«Shańyraqtyń» jıyrmasynshy belesi

Jaqynda Rıdderdegi «Shańy­raq» qazaq mektep-gımnazııasy óziniń 20 jyldyq mereıtoıyn shákirtter men ustazdardyń esinde qala­tyn­daı mándi de sándi atap ótti. Eń aldymen sahna tórine mektep-gım­nazııanyń dırektory Sáýle Shaıahmetova shyǵyp, qara shańyraqtyń ótkeni men búgini týraly áserli etip aıtyp berdi. Bir kezderi bilim alǵan qazaq, orys, ýkraın, t.b. ult ókilderi bilim ordasynda bas qosyp, júrekjardy lebizderin jetkizdi. Tipti, qazaqsha bilim alyp, qazir Germanııada turyp jatqan Svetlana degen qyz jedelhat joldap jiberipti. Shákirtter án aıtyp, bı bıledi. Alpys adamdyq qyzdar jáne uldar hory el táýelsizdigi jaıly án shyrqady. Alǵash táýelsizdik alǵan jyl­dary mektep ujymynyń uıym­das­tyrýymen ulttyq salt-dás­túr­lerimizdi jańǵyrtyp, uzaq jyl­dar umyt bolǵan Naýryz merekesi Rıdderde tuńǵysh ret toılanǵan bolatyn. Ol kezde 70 myńnan astam halyq mekendeıtin qalada bir­de-bir qazaq mektebi bol­maǵan. Bul mekteptiń irgeta­sy­nyń qala­ný tarıhy da sonaý 1989 jyldan bastaldy, qalada eń alǵash ret «Shańyraq» qoǵamy retinde zań­dy túrde tirkelip, 1991 jyly «Shańyraq» jeksenbilik mektebi, 1993 jyldan «Shańy­raq» ortalaý mektebi, 2001 jyldan bastap «Shańyraq» orta mektebi boldy. ShQO ádilet departamenti Rıdder qalalyq ádilet bóliminiń 2007 jylǵy 13 sáýirdegi №13 buı­ryǵy negizinde «Shańyraq» kóp­salaly mektep-gımnazııa» mem­le­kettik mekemesi bolyp quryldy. Qaı bilim berý ordasy bolsyn, bilim berý úrdisindegi san taraý sara jolda mekteptiń ataq-dań­qyn shyǵaratyn dırektor ekeni anyq. Olaı bolsa mekteptiń tuń­ǵysh dırektory, qazaq tili men ádebıeti pániniń joǵary sanatty muǵalimi, «Qazaq tili» qoǵamynyń tóraıymy, «Nur Otan» HDP qalalyq saıası keńesiniń múshesi, Shyǵys Qazaqstan oblysy Qazaq­stan ha­lqy kishi Assambleıasynyń múshesi, Qa­zaqstan Respýblıkasy bilim berý isiniń úzdigi, «Eren eńbegi úshin» medaliniń ıegeri, eki qyz tárbıelep, nemere súıip otyrǵan úlgili ana – Shaıahmetova Sáýle Mádıqyzynyń eńbek jo­lyna toq­tala ketsek. Sáýle Mádıqyzy Reseıdiń Altaı ólkesindegi Blagoveshensk aý­danynda 1955 jyly 25 maýsymda dúnıege kelgen. Jastaıynan or­ys, tatar tilderin erkin meńgerip, halqymyzdyń aýyz ádebıet úl­gilerin jatqa bilip, qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi bolýdy armandaǵan eken. Sol balalyq sha­ǵyndaǵy armany shynaıy or­yn­dalyp, 1972 jyly N.K. Krýp­skaıa atyndaǵy Semeı pedago­gı­kalyq ınstıtýtynyń fılologııa fakýltetine túsip, 1976 jyly úzdik dıplommen