Kestesi kelisti kitaphana

Kez kelgen qalańyzdyń kestesi kelisti keremetteri bolady. Bál­kim, birinde azyraq, ekinshisinde, kóbi­rek kezdeser. Keıingi bir-eki jyl­dan bermen qarata Qyzyl­or­dańyz­dyń Jibek joly kóshesimen ótip jú­rip, kitaphana ǵımaratyna qaıy­rylýǵa qanshama qulshyn­ǵa­ny­myz­ben, sáti túspeıtin. Qyzyǵa qaraı­tyn­byz. Jal­py, Jibek jo­ly kóshe­si­niń boıy – qalanyń kó­rik­ti bóligi. Bul kóshede osy jańa kitaphana úıi bar. Qorqyt ata atyndaǵy qara sha­ńy­raq – ýnıversıtet bar. Esep jáne qarjy kolledji bar. Zań kolledji bar. Taǵy da basqa eleń etkizerlikteı eskili-jańaly erekshelikteri az emes. Mine, alystan kóz tartyp, kó­ńil baýraıtyn kitaphanańyzǵa kir­­mektiń oraıy oralǵandaı. Bul bıik ǵımarat keıbir shahar­lar­da­ǵy­daı jıekjolǵa emine minip, dem qıyn­datyp, tynys taryltyp turǵan joq. Keń kósheden bury­lyp, rahattana adymdap, aına­la-tóńirekke er­kin qarap, áýendete yńyldap ba­ryp kirmekke múm­kin­dik mol. Keń-baıtaq, kórkemnıetti qazaq eliniń qaı qalasynda da eń birinshi oryn­da kitaphana turma­ǵy lázim-dúr. Qyzylordada solaı. Elbasy eki-úsh jyl buryn ash­qan­da she, qatty qýanyp, zamanaýı, zańǵar shańy­raq­ty, ásirese, jas urpaqtyń sú­ıik­ti mádenı-rýhanı mekeni etý kerektigin aıryqshalaı aıtqan-dy. «Adamnyń eń adal dosy, ádil joldasy – kitap» degen eken Shy­ǵys­tyń shandoz shaıyry, orasan oı­shyly Álisher Naýaı. Álbette, Ále­keń babamyz shyn kitapty, shynaıy ádebıetti meńzegen. О́ki­nish­ke qa­raı, bizdiń bulaǵaı zamanda basym­dana bastaǵan satqyn dostar, jaman joldastar sııaqty kesir-kesa­pat­ty, kekirttengen kitaptar kó­beı­di ǵoı. Ol – óz aldyna bólek másele. Ábdilda Tájibaev atyndaǵy ob­lystyq ámbebap kitaphana ózi­niń ta­rıhyn 1867 jyldan bas­taı­dy. Al­­ǵashqyda Aqmeshit ýeziniń ás­ke­rı bekinisindegi halyqtyq kitaphana bo­lyp ashylǵan. Keıin qa­lalyq kitap­ha­naǵa aınalǵan. 1938 jyly Qy­zyl­orda oblystyq kitaphanasy retinde resimdelip, Maksım Gor­kıı­diń aty berilgen. 1999 jylǵy qara­shadan Ábdilda Tájibaev atynda. Qyzylorda kitaphanasynyń ki­reberisi de keń eken. Aq sáýle shash­qan vestıbıýldiń ádemi ádiptelgen mináıi múıisinde kúlimsiregen qyz otyrypty. Aldynda kompıýter. Qalaǵan aqparatyńyzdy alasyz. Kitaphanańyzdyń dırektory Nur­­­jamal Myrzamuratova álde­bir jı­nalysqa, oblys deńgeıindegi ma­ńyz­dy basqosýǵa barmaqqa asy­ǵý­ly. Sonda-daǵy biraz-biraz jaǵ­daı­lar­dy maǵlum­dap úlgerdi. Ki­tap­­ha­nanyń ǵajaıyp sýretine qa­rap qo­ıyp, mereılene áń­gimeleıdi. Ǵı­marat negizgi-negizgi úsh