Ońtústikte ahýal jaqsara bastady

Halqyn eń úlken baılyǵyna balaı­tyn Ońtústiktegi oblystyq klınıkalyq balalar aýrýhanasy jańadan salynǵan, jalpy aýma­ǵy 10 gektar jerdi alyp jatqan, me­dı­sı­nalyq qondyrǵylary ha­lyq­­ara­lyq stan­dart­tarǵa negizdegen jańa aýrýhanaǵa kóship jatyr Qu­ny 5 mlrd. 743,8 mln. teńge tura­tyn mundaı klınıka ázirge basqa oblystarda joq delinedi. Sony­men qatar, jańa, sáýletti Perzenthana úıi de paıdalanýǵa berilmek. Bul úl­ken jańalyqtarǵa oblys halqy qýanýly. Sońǵy úsh jylda oblys boıynsha jyl saıyn 70 myń sábı dúnıege keledi. Bul elimizdiń ár­bir tórtinshi turǵyny. Salys­ty­ryp kóreıik. Máselen, Almaty ob­lysynda – 36235, Shyǵys Qazaq­stan­da – 23646, Qos­tanaı obly­synda – 12314, Soltústik Qa­zaqstan obly­syn­da – 8526 bala ińgálap dúnıe esigin ashady eken. Memleketimizdi adam baılyǵy­men eselep, demografııalyq ahýa­lyn jaqsartyp otyrǵan ońtús­tik­tiń densaýlyq saqtaý salasy keshegi deıin borazdaǵa murnyn tesip mu­ryndyq salǵan kári ógizdeı shyqpa janym shyqpamen kele jatqan. Osy ahýaldy jaqsartý úshin respýblıka turǵaı keshegi dostastyq elderinde balamasy joq Qan orta­ly­ǵy men Me­dısınalyq qural jab­dyq­tardy zalalsyz­dan­dyrý, zaman talabyna saı aýrýhanalar salyndy. Odan beri birtalaı ýaqyt ótti. Atyshý­ly VICh oqıǵasymen res­pýb­lıkanyń túńdigin jelpildetken Ońtústiktiń densaý­lyǵy­nyń b­e­ti beri qarady. Buryndary ob­lysta ana, náreste, qurt aýrý­lary jáne júrek-qan tamyrlary aýrý­lary boıynsha ólim-jitim kóp edi. Oblystyq balalar klını­kasy aý­rý­hanasy men Perzenthana úıi paıdalanýǵa berilý qarsańynda ob­lystyq densaýlyq saqtaý bas­qar­masynyń bastyǵy, medısına ǵylym­darynyń dok­tory, professor Jumaǵalı Qa­zybaıuly Is­­maılov­qa jolyǵyp, kóńilimiz­degi saýal­darǵa jaýap alǵanbyz. – Densaýlyq saqtaý salasy­nyń eń úlken kórsetkishi – adam ómirin saqtaý. Onyń ishine árıne, ana men bala ólimin azaıtý kiredi desek, osy baǵytta tııanaq­ty ju­mys jasadyq, – dedi Juma­ǵalı Qa­zy­baıuly. – Atap aıtsaq, den­saýlyq saqtaý sa­la­synda ana men bala ólimin tó­men­detý maqsatymen oblys ákim­­di­giniń, Densaý­lyq saqtaý mınıstr­li­giniń tikeleı jetekshiligimen jú­ıe­li ózgeris­ter oryn aldy: – 3 perınataldyq ortalyq qyz­met etedi; – oblysta respýblıkamyz bo­ıynsha al­ǵash ret neonataldy qu­ra­masy bar perı­na­tal­dyq kó­mek­tiń aýmaqtan­dy­rylýy endirildi; – keńes berý-kólik qyzmeti uıym­das­ty­ryldy; – ozat tehnologııalardy endirý ba­ǵy­tyn­da IýNISEF, IýNFPA sekildi halyqaralyq uıymdary­men áriptestik jumys júrgizilýde; – 4 trenıng-ortalyq quryldy. (Onyń úsheýi perınataldyq