bitirdi. Alǵash­qy eńbek joly 1976-1987 jyl­da­ry Almaty oblysy Qapshaǵaı qalasynyń orta mektebinde qazaq tili men ádebıeti páni muǵalimi, al 1987 jyly Rıdder qalasy M.Gorkıı atyndaǵy ortalaý mekte­biniń qazaq tili men ádebıeti pá­niniń muǵalimi, sodan keıingi kelesi jy­ly Rıdder qalasy №2 orta mek­tebiniń qazaq tili men áde­bıeti páni muǵalimi bolyp qyzmet atqa­rady. 1989 jyly qalada eń alǵash ret «Shańyraq» qazaq tili qoǵam­dyq uıymyn qurdy. Ol ýa­qytta qala turǵyndarynyń 4 pa­ıyzy ǵana jergilikti ult ókilderi bola­tyn, osyndaı ortaǵa qara­mas­tan, memlekettik tildi oqyp-úı­re­ný­de, qazaq halqynyń salt-dástú­rin qaı­ta jańǵyrtýda alǵashqy ba­tyl qadamdar jasady. 1990-1991 jy­ly «Qazaq tili» qo­ǵamynyń ne­gizinde Sáýle Má­dı­qyzynyń usy­ny­symen «Shańy­raq» jeksenbilik mektebi ashyl­d­y. Bastap­qy­da 35 bala qabyl­danyp, qazaq tilin úıretetin toptar ashylýymen bas­taldy. Osy jyldary «Shańy­raq» qala kóle­minde tanylyp, óz­ge ul­ty basym qala qaýymy ara­syn­da óz ornyn tapty. Iаǵnı, ózge ult ókilderin bul ortaǵa tarta bil­di. Iskerliginiń arqasynda alǵash­qy bastamadan bastap-aq Sáýle Má­­dı­qyzy Qa­zaq­stan Respýblı­ka­sy «Til týra­ly» Zańynyń or­yn­­da­lýy bary­syn­da qalalyq ák­im­dik­pen jáne qa­lalyq bilim berý bó­limimen ty­ǵyz baıla­nys­ta jumys istedi. 1994 jyly О́s­kemen qalasynda ótken aımaqtyq ǵylymı-prak­tı­kalyq konferensııada Sáýle Shaıahmetova «Lenınogor qalasyn­daǵy «Shańyraq» jeksenbilik qa­zaq mektebinde ha­lyq pedagogı­ka­syn qoldanýdaǵy is-tájirıbe ta­qy­ry­bynda baıandama jasap, mek­teptiń tájirı­b­e­si­men bólisti. Mektep jetistigi ob­lystyq til komıtetinde tyńda­lyp, tájirıbesi boı­ynsha kitapsha shyǵarylyp, respýblıka kóle­min­de nasıhattaldy. Ol eńbek­súıgish, joǵary mádenıetti, taǵy­lymy mol sheber ustaz. Árıne, mektep basshysy bolý úlken jaýapkershilikti qajet etedi. Pedagogıkalyq qyzmetindegi bas­ty qaǵıdasy – jeke tulǵany shy­ǵarmashylyqqa baýlı otyryp, qazaq halqynyń mádenıetine, áde­bıetine jáne ana tiline degen súı­ispenshiligin arttyrý. 1990 jyl­dan bastap búgingi kúnge deıin ár túrli ult ókilderi bar júzdegen oqýshylar mektepti tabysty aıaq­tady, eń tańdaýly degen shákirt­teri respýblıkalyq, oblystyq ol­ımpıadalarda birneshe dúrkin júldeli oryndarǵa ıe boldy. Bú­ginde tildi jetik meńgergen ta­lant­­ty da qabiletti túlekteriniń qata­rynda Marına Býharına Prezıdent Ákimshiliginiń apparatyn­da jumys isteıdi, kezinde Rıdder qa­la­synyń ákimshiliginde ishki saıasat bóliminiń bastyǵy bolǵan Olga