qabat­tan, sondaı-aq túrli-túrli teh­nı­­ka­lyq qabattardan turady eken. «Sokoldi qabat» dep atalatyn bóli­ginde kitap qorlaryn saqtaıtyn jáne qosalqy qyzmetter atqarýǵa arnal­ǵan bólmeler ornalasqan. Bi­rinshi qa­bat negizinen balalar áde­bıeti bóli­mi­ne arnalǵan. Balalar abo­nementi. Mektepke deıingi bal­dyr­ǵandardyń jáne 1-4-sy­nyp oqý­shylarynyń oqý zaly. Son­­soń 5-9-synyp oqýshy­la­ry­­nyń oqý za­ly. Leksııa ótkizbekke ar­nal­ǵan 150 oryndyq zal. Júz oryndyq kon­ferens-zal. Ekinshi qabatta da júz oryn­dyq oqý zaly bar. Abonement bó­li­mi. Ǵy­lymı-ádistemelik bólim. Aq­pa­rat­tyq-bıblıografııalyq bó­lim. Mer­zimdi basylymdar za­ly. Qazaq­stan Respýblıkasynyń Táýelsizdigi zaly. Bári osynda. Úshinshi qabattyń da úılesimi óz­geshe. Kitaphana úderisterin av­to­mattandyrý bólimi. Aqparat­tyq-ser­vızdik qyzmet kórsetý sek­tory. О́ner ádebıetteri bólimi. Aýyl sha­rýa­shylyǵy jáne tehnıkalyq áde­bıetter bólimi. Shetel ádebıeti sektory. Sırek ádebıetter qory. «Dóńgelek ústel» májilisterin ót­kizýge arnalǵan zal. Minekıińiz, osyndaı-osyn­daı­lardan habardar etken Nurjamal keshirim ótinip, óziniń oryn­ba­sa­ry Qaldygúl Dosmaǵambetovany sha­qyr­dy. «Endigi áńgimeni osy Qal­dy­gúl qaryndasyńyz asyqpaı aı­ta­dy. Barlyq bólimderdi aralap kórseńiz durys bolar edi», dedi dırektoryńyz. Aralaı bastadyq. Qal­dygúl­men birge balalar ádebıeti bóli­mi­ne kirdik. Kitaphanashy Mah­mu­ra Abdýlpattaeva otyz jyl boıy osy salada qyzmet isteıdi. Bal­dyrǵan­dar­dyń kitapqa degen yqy­la­syn art­tyrý, kitap oqýǵa qumar­lyǵyn oıatý, bos ýaqyttaryn tıimdi paıda­la­ný­ǵa baýlý jóninde naq-naq áńgime ór­bitedi. Bólim meń­gerýshisi Aıtkúl Káribaeva da otyz jyldan beri ob­lystyq kitaphanada. Ekinshi qabat­ta­ǵy oqý za­lyn­da kim-kimniń de ra­hat­tanyp otyryp rýhanı azyq alýy­na múmkindik mol. Stýdent­ter­diń sabaqtarǵa, oqytýshy­lar­dyń lek­sııalarǵa daıarlanýyna, túrli ma­mandyq ıeleriniń izdenýine qa­jet­ti merzimdi basylymdar, san-alýan ádebıetter jetkilikti. Aq­pa­rat­tyq-bıblıografııalyq bólimnen qajetti aqparattaryńyzdy jyldam taba alasyz. RABIS baǵdarlamasy boıynsha «Katalogızator» modýlimen gazet-jýrnal maqalalaryna bıb­lıografııalyq sıpattamalar ja­sala­dy. Elektrondy katalog tolyq­tyrý ta­lapqa saı júrgiziledi. «Izdenis. Tap­syrys» modýli boıynsha oqyr­man­nyń suranysy oıdaǵydaı oryn­da­lyp otyrady. Qazaqstanda qorǵalǵan kandıdattyq jáne dok­tor­lyq dısser­tasııalardyń avto­re­ferattary da jınaqtalǵan. Bólim meńgerýshisi Kúl­zada Mamyrova da otyz jyldan beri