Jibek joly baılanystardy jańǵyrta túsedi

Eýrazııa qurlyǵyndaǵy barlyq óńirlerdi ózara baılanystyryp kelgen ejelgi Jibek joly qaıta jańǵyryp, mańyzdylyǵyn arttyra bastaǵany belgili. Onyń jarqyn kórinisin 2013 jyldyń kúzinde Qazaqstan men Qytaı tarapynyń Uly Jibek joly beldeýin qalpyna keltirýge qatysty aýqymdy jobany júzege asyrýdy bastaýynan anyq baıqaýǵa bolady.

Qazaqstan Premer-Mınıstri­niń birinshi orynbasary Asqar Mamın men QHR Memlekettik keńesiniń vıse-premeri Chjan Gaolıdiń ekijaqty kezdesýinde joǵaryda atalǵan máseleler kún tártibindegi uzaq merzimdi ba­sym­dyqqa ıe, bolashaǵy zor maq­sat-mindetter retinde qaraldy.

Sonymen, Qazaqstan men Qytaı áriptestigi jónindegi ko­mı­tettiń 8-otyrysy óte joǵary deń­geıde ótti. Kezdesýde taraptar strategııalyq áriptestiktiń da­­mý maqsattaryn, ekijaqty qa­rym-qatynastyń ózekti má­se­le­­lerin, atap aıtqanda, saýda-eko­n­omıkalyq, energetıkalyq, ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq, ǵylymı-teh­nı­ka­lyq, qarjylyq, kólik-lo­gıstı­ka­lyq, aýylsharýashylyq, ás­kerı-teh­nıkalyq salalar men she­karalyq jáne aımaqtyq árip­tes­tik jaıyn jan-jaqty sóz etti.

Árıne, talqylaýda áriptestikti jandandyrý jospary áńgimeniń ne­gizgi ózegine aınaldy. Sondaı-aq, atalǵan baǵytta áreket etý úshin «Jibek joly ekonomıkalyq beldeýi» men «Nurly jol» jańa eko­nomıkalyq saıasatyn júzege asy­rý basymdyqqa alynatyndyǵy atap kórsetildi. Osy oraıda, tal­qylanǵan máseleler Qazaqstan úshin qanshalyqty mańyzdy bolsa, kórshi Qytaı úshin de joǵary mánge ıe ekendigin atap ótýge tıispiz. Mundaı oı túıýge bir emes, birneshe jaǵ­daı sebep bolyp otyr.

Birinshiden, bul kezdesý mamyr aıynyń 14-15-i kúnderi Beıjińde ótetin «Bir beldeý – bir jol» forýmyna basty daı­yn­dyqty pysyqtaýǵa baǵyt­tal­ǵan. О́ıtkeni, bul sharanyń qur­metti qonaǵy retinde bizdiń Pre­zıdentimiz N.Nazarbaev shaqy­ryl­ǵan. Sondyqtan da Qytaı tarapy shaqyrylǵan qonaqtardyń qytaılyq áriptesterimen ótetin kezdesýin usaq-túıegine deıin qal­dyrmaı, búge-shigesine deıin mu­qııat talqylaıdy. О́ıtkeni, Qazaqstan «Bir beldeý – bir jol» ıdeıa­syn júzege asyrýda Qytaıdyń Eýrazııa keńistigindegi senimdi se­rik­­tesi, jelilik áriptesi bolyp ta­bylady.

Ekinshiden, biz úshin esimi qıyn aıtylatyn Chjan Gaolı – Qytaı ekonomıkalyq saıasatynyń qalyptasýynda joǵary bedelge ıe tulǵa. Ol – QKP Ortalyq komıteti Saıası bıýrosyndaǵy Tu­raq­ty komıtet quramyna enetin 7 mú­sheniń bireýi. Al bul QHR-diń joǵary saıası organy bolyp tabylady. Sondyqtan da eki­jaqty kezdesýdiń astarynda Qazaqstan men Qytaı arasynda qol qoı­y­la­tyn strategııalyq qujattar jo­ba­syn daıyndaý jatqandyǵyn ań­ǵarý asa qıyn bolmasa kerek-ti.

Kezdesý aıasynda sóz alǵan bi­rin­shi vıse-premer A.Mamın eki el arasyndaǵy strategııalyq árip­testiktiń jan-jaqty damýyna jiti kóńil bólinip otyrǵandyǵyn basa aıtty. – «Nurly jol» jańa ekonomıkalyq saıasaty men «Jibek joly ekonomıkalyq beldeýi» jobasy arqyly jalǵasyn tabatyn Áriptestik josparyn júzege asyrý taraptarǵa zor múmkindikter beredi. Ásirese, kólik-tranzıttik áriptestik pen saýda, óńdeý salalary qaryshty damıdy degen senimdemin», – dedi A.Mamın.

Sondaı-aq, basqosýda eki el arasyndaǵy saýda kóleminiń kór­set­kishteri de aıtyldy. Bıylǵy jyl­dyń alǵashqy toqsany men ót­ken jyldyń sáıkes merzimindegi saý­da aınalymy 30 paıyzǵa ósip, 1,3 mlrd AQSh dollaryn quraǵan. Bú­gingi tańda jalpy somasy 27 mlrd AQSh dollaryn quraıtyn ındýstrııa, ınnovasııa, kólik jáne logıstıka syndy salalarǵa baǵyttalǵan 51 joba júzege asyrylýda.

Sonymen qatar, kezdesý barysynda kólik-logıstıkalyq baǵyttaǵy áriptestiktiń nyǵaıýyna basa kóńil bólindi. Qazaqstan sońǵy jyldary kólik ınfraqurylymyn qarqyndy damytyp jatqany bel­gili. Jibek joly baǵdary boıynsha tasymaldaý qyzmetin jandandyrý nátıjesinde konteınerlik tasymalda bıyldyń alǵashqy toq­sanyndaǵy kórsetkish 2,6 esege ósken.

Al óz kezeginde sóz alǵan QHR Memlekettik keńesiniń vıse-pre­meri Ch.Gaolı Qazaqstan-Qytaı qa­tynasy keń arnada qaryshty da­myp kele jatqanyn alǵa tartty. «Áriptestik jónindegi komıtettiń 8-otyrysy taraptardyń baılanysyn budan ári tereńdete túsip, eki el arasyndaǵy dostyq peıil men strategııalyq seriktestikti nyǵaıtatyndyǵyna senim zor», – dedi ol.

Kezdesý qorytyndysynda taraptar Qazaqstan-Qytaı árip­tes­tigi jónindegi komıtettiń 8-oty­ry­synyń Hattamasyna qol qoı­dy. Sondaı-aq, qytaılyq delegasııa Qazaqstanǵa sapary aıasynda Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevpen kezdesti. Sonymen qatar, QHR Memlekettik ke­ńe­si­niń vıse-premeri Ch.Gaolı bas­taǵan topty Memleket basshy­sy Nursultan Nazarbaev ta qabyldady.

Elbasymen kezdesýinde Chjan Gaolı QHR Tóraǵasy Sı Szın­pınniń arnaıy sálemin jet­kizdi jáne Áriptestik komıte­tiniń jańa kelissózderdi sátti júzege asy­ra­tyndyǵyna senim arta­tyn­dyǵyn bildirdi. Kezdesýde Sı Szın­pınniń maýsym aıynyń basynda ShYU jumysy men EKSPO kórmesiniń sharasyna qatysýǵa nıetti ekendigi belgili boldy.

Jalpy alǵanda, kórshi elmen qa­rym-qatynasymyz óte belsendi damyp keledi dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Az ýaqyt ishinde Qytaı bizdiń elimiz­diń ekonomıkalyq negizgi seriktesine aınalyp úlgerdi. Árıne, alǵashqy kezderi bizdiń aramyzdaǵy alys-berisimiz shıkizat taýarlary ǵana bolatyn. Sońǵy jyldary ekijaqty áriptes­tik baǵyty ártaraptandyrylyp, ná­tıjesinde 51 kásiporyndy Qazaqstan aýmaǵyna orn­a­las­ty­rý­­dyń jıyn­tyq baǵdar­lamasy qa­­­byldandy. Bul Qazaqstan-Qytaı seriktestigin jańa deń­geı­ge kóterip, joǵary tehnologııa­ly ekonomıkaǵa negizdelgen árip­tes­tik­ke jeteleýde.

Jańa kásiporyndar res­pýb­lı­kamyzdyń barlyq óńirin­de ashylady. Desek te, onyń basym bóligi Soltústik Qazaqstan men Shyǵys Qazaqstan, Almaty jáne Ońtústik Qazaqstan oblystarynda iske qo­sylady. Birneshe joba búginde óz jumystaryn bastap ketken. Má­se­len, Pavlodar oblysynda untaq­ty polıpropılen óndirisin tolyq qaıta jańǵyrtý júrgizildi.

Baıqaǵanymyzdaı, Qazaqstan men Qytaıdyń qarym-qaty­na­sy barlyq baǵyt boıynsha qa­lyp­ta­syp, damý ústinde. Bul sózimizdi vıse-premer Chjan Gaolı bastaǵan delegasııanyń arnaıy saparmen Qazaqstanǵa kelip, onda Jibek jo­ly forýmynyń oıdaǵydaı ótýi má­selesiniń talqylanýy onyń negizinde eki eldiń bolashaq baǵ­da­ryn naqtylaý nıeti jat­qan­dyǵyn aıǵaqtaı túsedi.

Taǵy bir aıta keterlik jaıt, osy kezderi bizdiń elimizde Qytaıdyń joǵary shendi saıasatkerleriniń biri – QHR Syrtqy ister mınıstri Van I de resmı saparmen boldy. Ol ShYU-ǵa múshe-memleketter Syrtqy ister mınıstrleri keńe­si­niń kezekti otyrysyna qatysty. Sondaı-aq, Qazaqstannyń jetekshi tul­ǵalarymen bıyl Astanada óte­tin ShYU-ǵa múshe-memleketter bas­shylary sammıtiniń keıbir má­selelerin de naqtylap, talqy­la­dy.

Rýslan IZIMOV,

saıasattanýshy