Skomorohınany, agro­teh­nı­kalyq kol­ledjdegi aýdarmashy­lar­dy bas­qar­ǵan Raısa Baıtýmı­no­vany, Ol­ga Hýdıakovany, Olesıa Kozyre­va­ny, Natalıa Volkovany, Pavel Ko­korındi jáne t.b. ataýǵa bolady. Mektepte Sáýle Mádıqyzy shá­­kirtteriniń shyǵarmashylyq áleýe­tiniń ósýine jaǵdaı jasaýǵa kóp kóńil aýdarady. Osy maqsatta qu­rylǵan tek oblys kólemine ǵana emes, respýblıkaǵa tanymal ul­dar hory sonyń aıǵaǵy. 2007 jy­ly uldar hory ShQO IV oblys­tyq kórkemónerpazdar ujymdary baıqaýynyń dıplomanty ataǵyna ıe boldy. Sáýle Mádıqyzy Re­seıdiń úzdiksiz kreatıvti bilim be­rý­diń halyqaralyq ǵylymı orta­ly­ǵynda «NFTM-TRIZ kópdeń­geı­li úzdiksiz kreatıvti bilim be­rýdiń pedagogıkalyq júıesiniń negizderi» kýrsynan ótip, óziniń basshylyǵymen bastaýysh synyp­tarda oqýshylardyń shyǵarmashy­lyq oılaýyn úzdiksiz damytý ád­is­­temesin tájirıbege engizdi. Qa­lalyq “Úzdik dırektor” atty baı­qaýdyń júldegeri. Onyń is-tá­ji­rıbesi qalalyq, oblystyq, res­pýblıkalyq semınarlar men ǵy­ly­mı-praktıkalyq konferensııalarda taratyldy. Muǵalimder S.Qaıdarqyzy, R.Baıjumaqyzy, A.Týshabaıqyzy, J.Qajımoldanova, S. Tursym­be­ko­va, K.Qanapııanova, A.Shaıahmetova ózderiniń bir áńgimesinde al­ǵashqy mekteptiń kórinisin eske alyp: “Ol kishkene ǵana mektep bolatyn. Parta, ústel-oryn­dyq­tar jan-jaqtan jınalǵan, jaza­tyn taqta jetispeıdi, jóndeý ju­mystary joq bolatyn”– deıdi. Sol ýaqyttaǵy qaladaǵy belsendi ata-analar A.Astambaev, T.Shıshekov, t.b. mektep isin janda­n­dy­rýda kóp kómek kórsetti. Qazir mun­da 600-ge tarta oqýshy bilim alý­da. Olarǵa 48 muǵalim dáris berýde. Ustazdardyń 93 paıyzy joǵary bilimdi. 20 jyl ishinde osy mektep 7-shi ret túlekterin ushyrdy. Mekteptiń materıal­dyq-tehnıkalyq bazasy da jyl sanap nyǵaıyp keledi. 5 ádis­te­melik birlestik jumys isteıdi. 5 ınteraktıvti taqta alyndy. Bilim berýdiń izgilikti jolyna kóshken mektepte zertteýshi, pe­da­gogıkalyq úılestirýdi sheber meńgergen, bilikti, jan-jaqty bilimdi ustazdar barshylyq. HHI ǵasyr boı jarystyratyn emes, oı jarystyratyn ǵasyr eke­nin eskersek, erteńgi kúni el tizginin ustaıtyn jastarǵa báse­ke­ge qabiletti bilim men sanaly tár­bıe berip kele jatqan bilim ordasynyń ustazdary joǵary ta­lap­qa saı. Degenmen, mekteptiń úl­ken jetistikterge jetýi – ákim­shilik pen muǵalimder, oqýshylar, ata-analar ujymy arasyndaǵy yntymaqtastyq pen aýyzbirliktiń arqasy. Sonymen birge, mektep qabyrǵasynda tájirıbeli muǵa­lim­derden neni úırenýge bola­ty­ny, qandaı jańa tehnologııany paıdalanatyny