Ata Zań jáne memlekettik qyzmet

30 tamyzda Qazaqstan Res­pýb­lı­kasynyń Konstıtýsııasy qabyldanǵa­nyna 16 jyl tolady. Konstıtýsııa qa­byldanǵan jyly dúnıege kelgen sábı­ler bıyl kámelettik jasqa jetti. 1995 jylǵy turmysymyzdy, úmit pen kúdik aralas qoǵamdyq ahýaldy búgingi kúnmen salystyrsaq, Ata Za­ńymyzdyń sapasyn, ómirsheńdigin túsinemiz. 1994-1995 jyldary jumys atqarǵan XIII shaqyrylymdaǵy Joǵarǵy Keńes depýtaty retinde sol jyldary eldiń túkpir-túkpirinde áleýmettik-ekonomı­kalyq ahýaldyń kúrdeliligi jóninde de, keıbir qoǵamdyq-saıası kúshterdiń (olar­­­dyń ókilderi Joǵarǵy Keńes qu­ramynda da boldy) el birligin, memleket tutas­tyǵyn, tipti Qazaqstannyń táýelsizdigin qundylyq retinde baǵala­maı­tyn­dary­nan da habardar boldyq. Joǵarǵy Keńes jumysynda halyq turmysyn jaqsartýǵa qajet zańdardy qabyldaýdan góri túrli toptardyń saıası pikirtalastary basym kórinis taýyp, turalap qalǵan kásip­oryn­darǵa qajet ınvestısııalar tartýǵa zańnamalyq negiz jasaý kesheýildedi. Osy tusta, sózsiz, abs­traksııalyq qııal emes, Qazaqstannyń sol kezeń­degi ahýa­lyn da, bolashaq basymdyqtaryn da, uzaq merzimdi turaqty damý shart­taryn da eskeretin Ata Zań qajet boldy. Bir oıshyl kezinde zań­dardyń qoǵam damýymen baılanysyn bylaı sýrettegen eken: «Kez kelgen zań óskeleń adamǵa pishilgen kıim sekildi bolýy tıis. Eger ol búgingi kúnge ǵana pishilse, adam óse kele, kıim tarylyp, qıyndyq týǵyzady. Eger ol tym keń pishilgen bol­sa, adam kıimine shalynyp, qulaıdy». Bizdiń Ata Zańymyzdyń Qazaqstan qoǵamyna laıyq pishilgenin el ómiriniń ózi, memleketimizdiń osy kezeńdegi jetistikteri dáleldedi. Osyǵan oraı 1995 jylǵy Qazaqstan halqy Assambleıasy otyrysynyń úzi­lisi kezinde Prezıdent Nursultan Ábish­uly Nazarbaevtyń bizge, jas memlekettik qyzmetshilerge aıtqan sózin keltirgim keledi. Elbasy: «Sender memlekettik qyzmettiń jańa býynysyńdar. Qazir Konstıtýsııa jobasy talqyla­nýda. Qyzý pikirtalastar júrýde. Basty ólshem – el birligi, memleket tutastyǵy jáne ata-baba armany bolǵan táýel­sizdik baıan­dy­lyǵy, halyq ómirin turaq­ty jaqsartý. Osyny eshqashan umyt­pańdar», – dedi. Nursultan Ábishulynyń osy sózderi azamattyq, saıası turǵyda bizdiń temir­qazyǵymyz boldy. Konstıtýsııanyń 33-babynda Qazaq­stan azamattarynyń memlekettik qyz­metke kirýine teń quqyǵy bar ekeni belgilengen. 1995 jylǵy Konstıtýsııa qabyl­danǵan soń, memlekettik apparat tıimdiligin arttyrý jáne osy bapty tolyq­qandy júzege asyrý úshin Prezıdent álemdegi ozyq memlekettik qyzmet táji­rıbesin zerdeleý jóninde óz Ákim­shiligine tapsyrma berdi. 