Jetimderi men jesirlerin jylatpaǵan el emes pe edik?

Qazirgi tańda Qazaqstanda 46 myńnan astam bala túrli sebeptermen ata-ananyń qamqorly­ǵyn­syz qalyp otyr. Sońǵy on jyl­dan beri jetim balalar sheteldikterge asyrap alýǵa berilip jatyr. Resmı málimetterge qaraǵanda, alty myńnan astam bala shet el asqan, onyń 5308-i AQSh azamat­tarynyń úlesine tıipti. Olardyń kópshiliginiń búgingi taǵdyry ne bolyp jatqany belgisiz. О́kinishke qaraı, qatygez, qa­nypezer ata-anasymaqtar kóbeıý­de. Áıtpese eń qymbattysy, kózi­niń qarasy, ómiriniń jalǵasy, baýyr eti – balasyn perzent­hanaǵa nemese qoqys jáshigine tirideı qaldyrýǵa qalaı júregi daýalaıdy?! Torǵaı ekesh torǵaı da balapanyn qorǵaıdy. Sonda kim bolǵanymyz?! Tarıhta talaı taýqymetti ót­ker­gen bizdiń halqymyzdyń ba­syn­da mundaı sumdyq buryn-soń­dy bolyp kórmegen. Eger qa­ıyq­taǵy ekeýdiń bireýi ólý kerek bolsa, sóz joq, kári ketip, jas qal­ǵan. Shyńǵys Aıtmatovtyń «Teńiz jaǵalaı júgirgen tarǵyl tóbet» atty hıkaıatynda bir úıli jan ózin-ózi teńizge laqtyryp, qaıyq­ta qarshadaı ǵana bala qalyp, sol bala bútin bir urpaqtyń jalǵasy bolyp edi ǵoı. Alaıda, búgingi tańda kerisinshe, tastandy sábıler, shet elderge satylǵan balalar sanynyń kún­nen kúnge arta túsýi, qyz­dary­myzdyń jeńil jolǵa salynýy, «kókek ákelerdiń» kóbeıýi barly­ǵymyzdy da tolǵandyratyn ózek­ti máselege aınalyp otyr. Bola­shaq urpaqty osynaý qasiretti indetten qalaı saqtap qalamyz? Qazaqstan shet elge bala berý jaǵynan álemde úshinshi oryn ala­dy eken. Bul tonalǵandyq emeı nemene? Osy rette Álıhan Bókeı­hannyń: «Ulym dep oı­laı­tyn el bolmasa, elim dep eńi­reı­tin ul qaıdan bolady?», degen sózi eriksiz eske túsedi. Ejelden jetimin jylatpaǵan el emes pe edik? Endeshe, búgingi tańda jetimderge su­raýy joqtaı, qatygez qabaq tany­týy­myzdyń syry nede? Qazaqstandaǵy baılyqtyń kóp­tigi sonsha, Mendeleev kestesindegi elementterdiń bári bar ekenin álemge pash etip jatyrmyz. Árıne, bul – bárimizge maqtanysh. Solaı bola tura, jetimderge kelgende qarajat jetpeıdi dep aýzy­myzdy qý shóp­pen súrtemiz. Osy tusta Mahambettiń: «Jetimderge jem berdim, Jesirlerge jer berdim», dep qaıyrym­dy­lyq­qa, meıirimdilikke shaqyrǵanyn esten shyǵarmaıyq. Ekinshiden, Úki­met qamqorlyqqa zárý balalar men sheteldikter asyrap alǵan sábılerdiń jaǵdaıyn retteıtin, jetim balalardy turǵyn úımen, jumys ornymen qamtamasyz etýdi qarastyratyn zań jobasyn da­ıyn­dasa, saýapty bir is atqarǵany bolyp shyǵar edi. Rozaqul HALMURADOV, Májilis depýtaty.