jóninde únemi pikir almasýlar, ádistemelik birlestikter keńesteri ótkizilip turady. Jas ustazdardyń kásiptik-pedago­gı­kalyq beıimdelýin jetildirý maq­satynda «Jas ustazdar mektebi» qurylyp, ádistemelik-tálim­ger­lik jumystar uıymdasty­ryl­ǵan. Muǵalimder bolsa pedagogı­ka­lyq sheberligimen talantyn shyń­dap, alýan túrli saıystar, ádis­te­melik otyrystar, trenıngter, tá­jirıbe almasýlar uıymdastyryp, qalalyq, oblystyq, respýblı­ka­lyq baıqaýlarǵa qatysyp, búginde bilim berýdegi ozat is-tájirı­be­lerin nasıhattap, taratyp kele jatqan bilikti ustazdar qatarynda desek, artyq aıtpaǵanymyz. Olar­dyń ishinde qalalyq jáne ob­lystyq, respýblıkalyq deńgeıde ótkizilip jatqan «Jyl muǵalimi» atty pedagogıkalyq baıqaýda 2010 jyly Gúljanat Keńesbaeva syndy ustaz III orynǵa ıe bolyp júldeger atandy. Bilim básekesi, óner, sport, «Qazaqsha kúres», «To­ǵyzqumalaq», «Jas ǵalym», «Intellektýaldyq marafon», t.b. bilim saıystarynda úzdik nátı­je­lerge qol jetkizgen D.Toqtarbaev, Q.Saǵatbaeva, M.Matkarımova, J. Ber­­ǵalıeva, A.Zamanbekov, A.Ama­nov, M.Mýzdaparov, A.Ybraeva, G.Aıtmaǵanbetova, S.Aı­dar­be­ko­va, J.Qaımýldınova, O.Nurlan. Q.Saı­­laýkenov, E.Zeınelqanov, N.Ber­ǵa­lı­ev, M.Sadyqbek, B.Qana­pııa­nov, A.Hamzaeva, E.Amangeldınov syn­dy shákirtterdi ataýǵa bolady. Aldyńǵy oqý jylynan bastaý alǵan qalamyzdyń mektepteriniń arasyndaǵy «Prezıdenttik sy­nyp» atty baıqaý uıymdastyrylǵany barshamyzǵa aıan. Bul ıgi basta­ma­nyń kóshbastaýshysy bolyp eki jyl qatarynan «Shańyraq» mek­tep-gımnazııasy jeńimpaz atanǵa­ny qýantarlyq jaıt. Búginde mektep ómirindegi mádenı is-sharalar men aǵymdaǵy bolyp jatqan isterdi sheshýge belsendi túrde at­sa­lysyp, ıgi isterdiń uıytqysy bo­lyp otyrǵan bilim ordasy erteńgi kúnge batyl qadam jasap keledi. Mektepte ata-analardyń qaty­sýy­men otbasylyq sporttyq ja­rys­tar, zııatkerlik saıystar ótip turady, ár toqsan saıyn ótki­zi­le­tin jalpy mekteptik ata-analar jınalystary oń nátıjeli. 20 jyl­dyq tarıhynda «Tálim-tár­bıe – ata-anadan, oqý-bilim – us­taz­dan darıdy» demekshi, talaı urpaq­tyń juldyzy janyp, már­tebesi bıiktegen sátter de az emes. Mine, ulaǵatty ustaz, bilikti bas­shy Sáýle Mádıqyzy jetekshilik etetin «Shańyraq» mektep-gımna­zııa­synyń ujymy Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyna osyndaı tolymdy tabystarmen kelip otyr. Ońdasyn ELÝBAI, Dıdar ORALBEKULY, jýrnalıst. Shyǵys Qazaqstan oblysy, Rıdder qalasy. Sýrette: mektep-gımnazııa dı­rektory Sáýle Mádıqyzy bilim uıasynyń ustazdarymen.