orta­lyq ja­nynda, bireýi oblystyq balalar aýrýhanasynyń ja­nyn­da ornalasqan); – onkologııalyq aýrýlar dıspanseri janynda operatıvti gınekologııa bo­ıyn­sha trenıng-orta­lyq jumys isteı bastady; – medısınalyq qyzmetker­ler­di ju­­­mys oryndarynda oqytýdy uıym­­dastyrý maq­satymen oblys­qa res­pýblıkalyq ortalyq­tar­dan, so­ny­­men qatar alys jáne jaqyn shetelden jetekshi mamandar sha­qy­ryldy; – bosanýǵa kómek kórsetý maq­sa­tyn­da tıimdi perınataldyq tehnologııalar jáne IVBDV jáne RDRV halyqaralyq baǵdarla­ma­lary endirilgen. Júzege asqan is-sharalar ná­tı­je­sinde, 2010 jyldyń qory­tyn­dylary boıynsha ana óliminiń kór­setkishi 100 myń tiri týyl­­ǵan­darǵa qatysty 26,4-ke deıin tó­men­dedi. Bul – 28 paıyz. Osy on­jyl­dyq­taǵy eń tómen kór­setkish. Respýblı­ka­nyń­ basqa  aımaq­ta­ry­­men salys­tyr­­ǵanda, Oń­tús­­tik 5-sanatty oryn­dy ıem­denip otyr. Sábı óliminiń kórsetkishi 1000 tiri týyl­ǵandarǵa qatysty 19,4-ti qura­dy. 2009 jyly bul kórsetkish 20,7 bolatyn, ıaǵnı 7 paıyzǵa tómendegen. Oblystar ara­syn­da Ońtústik Qazaqstan úshinshi orynda keledi. Operasııadan keıingi sábı óliminiń kór­setkishi 1,5 ese, ıaǵnı 46 paıyzdan 30 paıyzǵa deıin tómendedi. Balalar hı­rýrg­teriniń, anestezıolog-reanı­mato­log­tary­nyń, meıir­bı­kelerdiń brıgada­sy Lıtvanyń, Izraıl­diń, Reseıdiń (Sankt-Peterbýrg) jetekshi klı­­nı­ka­larynda oqytýdan ótti. Oblystyń bas dárigeri júrek-qan ta­myr­lary aýrýlaryna baı­la­nysty ja­sal­ǵan ju­mystardy tómendeginshe jiliktedi: – ashyq júrekke 306 operasııa júr­gizilip, Polsha kardıo­log­tary­nyń qaty­sýy­men týa bitken júrek aqaýlary anyq­talyp, bala­larǵa hı­rýr­gııalyq operasııalar jasaldy; – 2010 jyly alǵash ret eki kameraly elektrokardıoyntalandyrǵyshtarynyń ımplan­ta­sııasy júrgizilip, ıntraopera­sııalyq telemedısına ótkizildi; 2003 jyl­­dan beri «Meıirimdi júrek» ashyq qoǵamy qyzmet etedi. 2010 jyldaǵy týberkýlez aýrýlary bo­ı­yn­sha epı­demıologııalyq jaǵ­daı 2005 jyl­­men sa­lystyrǵanda, tu­raq­­taný ten­den­sııa­syna ıe. Aýrý­ǵa shaldyǵý kór­setkishi 24,4%-ǵa tó­men­dedi, ıaǵnı 100 myń turǵynǵa qa­tysty 74,4%-dy qurap otyr. Bul kór­setkish 2005 jy­ly 98,4 % bo­la­tyn. О́lim 36,4%-ǵa tómendedi. Respýblıkalyq týberkýlez pro­­b­le­ma­la­ry­nyń ulttyq orta­ly­ǵyn tartýmen týberkýlez qyz­metin tu­ta­symen qaıta qurý sha­ra­lary júr­­gizildi. Atap aıtqanda: naý­qas­tar túsimin týberkýlezge qar­sy uıym­­darda bólý; oblystyń barlyq aý­dan­­dary men qala­laryn­da bak­te­rıo­­sko­pııalyq zerthanalar quryl­dy. BAKTEK ádisimen eks­press-dıagnostıka jasaý jumysy júıege keltirildi: aldyn