oblystyq kitaphanada. Abonement bóliminiń qaınap jatatyn qyzmetine hám oqyr­man­dar dán rıza. Kórkem ádebıet qo­r­y­­nyń qunary da, ǵylymı-ta­nym­­­dyq basylymdardyń baı­ly­ǵy da baı­qalyp turypty. Bólim meń­gerýshisi Marjan Aıgisinova Shym­kenttegi pedagogıka máde­nıet ınstıtýtyn 1993 jyly tá­mam­da­ǵan. Záýre Bodyqbaeva, Nur­lygúl Tólegenova úsheýi kelýshilerdi kishipeıildilikpen qarsy alyp, izettilikpen iltıpat kórsetedi. Al, Alma Qalmaǵambetova men Tatıana Soı, Laýra Esjanova men Gúlmıra Smaǵulova jáne Laýra Serikqyzy úshin oqý zalynyń jumystary je­tip-artylady. Ǵylymı-ádiste­me­lik bó­lim­niń meńgerýshisi Sholpan Serekova – Qazaq qyzdar pe­da­gogı­ka­lyq ınstıtýtynyń túlegi. Merzimdi basylymdar bóli­mi­nen BAQ-tyń 65 túrin tabasyz. О́tken ǵasyryńyzdyń otyzynshy jyldarynyń sońynda shyqqan ba­sylymdar barshylyq. Galına Lıgaı, Saltanat Esentaeva jáne Jan­na Úmbetova osy bólimde qyz­met isteıdi. Shetel ádebıeti sek­to­rynyń jumysy qyzyq-aq. Gúl­jan Juma­taeva men Álına Samuratova solaı desedi. Aǵylshyn, nemis, tú­rik, taǵy basqa tilderdegi áde­bıet­ter kóbeı­gen. Qazirdiń ózinde bes myńǵa jete­qabyl. Stýdentter jıi keledi. Qada­lyp kóp otyrady. Sek­tor senbi sa­ıyn volonterlermen júıeli jumys júrgizedi. Kitaphana úderisterin av­tomat­tan­dy­rý bóliminiń meń­gerý­shisi Ba­qyt­kúl Myrzahmetova búı deıdi: «Elektrondyq oqý zaly oı­da­ǵy­daı jabdyqtalǵan. Talap bar­ǵan saıyn kúsheıe túsýde. Elek­tron­dyq oqýlyqtardy kóbeıtip ja­tyr­myz». О́ner ádebıetteri bóli­mi­niń meńgerýshisi Baıan Úmbetova da Almatydaǵy QyzPI-di bitiripti. Kıno men teatr, saz ben sýret ja­ǵy­nan pikirtalasqa beıimirektigi bilinedi. Ony Quralaı Isaeva qostaı jóneler. Aıtpaqshy, Qyzylorda kitap­ha­na­synyń aýyl sharýashylyǵy jáne tehnıkalyq ádebıetter bó­li­minde 14500 dana kitap qory bar eken, kóbi orys tilinde. «Orys tilinde dep oqymaı jatqan joq, tıisti mamandar til tańdaı bermeıdi», – deıdi Bıbiaısha Álıeva men Álııa Qarajanova. «Bizde osyndaı mamandar eńbek etedi. Sholpan Serekova, Marjan Aıgisinova, Al­ty­naı Mahambetova, Qur­mankúl Syzdyqova, Tamara Býkına, Gúl­deraıym Qos­nazarova sııaqty maı­talmandary­myzdyń sheberlikteri men izdenisteri oblysqa ǵana emes, respýblı­ka­lyq deńgeıde joǵary ba­ǵalanady», – deıdi Qaldy­gúl qaryn­dasymyz. Ábdilda Tájibaev atyndaǵy ám­bebap kitaphanada oqyr­man­dar­ǵa qyz­met kórsetetin 11 bólim já­ne 3 sektor bar. Kitap qory 450 myń­­ǵa jýyqtap qalǵan. 