa­raı­tyny sonshalyq, kez kelgen eldiń stýdenti men magıstran­tyn qabyldaı bermeıdi. Al asso­sıasııa múshesi bolsa, onda kóz­qaras basqasha. Ártúrli jeńil­dikter qarastyrylady, balama jolyn kórsetedi, saıyp kelgende, qazaqstandyq talapker jastardy qabyldaýǵa qarsylyǵy bolmaıdy.

– Akademııany bitirip jatqan túlekterdiń keıingi taǵdyrymen qanshalyqty tanyssyz? Kadr ázir­leýden bólek, jumyssyzdyq má­­selesin sheship, maman tap­shy­­lyǵyn joıýda onyń qoǵamǵa bere­tin kómegi qandaı?

– Kópshilikke belgili, teorııany óndirispen ushtastyra otyryp oqytatyn dýaldy oqytý júıesi degen bar. Dýaldy oqytý júıesiniń mynandaı bir jaqsy nátıjesin aıtqym keledi. Astanada belgili rejısser Nurqanat Jaqypbaıdyń jetek­shiligimen «Jastar teatry» ashyldy. Maman sheberhanasynda 4 jyl boıy shyńdalyp shyqqan stýdentterdiń dıplomdyq spektakli teatrdyń repertýaryna engizilip qana qoımaı, olar túgeldeı osy shańyraqqa akter bolyp qabyldandy. Bıyl uı­ǵyr tobyn bitirgen stýdentter Q.Qojamııarov atyndaǵy Uıǵyr teatry­nyń akterlik trýppasyna qyzmetke alyndy. Endi Astanada mıýzıkl teatry ashylady, jas rejısser, akademııanyń doktoranty Eslám Nurtazınniń shákirtteri osy teatrdyń akteri bolyp jumysqa ornalasady dep otyrmyz.

– Al dızaın, kórkemsýret, músin, dramatýrgııa, operator, teatrtaný ónerine mamandanǵandar men qoǵamnyń bularǵa degen suranysy saı kele me?

– Bul mamandyqtarǵa jyl saıyn 5-6 stýdent qana qabyl­da­nady. Basqa joǵary oqý oryn­daryndaǵydaı emes, biz mektep bitirýshi túlekterdi qatań talap­pen iriktep alamyz. Osy sanaýly stýdentterimiz joǵary kýrstardan jumys isteı bastaıdy. Sýretshi, músinshi jastarymyz qabilet-qarymyna qaraı sha­ǵyn tap­sy­rystar oryndap, ár­túrli ta­qy­ryptaǵy kórmelerge qaty­sady. Ásirese, dızaın mamandaryna su­ranys kóp.

– Belgili teatr, kıno qaırat­kerleri óner adamyn, ásirese, sah­na artısin aqyly oqytýdyń esh aqylǵa syımaıtynyn aıtyp, nara­zylyqtaryn bildirip júredi. Táńir ǵana beretin talantty tárk etkendeı, T.Júrgenov atyn­daǵy akademııanyń akter ma­man­dyǵyn aqyly túrde oqytyp jatqan­daryn túsinbeı dal...

– Ata Zańymyzda aıtylǵandaı, elimizdiń ár azamaty oqýǵa min­det­ti. Mysaly, bıylǵy jyly 80 stýdent akter mamandyǵyn tańda­dy. Biraq olar birneshe saty­dan turatyn synaqtan súrinbeı tur­maıdy. Qatań talappen iriktelgeni ǵana shyǵar­mashylyq synaqqa barady. Alaıda, osy synaqta jınaǵan baly belgilegen meje­den áldeqaıda tómen bolyp shyq­sa, ol bala aqyly bólimge de alyn­baıdy. О́kinishke qaraı, óner­di keńestik júıe daǵdysymen ól­shep, saralaý áli qalmaı keledi. Mem­lekettik grantta oqıtyn bala­lardyń keıbiri 1, 2-kýrstan bas­tap kınoǵa, jarnamaǵa túsip, teatr­da sahnaǵa shyǵyp juldyz bo­lyp, masattana bastasa, aqyly oqı­tyn balalardyń yntasy olardan áldeqaıda kúshtirek bolady. Jyl saıyn aqyly bólimnen bitirip shyǵatyn 20 stýdent 54 teatry bar Qazaqstan úshin kóptik etedi dep oılamaımyn.

– Ázirge Qazaqstan joǵary oqý oryndarynyń tájirıbesinde qoldanylǵanyn estimedik, bi­raq postkeńestik elderdiń bir­qatarynda stýdentterge sabaq beretin rektorlar bar eken.

– Shynymdy aıtaıyn, akademııa – qaınaǵan tirliktiń ortasy. Bos ýaqyt bola bermeıdi. Soǵan qaramastan, magıstranttarǵa ǵylymı jetekshilik jasaımyn. Al О́ner akademııasynyń rektory retinde men úshin «qabyldaý kúni» degen tártip te, túsinik te joq. Kabınetimniń esigi máselemen kelgen barlyq stýdentke, ustazǵa, ata-anaǵa ashyq. Akademııa saıtynda «rektor blogy» jumys isteıdi. Eger aıtýǵa júreksinse nemese uıańdyq tanytsa, ár stýdent ótinishin, shaǵymyn sol blokqa jaza alady. Men onymen muqııat tanysyp otyramyn. Munda oqıtyn ár stýdent bir-bir úıdiń úmiti, shamshyraǵy bolsa, bizdiń akademııa úshin – el rýhanııaty men aqyl-oıyn bıikke súıreıtin bilikti maman. Endeshe, munshama úlken jaýapkershilik turǵanda, bir sátke bolsa da el keleshegi úshin eńbek etetin jastardyń aldynda bosańsýǵa bolmaıdy.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Aıgúl AHANBAIQYZY,

«Egemen Qazaqstan» ALMATY