ala anyqtaý isi jaq­sardy (flıýorografııa, bakterıoskopııa, 1 jáne 2 qatardaǵy pre­pa­rat­tar­ǵa sezimtaldyqty bakterıo­skopııalyq anyq­taý); materıal­dyq-tehnıkalyq baza kúsheı­til­di. Res­pýb­lı­ka­lyq bıýdjet esebinen ob­lys­taǵy týberkýlezge qarsy uıym­darǵa sta­sıo­nar­lyq kópfýnk­sıo­nal­dy dıag­nos­tı­ka­lyq rent­­gen ap­paratynyń 9 danasy satyp alyn­­­dy; KÝIS júıe­simen vedomstvo­ara­lyq ózara áre­ket­tesý jospary túzilip, qol qoı­yl­dy. Bul jospar sottal­ǵan, jaza tartý or­yndarynan bosa­tyl­ǵan naýqas­tardy, emdeýdi talap etetinderdi iles­tirip júrýdi, «qol­dan qolǵa» tapsyrýdy qamtamasyz etýi tıis. Oblystyń densaýlyq saqtaý bas­qarma­synyń bastyǵy basqa sa­la­lar boıynsha da osyndaı ju­mys­tar júrgizilip jatqanyn aı­ta­dy. Birinde kórsetkish joǵary, birinde orta. Kóńilge túıgenimiz, tómendeý joq. Bul – oblystyń medısınasy aýzymen qus tistep tur deýge kelmegenimen, jumys jasa­lyp jatqanyn baıqatady. Joǵaryda baıandalǵan derekter aýadan alynǵan joq. Oblysta ja­sal­ǵan jumys­tar­dyń jemisi, oblys medısına qyzmet­ker­leri­­niń mańdaıteriniń óteýi, kásibı bi­lik­ti­liktiń qaıtarymy. Oblys­tyq densaý­lyq saq­taý basqarma­synyń bastyǵy Ju­­ma­ǵalı Ismaılov bastaǵan ujym­n­yń ju­mys­ty durys júıege qoıa alǵandyǵynyń dáleli. Jumaǵalı Qazybaıuly – ja­ńashyl ǵa­lym. Respýblıkanyń, ob­lystyń sheń­be­rin­de qalyp, qaza­nynda qaınaý jyl­dar óte  je­misin bergenimen, kóp ýaqytty jep qoıa­dy. Onyń ústine shetelge mamandar jiberip oqytý únemi praktıkamen ushtaspaǵannan keıin kútken nátıjege jetkize bermeıdi. Oblys medısınasyna serpindi qadam­dy ózi izdegen. Tapty. Lıtvadan. KSRO qur­saýy­nan bosaǵan me­zette-aq 1991 jyly medı­sına­nyń halyqaralyq stan­dartyna ótip ketken lıtvalyq aǵaıyndar Qazaq­stan­dy qoı­yp, alyp Reseı­diń ózi­niń aldyn orap ketipti. Medı­sı­na­lyq kóp kórsetkish­ter boıynsha. Jumaǵalı Qazy­baı­uly nege Lıtva medısı­na­syna tańdaý jasaǵanyn bylaısha túsin­dirgen. Birinshiden, eki memleket te KSRO-nyń shekpeninen shyqty. Iаǵnı, kórgeni, bilgeni bir júıe bolǵan. Ekinshiden, lıtvalyqtar evro­stan­dart­qa 1991 jyly kirip, ha­lyq­ara­lyq jetis­tik­ter­diń dámin aldy­men tatty. Olardyń dáriger­leri Eýropa elderiniń kez kelgen klınıka­la­ry­na bógetsiz alynady. Úshin­shi­­den, tildik qıyndyq joq. О́zge eldiń dárigerlerimen nemis jáne aǵylshyn tilderinde sóıle­sip, dáris alýǵa qazaqstandyq dá­ri­­gerlerdiń basym kópshiliginiń tili syna bermeıdi. Al Kaýnas ýnı­versıtetiniń klı­nı­kasy­nyń profesorlar qaýymymen orys tilinde erkin shúıirkelesip, praktı­kalyq sabaq alýǵa ábden bolady. Kaýnas