250 myń­nan asa oqyrmandy qamtıdy. Olarǵa keıingi kezeńderi jylyna 146805 kitap beriledi. Orta eseppen alǵanda. Kitap qoryn muqııat kútip us­taý, saqtaý – asa mańyzdy másele. Ýa­qyt óte kele kitap ta tozady, eskiredi, mújiledi, sarǵaıady. «Kitap ta aýyrady, syrqattanady, – deıdi Qaldygúl. – Kitaphana­shy­lar kitap em­deýde, talapqa saı temperatýrada kútip ustaýda, baǵa jetpes baı­lyq­tyń qadir-qasıetin qasterleýde jan-júrek jylýlyq­taryn aıamaı­dy. Bizde sırek kitaptar men qol­jazbalardy qalpyna keltirý sek­tory ashyldy». О́tken maýsym aıynda «Ult­tyq muralardy saqtaýdaǵy kitap­hana­lar­dyń róli» atty oblystyq semınar ótkizilipti. Osy semı­nar­ǵa QR Ulttyq akademııalyq ki­taphanasy qordy qalpyna keltirý jáne saqtaý ortalyǵynyń maman­dary Nazgúl Ju­ma­dil­ova men Merýert О́sken­baeva arnaıy kelip qatysqan. Eskirgen, sarǵaıǵan, mu­qabalary toz­ǵan kitaptardy qaıta qalpyna keltirý jóninde sheberlik sabaqtaryn ótkizgen. Qyzylorda oblystyq kitap­ha­na­sy oqyrmandar qaýymymen qyzý qarym-qatynasta. «Shabyt», «Kezdesý», «Raýan» klýbtarynyń ju­mys­tary qyzyqty, júıeli jú­rip ja­ty­p­ty. «Kitappen birge – ór­ke­nıetke», «Kitaphana – ǵy­lym, bilim jáne má­de­nıet ort­a­ly­ǵy» sııaqty jobalar qol­ǵa alyn­ǵan. Intellek­týal­dy shoýlar, brek-rıngter, oqyr­mandar konfe­ren­sııalary jıi uıym­dastyrylady. Qorqyt ata ýnı­ver­sı­tetimen, kolledjdermen, mek­tep­ter­men baılanys my­ǵym. Maq­satkerlik myqty. «Jazý­shy» jáne basqa da baspalardan shyq­qan, jedel jetetin kórkem ádebıet ki­taptaryna bıb­lıografııalyq sholýlar jyl­dam jasalyp, oqyrmandarǵa birden baıan etiledi. «Rýhanı baılyq qa­zy­nasy» aptalyǵynyń da aıtary anyq, aqparaty aıqyn. Oblystyń óz bastamasymen shyǵarylyp, qazynaly qaınarǵa aınalǵan «Syrdarııa kitap­ha­nasy» kóptomdyǵynyń 200 tomy oqyrmandar ıgiliginde. Sol tomdar­daǵy Qorqyt babadan bastalar tulǵa­lar men olardyń shyǵarmashylyǵyn nasıhattaýda da atalmysh kitaphana men kitaphanashylar shynaıy izdenis, shyn yqylas tanytýda. Saǵynyshtan jaralǵan, saǵy­nyshty jyrlaǵan, qalam qýaty men kórkem sózden daryǵan darynyn q­a­zaq jany men qazaq muńyna, adam­nyń adam bop qalýyna arnaǵan aqedil aqynymyz Tólegen Aıbergenov: «Men adamdardaǵy bir ǵana maq­tanýdy – arǵy tórkininen kóp oqyǵandyǵy kórinip turatyn, «kitabym kóp» dep qana maqtanýdy keshirer edim. Al basqa maqtannyń qandaı túrin de tipti tyńdaǵym kelmeıdi», depti kúndelik jazba­lary­nyń birinde. Osy turǵydan qaraǵanda basqa oblystarymyzdyń ortalyqtary hám kesteleri kelisti, zamanaýı, zaý-zańǵar kitaphana­lary­men maqtansa, kánekı. Marhabat BAIǴUT. Qyzylorda.