Batyrǵa baǵyshtalǵan shara

«Eldiń esinde eren erligimen, jaýjúrek batyrlyǵymen qalǵan eren tulǵalardyń biri – Qabanbaı. Ol kisi týraly aýyz­sha jáne arhıvtik derekter bir­shama mol saqtalǵan. Aýyzsha de­rekterge mıften aýlaq, talaı ǵa­syrlardyń qoınaýynan kele jatqan tarıhı ańyz-áńgimelerdi, Úmbeteı, Buhar sııaqty jy­ra­ý­­-

lardyń shyǵarmalaryn ja­t­­­qyzýǵa bolady. Sebebi olar Qabanbaıdyń zamandasy bolǵandyqtan, kórgenderin jaz­ǵan adamdar. Mine, bulardy naq­ty aýyzsha tarıhı derekke jatqyzamyz. Bulardyń bári qa­zirgi ýaqytta qaǵaz be­tine tús­ken. Sonymen birge arhıv­tik de­rekter bar. Arhıvtik derek­ter­diń kóbisin biz negizinen Re­seı Federasııasynan aldyq. Olar­dyń ishinde, kóne aktiler arhıvi, Reseıdiń syrtqy ister arhıvi, Ombydaǵy memlekettik arhıv bar. Osylardyń arasy­nan Qabanbaıǵa qatysty maǵ­lu­mat­tardy jınaqtadyq. Biz qansha jer­den zerttedik degenmen, batyr jaıly aqparattar tolas­tar emes. Onyń erligi jaıly sońǵy kezde Qytaı arhıvterinen birshama derekter tabylýda. О́ıtkeni,  HVIII ǵasyrda qazaq-qytaı ara­synda tikeleı qatynastar bas­tal­ǵan. Tabylǵan derekterdi sol jaqtaǵy qazaq azamattary jáne Elbasynyń tapsyrmasymen jazýshy Qoı­shy­ǵara Salǵarın de baryp, bir­talaıyn elge ákeldi. Sol de­rek­terdiń ishinde Qabanbaıǵa qa­tysty málimetter de birshama kez­desedi. Olardyń barlyǵy bú­ginde el ıgiligine aınalyp otyr. Meniń oıymsha, bolashaqta bu­ny elimizdiń tarıhshylary qolǵ­a alyp, áskerı  tulǵalarǵa baı­lanysty eńbekter, derekter ǵylymı negizde jazylsa nur ústine nur bolar edi. Qa­zaqstannyń qaı oblysyna bar­sa­ńyz, Qabanbaı jaıly ańyz-áń­gimeler bolady. Ony búkil qazaq moıyndaǵan. Saryshýash aıtady: «Abylaı syndy tóreńiz, qasyńa ákep taq qurǵan» dep. Iаǵnı bul kisi handarǵa súıenish bolǵan. Únemi jaqsy ataq alǵan adam. Jamanatty bolǵanyn esh­qan­daı aýyzsha derekterden ke­z­destirmeımiz», deıdi tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, professor Muhtarbek Kárim.

Jıyn barysynda Tursyn Jurtbaı «Qarakereı Qa­banbaı­dyń arǵy atalary Baıjigitterdiń XVI-XVII ǵasyrdaǵy kóshi-qon­ keńistigi» taqyrybynda baıan­dama jasady. Halyqaralyq «Qa­rakereı Qabanbaı batyr» ta­rı­hı-mádenı qorynyń tóra­ǵ­a­sy Kamal Ábdirahmannyń aıtýynsha, mamyr aıynda batyrǵa arnalyp as berilmek.

Raýan QAIDAR, «Egemen Qazaqstan»