dárigerleri Ońtústikke araǵa aı salyp eki brıgadamen eki ret kelgen. Túrli dertter boıyn­sha operasııa jasa­dy, jańa týǵan sábılerdi syrqatqa uryn­dyr­maý­dyń tıimdi joldaryn is bary­synda kórsetti. Eýropa elderinde úlken bedelge ıe professorlar Rýta Narımaýskene men Varımtas Baraýskastar master-klass ótkizdi. Jumaǵalı Qazybaıuly da ar­naıy sha­qyrtýmen Kaýnas ýnı­ver­sı­tetiniń klını­kasynda ótken ha­lyq­aralyq konferen­sııa­ǵa qatys­qan. Sóıtip, eki tarap úsh jyl­ǵa me­­morandýmǵa qol qoıdy. Iаǵnı, Kaý­nas klı­nıkasynyń bilikti dári­g­er­leri Ońtús­tikke óz qon­dyr­ǵy, qural­dary­men kelip, ota jasap, oblystyń dárigerlerin medı­sı­na­daǵy ozyq ádisterge úıretýge mindettendi. Al, oblys dárigerleri óz kezeginde Kaýnas klınıkasynda ón­di­ristik praktıkadan ótedi, sabaq ala­dy. Osy prosestiń úzdiksiz óte­tin­di­gin eskerseńiz, bul shetelde 15-20 dárigerdi qy­rýar qarjymen dáris tyńdap qaıtýǵa jiberý emes, ob­lys­tyń joǵary já­ne orta býyn dá­rig­er­leriniń basym kópshi­li­gine evrostandart bıiginde biliktilik deń­geı­in kóterý bolmaq. Ońtústik pen Lıtvanyń uqsas jeri ekeýinde de halyq sany shamalas. Myń sábıge shaqqanda bala ólimi tórt ese tó­men Baltyq ja­ǵa­laýyndaǵy elden úı­re­ner jaıttar kóp. Oblys ákiminiń ruq­­saty­men Ońtústiktiń 20 bas dári­geri Lıtvada bolyp, menedjerlikke oqyp qaıt­ty. On­daǵy áriptes­teriniń jumys prak­tıkasyn kór­di. Az olja bolmasa kerek. Kaýnasta balalar pedıa­t­rııa­sy, kardıo-hırýrgııa sııaqty orta­lyq­tardy ara­lap júr­gende ońtús­tiktiń bas dári­geri ja­sandy jú­rek­pen qolarbasyn zyryl­datyp aıdap júr­gen syrqatty kórip tań qa­lyp­ty. Donor kútip júrgenge uqsaıdy. Bizge tań bolǵany­men, olarǵa úırenshikti jaǵ­daı. Ozyq medısınanyń jemisi. Ondaı bolmaq qaıda dep aıtý­ǵa bolmas. Eýropanyń táli­min al­ǵan Kaýnas klı­nıkasy Ońtús­tik­ke dáris berse, kórshi ob­lys­tar mun­daǵy kadrlarǵa qazirden quda túsip jatyr. Jumaǵalı Qazybaıuly bilim berýdi júıe­lendirý úshin Shymkentte jyl saıyn halyqaralyq konferensııa ótkizýge daıar­lyq jumystaryn júrgizip keledi. Myqty sanat­taǵy professorlar keledi. Aptalap master-klastar ótkizedi. Trenıng orta­lyq­tarymen jumys jasaıdy. Júz­d­egen dári­gerler biliktiligin kóteredi. Mine, bul jumys. Oblystyń bas dári­geri osy jumystardy úılestirýde oblys ákimi Asqar Myrzahmetovtiń kóp kómek kór­setip otyrǵanyn aıtqan. Iá, bizdi qýantqany kóp jyldan beri ma­terıaldyq-tehnıkalyq baza­sy syn kóter­meı, sońynan jel sóz ilesip júretin Oń­tús­tik medısına­synyń kóshi túzel­gen­digi. El úshin eń bastysy da osy. Baqtııar TAIJAN, Ońtústik Qazaqstan oblysy.