Temeki tartý álemdik ekonomıkany jylyna trıllıon dollardan astam shyǵynǵa batyryp otyr, dep jazady Habar24.
Mundaı derekti arnaıy zertteý júrgizgen Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy men AQSh-tyń onkologııa jónindegi ulttyq ınstıtýtynyń ǵalymdary málimdep otyr. Mamandar dereginshe, shylym shegý saldarynan dendeıtin dertten jyl saıyn 6 mıllıon adamnyń ajaly jetedi. Endi álem elderi birlese otyryp, osy qasirettiń aldyn almasa, qurbandar qarasy qalyńdaı bereri daýsyz.
Jyl saıyn temeki tartyp, túrli aýrý satyp alǵan 6 mıllıon adam dertine shıpa darymaı, kóz jumady. Jaman aıtpaı, jaqsy joq. Mamandar 13 jyldan keıin ókpesin ýlap, ómirden ozatyndar sany artýy múmkin dep dabyl qaǵyp otyr. Budan basqa, álem ekonomıkasyna shylym shegýden 1 trıllıon dollardan astam shyǵyn keledi. Iаǵnı em-domǵa qyrýar qarjy jumsalyp, eńbek ónimdiligi qatty quldyraıdy.
"2030 jylǵa qaraı temeki tartyp, baqılyq bolǵandar búgingi kúni 6 mıllıonnan 8 mıllıon adamǵa jetýi múmkin. Onyń ústine, osyndaı ólim-jitimniń 80%-y tabysy tómen jáne ortasha deńgeıdegi elderdiń úlesinde," .- deıdi Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń mamany Djeremı Pol.
Uıymnyń esebinde tyń derekter keltirilgen. Qazir álem halqynyń 21%-y 15 jastan asqandar. Bul bir mıllıardtan kóp. Shamamen erlerdiń 35%-y, qyz-kelinshekterdiń 6%-y shylymǵa qumar. Onyń ishinde osy 25%-y kedeıshilik qamytyn kıgender. Sondyqtan shylym shegýmen kúresý úshin sebep jetkilikti. «Bul maıdan ekonomıkaǵa aýyrtpalyq salady» degen bıliktiń ýáji shyndyqqa janaspaıdy.
"Kóptegen eldiń bıliginde temeki tartýǵa qarsy kúres ekonomıkaǵa teris áser etedi degen qorqynysh bar. Biraq bul úreıge boı aldyrýǵa esh dálel joq. Ǵylym áreketke kóshý kerek dep naqty baǵyt-baǵdar berip tur. Sondyqtan bári saıası erik-jigerge kelip tireledi. Alaıda quzyrly organdar bul turǵyda belsendilik tanytpaı otyr. Rasynda temeki ónimderine salyq kólemin arttyrǵan elder adamdardyń ómirin saqtaýmen birge esepsiz tabysqa keneler edi," - deıdi Djeremı Pol.
Mamandardyń jaǵymdy jańalyqtary da joq emes. Zertteý boıynsha temeki tartý qazir sándi úrdis bolýdan qalyp barady. Jalpy jyl saıyn kók tútindi qushyrlana soryp, sońynda sorlaıtyndar sany azaıyp jatyr. Biraq báribir álemdegi demografııa ósken saıyn jan basyna shaqqandaǵy shylymqorlar qatary da artyp keledi.