Búgingi tańda álemniń alpaýyt memleketterimen ózara áriptestik ornatqan qazaq eliniń jahandyq básekege qabilettiligi de jyl sanap artyp keledi. Elimizdegi balamasy joq iri óndiris oryndary, el ıgiligine qyzmet etetin úlken keshender – sonyń aıǵaǵy. Al árbir óńir óziniń ereksheligine qaraı Elbasy aıtqan jahandyq básekege qabilettilikke úles qosýda. Bul turǵyda áleýeti artqan Áýlıeatanyń básekege batyl qadamy qandaı? О́ńirlik eksport basty baǵyt bolyp otyrǵan básekege qabilettilik tanyta ala ma?
Syrtqy naryqta da serpin bar
Jambyl oblysy bıyl iri ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýdy qolǵa aldy. Endi oblysta 15 mıllıard teńgeniń 12 ınvestısııalyq jobasy júzege asyrylyp, 1340 turaqty jumys orny qurylady dep josparlanýda. Onyń alǵashqysy oblys ákiminiń orynbasary Tımýr Janke arnaıy ózi baryp ashqan Baızaq aýdanyndaǵy «S.P.«Rolla-Iаn» JShS-niń makaron sehy. Qaıta jańǵyrtýdan ótip, básekege qabilettiligi artqan kásiporynda búginde DL-650X avtomatty jelisi iske qosylyp, kespeniń birneshe túri shyǵaryla bastady. Jobanyń jalpy quny 285 mıllıon teńgeni qurasa, jyldyq qýaty 9000 tonna daıyn ónim shyǵarýǵa qaýqarly. Atalǵan joba 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylyp otyr. Búgingi tańda bul jerde 60 adamǵa jańa jumys orny qurylǵan. Sondaı-aq, shyǵarylatyn ónim ishki naryqpen qatar, Reseı jáne Qytaı Halyq Respýblıkasyna eksporttalady. Bolashaqta jambyldyq makaron ónimderin óńir turǵyndarymen qosa, Reseı men Qytaı turǵyndary da tutynady.
Aǵymdaǵy jobalar qatarynda Qordaı aýdanyndaǵy «BioVet KZ» JShS da bar. Veterınarlyq preparattar shyǵaratyn bıokombınattyń qurylysymen oblys ákimi Kárim Kókirekbaev jýyrda ǵana baryp tanysyp, jumysty jandandyrý jóninde naqty tapsyrmalar bergen bolatyn. Quny 2 mıllıard teńgeni quraıtyn kombınatta jylyna 25 mıllıon vaksına shyǵarylatyn bolady. Endi bıokombınattyń bolashaqtaǵy baǵdary elimizdiń jahandyq básekege qabilettiligin arttyrýǵa úlken úles qosady degen senim bar. Sondaı-aq, «Er Taı» JShS-nyń «Aqsúıek ken baıytý» fabrıkasyn jańǵyrtý jobasynyń quny 1200 mıllıon teńgeni qurap otyr. Onyń jyldyq qýattylyǵy 15,5 myń tonna qorǵasyn-myrysh konsentratyn shyǵarýǵa jetedi. Bul joba da óńir ekonomıkasynyń damýyna, halyqtyń jumyspen qamtylýyna oń yqpal etpek.
Al altyn óndirýmen aty shyqqan Moıynqum aýdanynda quny 256,0 mıllıon teńgeni quraıtyn «Orgstroı» JShS-nyń «Jańǵyrtý jáne jańa tehnologııa boıynsha jarylyssyz bloktardy óndirý» jobasy, «Kazgranıt» Kompanııasy» JShS-nyń «Granıt taqtalaryn jáne brýschatkalardy óndiretin sehtyń qurylysy», sondaı-aq Qordaı aýdanynda 125 jańa jumys oryndaryn ashý arqyly «Pervomaıskıe delıkatesy» JShS-nyń «Shujyq óndiretin sehyn qaıta jańǵyrtý» jobalarynyń qurylystary júrip jatyr.
Sonymen qatar, Merki, Talas, Sarysý aýdandarynda da birqatar jobalar qolǵa alynyp, olardy bolashaqta el ıgiligine berý kózdelýde.
Al Taraz qalasynda «Taraz armatýra zaýyty» JShS-nyń «Qurylys armatýrasynyń óndirisi», «Kisc» JShS-nyń «Quıylý sehyn jańǵyrtý» jáne «Alina Holding» JShS-nyń «Qurǵaq qurylys qospalaryn jáne gıps óndiretin zaýyttar kesheni» jobalarynyń qolǵa alynǵanyn aıta ketý kerek. Jobanyń quny 3900 mıllıon teńgeni quraıdy. Jyldyq qýattylyǵy 140 myń tonna. Nátıjesinde, aldaǵy ýaqyttarda shaharda taǵy 105 jańa jumys orny ashylatyn bolady.
Eske sala keteıik, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń ekinshi besjyldyǵy sheńberinde «Kásipkerlikti qoldaý kartasy» boıynsha oblysta búginde 5477 jańa jumys orny ashylyp, 35 ınvestısııalyq joba júzege asyrylýda.
Et eksporty erekshe sıpatqa ıe
Jambyl oblysyndaǵy «Merki» JShS-nyń Iran memleketine qoı etin eksporttaýy bul salanyń erekshe sıpatqa ıe bolǵanyn kórsetedi. Bul kórsetkishke byltyrǵy jyldyń aqpan aıynda et eksporttaýǵa baılanysty ekijaqty kelissózderdiń nátıjesinde qol jetkizildi. Endi mamandar eksporttalatyn qoı eti Iranǵa arnaıy muzdatylǵan kúıde jetkiziletinin aıtyp otyr. Qoı eti arnaıy daıyndalǵan materıalǵa oralyp, onyń syrtyna aǵylshyn jáne parsy tilderinde aqparat jazylady. Búgingi tańda Iran memleketine 1000 tonna et ushaq arqyly jóneltildi. Al atalǵan kombınat bir kúnde 1500 usaq mal men 150 iri qarany óńdeýge qaýqarly.
Áýlıeatada óndirilgen et ónimderi syrt memlekette óte joǵary baǵalanady eken. Kóbine bizdiń elde óndirilgen ónimdi ırandyqtar, reseılikter jáne qytaılyqtar tutynýǵa qushtarlyq tanytady. Sebebi, elimizde jaıylymdyq jerlerdiń moldyǵy, shóptiń qunarlylyǵy da et eksportyna áser etip otyr. Degenmen, mundaı úlken suranystardy qanaǵattandyrý úshin dúnıejúzilik standarttarǵa saı bolý qajetigi de týyndaıdy.
Al endi oblysymyzdaǵy irgeli «Merki» JShS álemdik standarttarǵa saı ma? Saı bolý úshin ne isteý kerek? Bul turǵyda kásiporyn búgingi kúnniń talabyna saı arnaıy jańǵyrtylýdan ótken. Sondaı-aq, óndiris ornyna elektrondy tarazy qoıylyp, et óńdeıtin oryndardyń qabyrǵalary men edenderi arnaıy jóndeýden ótkizilgen eken. Sondaı-aq, 350 tonnaǵa jýyq et ónimderin saqtaıtyn muzdatqysh ta qoıylǵan. Ázirge oblystyń et eksportyna erekshelik berip turǵan kásiporynnyń biri osy.
Túıin
Aǵymdaǵy jyly qolǵa alynyp otyrǵan jobalardyń bolashaqta qandaı nátıje beretini ýaqytqa baılanysty. Tek mıllıondaǵan qarjy jumsalǵan jobalar jarty jolda toqtap qalmaı, básekege qabilettilikti arttyrýǵa aıryqsha úles qossa, el úmitiniń aqtalǵany. Elbasy Joldaýynda aıtylǵan jahandyq básekege qabilettiliktiń bir parasy Jambyl oblysynan bastaý alsa, ol da elge paıda, memleketke mártebe.
Hamıt Esaman,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy