Kaspıı teńiziniń Qazaqstanǵa qaraıtyn shyǵys jaǵalaýynan shamamen 1500 jyl buryn kóshpendi taıpalar salǵan tas keshen tabyldy. Atalǵan keshenniń kólemi 120 ga jerdi alyp jatyr. Bul týraly Live Science jýrnaly "Kaspıdiń jaǵasynda tabylǵan ejelgi tastar. Olardy ǵundar qaldyrǵan ba?" atty maqalasynda jazdy. Maqala avtorlary - Mańǵystaý memlekettik tarıhı-mádenı qoryǵynyń arheology Andreı Astafev pen orys ǵylym akademııasynyń arheologııa men etnografııa ınstıtýtynyń ǵalymy Evgenıı Bogdanov.
Bul ǵalymdardyń aıtýynsha, munda ǵıbadathana men qaıtys bolǵan adamdardy jerleıtin oryn bolǵan. Sonymen qatar tabylǵan tastardyń eń kishisi 4×4 metr, eń úlkeni 34×24 metr kólemde eken.
Arheologtar "Tastardyń kóbi jerge tiginen ornalastyrylǵan. Onda túrli belgiler men sýretter salynǵan", dep jazypty.
Sonymen qatar maqalada kúmisten jasalǵan er-toqym tabylǵany týraly da baıandalǵan. Onyń betinde jabaıy qabandardyń, buǵylardyń, basqa da ańdardyń sýretteri salynypty. "Er-toqymnyń ıesi dáýletti otbasynyń adamy bolǵan shyǵar dep boljap otyrmyz. Sonymen qatar sol belgilerge qarap onyń taıpasyn bilýge bolady. Detaldaryna qarap onyń qoldanylmaǵanyn, tek dinı maqsatta nemese jerleý rásiminiń bir bóligi retinde paıdalanylǵanyn aıta alamyz. Bul er-toqym jerlengen adamdardyń astynan tabylǵandyqtan, qasyndaǵy súıekter odan keıin ákelip jerlenýi múmkin degen de oı bar. Bálkim, ekeýi eki kezeńge de jatatyn shyǵar", - deıdi ǵalymdar. Bul keshenniń qalaı tabylǵany týraly da jazǵan avtorlar Aqtaý qalasynyń turǵyny osy mańnan aldymen er-toqymnyń kúmis áshekeılerin taýyp alǵanyn aıtypty. Sodan keıin arheologtar sol jerge baryp, 8 qurylystan turatyn osy keshendi taýypty. Bul keshen 2010 jyly tabylǵanymen, belgili bir sebepterge baılanysty arheologtar qazba jumystaryn tek 2014 jyly bastaǵan. Ǵalymdar maqalada: "Qurylymnyń keıbir erekshelikteri men detaldardyń formasyna qarap olar kóshpendi zamannan taıpalarynan qalǵan shyǵar dep oıladyq. Áshekeıdegi dızaın men órnekter Rım ımperııasy qulaǵan kezeńge jatady eken. Erdiń aman qalǵan fragmentterin qoldana otyryp onyń jalpy beınesin qalpyna keltirdik. Erdiń qurylymy men kúmis bólikterindegi sýretter V ǵasyrda Ortalyq Azııadan Eýropaǵa jappaı qonys aýdarǵan túrkitektes taıpa – ǵundardyń qolynan shyqqan dúnıeni eske salady", - deıdi Zertteýler áli de jalǵasyp jatyr. Bogdanovtyń aıtýynsha, komanda 2017 jyly kúmis er-toqym týraly úlken eńbek jarııalaýdy josparlap otyr. Tipti, Mańǵystaýdaǵy bul arheologııalyq qazbalar týraly fılm túsirilse degen úmitin de jetkizipti.