− Álimjan Baýyrjanuly, áńgimeni oblystyq Assambleıa janyndaǵy ǵylymı sarapshylar tobynyń jumysyna sholýdan bastasaq.
− Kóz ótpesin deıik, bizdiń eldegi ult pen ulystar tatýlyǵyna, beıbit kúnge syrt kóz qyzyqqandaı. Qazaqstandy Otanym dep sanaıtyn qandaı ulttyń ókili bolsa da birin-biri dos, aǵaıyndaı kóredi. Elbasy sonaý Táýelsizdigimizdiń alǵashqy jyldary-aq elde tatýlyq ornamaı damý da, bereke de bolmaıtynyn aıtqan bolatyn. Onyń mysalyn keıbir alys-jaqyn elderdegi jaǵdaılardan kórip otyrmyz.
Elbasy joldaýlarynda aıtylatyn, Úkimet atqaryp otyrǵan túrli strategııalyq baǵdarlamalar men jobalardy halyqqa jetkizý, onyń búge-shigesin túsindirý úlken másele ekenin bilesiz. Biraq bul ońaı sharýa emes. Jaǵdaıdy, bir máseleni túsinbegen kisi oǵan mán bermeıdi. Qazaqta «tanymasyn syılamas» degen mátel bar ǵoı. Eger Elbasynyń saıasatyn túsinbegen adam onyń mańyzyna boılar ma edi? О́tken jyly «Ulysaralyq qatynastardyń ózekti problemalary: qazirgi jaǵdaıy jáne bolashaǵy Qostanaı oblysy materıaldary boıynsha» degen ujymdyq monografııany daıyndaý barysynda oblys turǵyndarynan kóptegen saýaldama alýǵa týra keldi. Ol oblystyń ár shalǵaıynan júrgizildi. Sonda qostanaılyqtar «Máńgilik El» ıdeıasy týraly jalpy biletinin, ony Assambleıa sessııasynda qabyldaǵanyn aıtty. Biraq ishki mazmunyn tereń túsine qoımaǵanyn da jasyrǵan joq. Negizi osyndaı máselelerdi anyqtap, bilip otyrý ǵylymı-saraptamalyq top jumysynyń bir parasyna jatady. Al áleýmettik saýaldamalar arqyly alynǵan mundaı materıaldar qaǵaz betinde qalyp qoımaýy tıis. Onyń nátıjesi úshin jumys júrgizilýi tıis. Keıin «Máńgilik El» ıdeıasy týraly sonaý shalǵaıdaǵy aýyldardan bastap, túsindirý jumystary júrgizildi, ol qazir de jalǵasýda.
− Aqparattyq qoǵam quryp jatqan qazirgi ýaqytta Assambleıanyń adamdardy oılandyratyn máselelerdi bilip otyrýy da mańyzdy ǵoı?
− Árıne, solaı. Qazir eń basty bir másele bar. Jahandaný dáýirinde ómir súrip otyrmyz. Báseke degen uǵymnyń bási basym bolyp tur. Tek ekonomıka emes, ıdeologııalar básekesi júrip jatyr. Batys óziniń ıdeologııasyn tańǵysy keledi, al biz ózimizdiń ulttyq biregeıligimizdi saqtap qalýymyz qajet. Bul úshin halqymyz ózgeniń mádenıetinen de habardar bolýy, ózinikin de jetik bilýi tıis. Munyń barlyǵy da aıtyla salatyn sóz emes, ol úshin jumys isteý kerek. Meniń áriptesim, fılolog ǵalym Almas Ádsadyqov jaqynda ótken bir basqosýda aqparattyq tehnologııa damyǵan saıyn rýhanı baılyǵymyzdy saqtaýdy barynsha oılastyrýymyz qajet ekenin aıtty. Men bul pikirdi quptadym. Mysaly, jastardyń búginde ulttyq ádebıetimizdi, ónerimizdi qalaı biletinine kóńilimiz tola ma? Ádebı kitaptardyń oqylmaıtyny oılantady. Ábýnasyr ál-Farabı babamyz tárbıesiz bilimniń qaýipti ekenin aıtqan eken. Mine, osyndaı máselelerdiń barlyǵyn halyqpen oılasýda, túsindirýde Assambleıanyń múmkindigi keń. Bizde memlekettik mekemeler, partııalar halyqtyń aldyna barady. Biraq olardyń kezdesýleri sharýashylyq, kúndelikti tirshilik, ekonomıka sheńberinde bolady. Al Assambleıa halyqpen tonnyń ishki baýyndaı úılesip, saıası da, ekonomıkalyq ta uǵymnan tysqary, adamgershilik, syılastyq aıasynda aralasady.
− Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda aıtylǵan máselelerdiń barlyǵy da ulttyq biregeıligimizdi saqtaý, sol arqyly ulttyq áleýetimizdi kúsheıtý uǵymyna saıady. Bul oraıda Assambleıa atqarar sharýa da az bolmas?
− Elbasy Nursultan Nazarbaev maqalada halyqtyń kókeıindegi, ýaqyttyń pisip jetilgen máselelerin dóp basyp aıtqan. Eń bastysy, búgin arpalysqan, tehnologııalar kóz ilespes jyldamdyqpen damyǵan, báseke basymdyqqa ıe bolǵan dáýirde ómir súrip otyrmyz. Qazir ult óziniń rýhanı kelbetin saqtap qalýmen qatar, «bizderde mynandaı bar, mádenıetimiz mynandaı», dep ony álemge pash etip kórsete de bilýi tıis. Elbasy ulttyq kod týraly aıtty. Ulttyq kodymyzdy saqtaý úshin dástúrimizdiń ozyǵyn alyp, tozyǵynan arylýymyz qajet. Týǵan ólkesiniń, óz aýylynyń ótkenin bilmeıtinder az ba? Onyń esesine óz atasynyń atyn daqpyrtqa aınaldyratyn rýshyl kózqaras ta jetip artylady.
Elbasy «Eger jańǵyrý eldiń ulttyq-rýhanı tamyrynan nər ala almasa, ol adasýǵa bastaıdy», dedi. Tilimiz bolmasa ulttyq rýhanııatymyzdyń tamyry sýalary dáleldeýdi kerek etpeıdi. Ulttyq sanany qalyptastyrýdy oılaǵanda aldymen ana tilimizdi bilýdi, onyń baılyǵyn barynsha paıdalanýdy, mereıin kóterýdi aldyńǵy orynǵa qoıatyn bolamyz. Qazir jalpy bilim berý salasynda qazaq tarıhy pánin qazaq tilinde, al matematıka, fızıka, ınformatıka pánderin aǵylshyn tilinde oqytý bastalyp jatyr. Eger bala qazaq tilin bilmese qalaı pándi túsinedi? Úsh tuǵyrly tildiń maqsaty – qazaq, orys, aǵylshyn tilderin úıretý. Maqsat qoısa, til úırený qoldan kelmeıtin sharýa emes. Barlyǵy da nıet pen eńbekte dep bilemin.
Maqalada aıtylǵandardy Qazaqstanda eshqandaı ýaıym-qaıǵysyz bir atanyń balalaryndaı tatý-tátti turyp jatqan ulttar ókilderiniń barlyǵyna da túsindiremiz. Memlekettik tildi qazirdiń ózinde meńgerip alǵan ózge ulttyń jastary jetkilikti. Qostanaı óńirinde onyń tamasha mysaldary da bar. Qazaqstanda turyp jatqan ulttardyń óz tilin, dástúrin saqtaýǵa da jaǵdaıdyń barlyǵy bizde jasalǵan. Al Elbasy maqalasynda aıtylǵan «Týǵan jer» baǵdarlamasy, «Qazaqstandaǵy 100 jańa esim» jobasy qostanaılyqtar tarapynan da erekshe ynta-yqylasqa ıe bolaryna senemin. Bizdiń ólkeniń tarıhy da baı, «Jańa 100 esim» qatarynan oryn alýǵa laıyq zamandastarymyz da janymyzda júr. Memleket basshysy meńzep, aıtyp otyrǵan qazaqstandyq patrıotızmdi kúsheıtetin osyndaı qasterli isterdiń óristeýi úshin Qazaqstan halqy óńirlik Assambleıalary tamasha isterdiń uıtqysyna aınalary sózsiz. Eldiń, jerdiń tarıhyn bilgen urpaq ol eldi de, jerdi de súıedi, maqtan etedi.
Áńgimelesken
Názıra JÁRIMBETOVA,
«Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI