Myna zamanda jaryqsyz otyrǵan aýyl bar dese, senesiz be? Ásili, senbeıtin shyǵarsyz. Deı turǵanmen sózimizge ılanýyńyzǵa týra keledi. Qazaly aýdanynyń Ajar aýyly 13 jyl jaryqsyz otyrypty.
Toqyraý bastalǵan jyldary aýyl halqy topyrlap kóshe bastaǵany belgili. Ajarda da sondaı jaǵdaı oryn alǵan. Mal baqqan otyryqshy el jan baǵýdyń qamymen aýdan ortalyǵyna jaqyn aýyldarǵa, qalaǵa qaraı aǵylǵan. Sóıtip Ajarda aınalasy jıyrma tútin úı ǵana qalǵan. Qolǵa ilikkenniń bárin satatyn zamanda elektr jelileri qıylyp, baǵanalary da óz baǵasyn taýyp ketken syqyldy. Sodan aýyl jaryqsyz qalǵan.
Táýelsizdiktiń jıyrma jyly ishinde talaıdy bastan ótkerdik qoı. El eńsesin tiktedi. Ekonomıkamyz qaryshtap ósti. Al Ajarǵa jaryq barǵan joq. Nege? Eń birinshi – Ajar О́zbekstanmen shekaraǵa jaqyn jerde ornalasqan. Aýdan ortalyǵynan shalǵaıda jatyr. Qumnyń arasyndaǵy qarasha aýylǵa elektr jelilerin tartýdyń ózi qııamet. Odan keıin kóp qarjyny talap etedi. Endi ne istemek kerek?
Aımaq basshylary Ajarǵa jel arqyly elektr óndiretin qurylǵy aparyp qoıýdy jón dep taýypty. Sodan jelmen elektr óndiretin qondyrǵynyń smetalyq jobasy jasalǵan. Tenderi jarııalanǵan. «Daryn-J» JShS tenderdi jeńip alyp, jumysqa kirisken. Aınalasy az ýaqyttyń ishinde Ajarǵa jańaǵy aıtqan qondyrǵy qoıyldy.
Shekaralyq aımaqta jatqan Ajarǵa biz de atbasyn tiredik. Alaqandaı ǵana aýyl. Negizgi kásipteri mal sharýashylyǵy eken. Túıequmnyń ár tusynan aǵarańdaǵan úıler kórinedi. Qara domalaqtar jerdiń shańyn shyǵaryp shaýyp júr. Aýyl jurty alańsyz tirlik keship jatyr. Mine, osy aýyl 13 jyl jaryqsyz otyrǵan. «Basqa tússe baspaqshyl» degen osy.
Eki jel dıirmen sekildi qurylǵy aýyldyń kórkin kirgizip-aq tur eken. Onyń bireýi ǵana jumys istep tur. Ekinshisi qosalqysy kórinedi. Bireýiniń ózi 40 kVt jaryq óndiredi. Biraq mynandaı qıynshylyǵy bar. Aýyl álgi jel dıirmen óndirgen jaryqty barynsha jumsaýǵa qaýqarsyz. Elektrden ysyrap joq. О́ıtkeni, aýyl halqynda turmystyq tehnıkadan tek teledıdar ǵana bar. Al muzdatqysh, kir jýǵysh sekildi turmystyq tehnıka, kompıýter, uıaly telefon sekildi jańa zamannyń tehnologııasy atymen joq. Sebebi, aıtpasa da belgili. Endi óndirilgen elektrdi der kezinde jaratyp otyrmasa, onda jel dıirmenge qaýip bar. Ol qur aınalyp, jaryqty ónimdi óndirip jatqanymen, elektr qýaty kóp jumsalmaıdy. Sodan jańaǵy qondyrǵy kúıip ketýi múmkin. Endi ajarlyq aǵaıynnyń aldynan turmystyq tehnıka satyp alý máselesi shyǵyp otyr. Aýyl halqy oǵan óte-móte qýanyshty. Olarǵa da órkenıet jetti.
Jaryqtyń jaıy mynadaı bolǵanda, aýyz sýdyń ahýaly ońyp turmaǵan shyǵar dep oılaıtyn bolarsyz? Ajarda ondaı problemanyń bolǵany jasyryn emes. Biraq aýyl aýyz sýdan tarshylyq kórip otyrǵan joq. Sebebi, oblys basshylyǵy osydan birmasha jyl buryn Ajarǵa sý tushytqysh qoıyp bergen. «Jol kartasy» baǵdarlamasy aıasynda aýyldaǵy sýmen jabdyqtaý júıeleri tolyqtaı jóndelip, sorǵy stansasy salynǵan. Stansa buǵan deıin dızeldi mator arqyly elektr qýatyn alyp, sý óndirip otyrǵan. Endi stansa da jelmen elektr óndiretin ortalyqqa qosylmaq. Ajarlyqtar iship otyrǵan sýdy kórdik. Móp-móldir, tap-taza. Oral qalasynan ákelip qoıylǵan «Shveı» sý tushytý qondyrǵysy bulaqtan alynǵan sýdy tazalap, halyqqa usynyp otyr. Dámin tattyq. Anaý-mynaý mıneraldy sýdan kem emes. О́zimiz kúnde iship júrgen «Tassaı» sekildi áser qaldyrdy. Búginde aınaladaǵy eldi mekenniń bári toı-jıyn kezinde sýdy Ajardan aldyrady eken. Bul da onyń sapaly sý ekeninen habar berse kerek.
Aıtpaqshy, jelmen elektr óndiretin qondyrǵyǵa 35 mıllıonnan asa teńge, al sý tushytý qurylǵysyna 16 mıllıon teńge jumsalypty. Ájeptáýir qarjy ekeni aqıqat. Al osy qarjy aýyl ómirine jańa tynys ákelip otyr. Onda qarjynyń orynsyz jumsalmaǵany bul.
Erjan BAITILES.
Qyzylorda oblysy, Qazaly aýdany.