1996 jyly bas­talǵan osy jumys aıasynda Eýropa elderiniń, Japonııanyń, Qytaıdyń, Ma­­laı­­zııanyń, AQSh pen Kanadanyń, Sıngapýr men Jańa Zelandııanyń, Avstra­lııanyń, Túrkııanyń, Reseıdiń tájirı­beleri zertteldi. Zertteý nátı­jesinde týyndaǵan usynystardyń keıbir baǵyt­tary Elbasy tarapynan maqul­danyp, memlekettik qyzmet re­for­masyna daıyn­dyq bastalyp ketti. Prezıdent 1997 jyly qazan aıynda Qazaqstannyń 2030 jylǵa deıingi damý strategııasynda memlekettik qyzmetti uzaq merzimdi damytýdyń negizgi basymdyqtaryn belgiledi. Osy Strategııany iske asyrýdyń bir tetigi retinde 1999 jyly «Memlekettik qyzmet týraly» zań qabyldandy. Bul zańnyń basty ereksheliginiń biri – Konstıtýsııanyń 33-shi babynyń 4-tar­maǵyn júzege asyrýdyń naqty joldary bekitilgen. Iаǵnı, azamattardyń memlekettik qyzmetke kirýiniń teń quqyǵyn qalaı júzege asyrýǵa bolady degen suraqqa jaýap osy zańmen berildi. Bul quqyqty júzege asyrý shartynyń eki jaǵy bar. Bir jaǵy – azamattardyń memlekettik qyzmetke kirýge teń qu­qyǵy. Ekinshi jaǵy – memlekettik qyz­met­tegi bos oryndar týraly aqparatqa qol jetkizý múmkindigi. Osy eki jaqty ushtastyrý memlekettik organdaǵy bos laýazymǵa jarııa konkýrs ótkizý arqyly júzege asyryla­tyny zańmen bekitildi. Bizdiń Ata Zańymyzdyń 33-babynyń 4-tarmaǵyna uqsas baptar Qazaqstanmen qatar táýelsizdigin jarııalaǵan TMD memleketteriniń birazynyń Konstıtý­sııala­rynda da bar. Biraq olar osy Kontıtýsııalyq bapty júzege asyrýdyń tetigin áli zań júzinde bekitken emes. Memlekettik qyzmetti kásibılen­di­rý­diń taǵy bir joly – kásibı maman­dardy saıası úderisterdiń yqpalynan qorǵaý. Ol úshin zań júzinde memlekettik qyzmet­kerler saıası jáne ákimshilik qyzmet­kerler bolyp eki topqa bólindi. Ákim­shilik, ıaǵnı, kásibı qyzmetker­ler­diń qyz­me­tin toqtatýǵa saıası qyzmet­kerlerdiń aýysýy negiz bolmaıdy dep zańda naqty kórsetildi. Osy eki qaǵıdaly ózgeris Qazaq­stannyń memlekettik qyzmet refor­masynyń jańa kezeńiniń basty ereksheligi boldy. Onyń ústine TMD elderiniń ara­synda birinshi bolyp Qazaqstanda Memlekettik qyzmet isteri agenttigi quryldy. Osy júıeli jumys nátı­jesinde Dúnıe­júzilik bank Qazaq­standy memlekettik qyzmet reformasy sa­lasynda TMD jáne Shyǵys Eýropa elderiniń ara­syndaǵy kóshbas­shysy dep tanydy. Degenmen, ómir bir orynda turǵan joq. Qoǵam udaıy damý ústinde. Sol sebepten de bolar, álemde óziniń memlekettik qyz­metimen tolyq qanaǵat­ta­natyn qoǵam joq. Bi­raq, ár qoǵam óz damý deńgeıine baı­la­nysty memlekettik qyz­metke túrli talap qoıady. Bizdiń qoǵam da ósý ústinde. Qoǵamnyń bir bóligi bolyp tabylatyn memlekettik qyzmet­shi­ler­diń ózderiniń negizgi mindetterin túsiný deń­geıi ósý ústinde. Mysal retinde keltireıin. 1999 jyly eń alǵash konkýrstar jarııalanyp, memlekettik qyzmetke kirýge úmitkerler Konstıtýsııany jáne negizgi zańdardy bilýi tıis testilerinen ótkende, maǵan (men ol kezde Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń tóraǵasy edim) bir oblys basshysy telefon shaldy. Ol laýazym ıesiniń kómek­shisi testten ótpeı qalǵan eken. Ol kisi maǵan habarlasyp, «Osy meniń kómek­shime Konstıtýsııany bilip ne qajeti bar», – dep surady. Búgingi kúnniń bıiginen qara­sańyz, bul kúlkili suraq sekildi. Biraq sol kezde osyndaı kózqarastardyń áli de bolsa qoǵamda da, memlekettik qyzmette de bolǵany anyq. Búgingi kúni «Egemen Qazaqstan», «Kazahstanskaıa pravda» gazetterinde shyǵyp turatyn memlekettik qyzmettegi bos la­ýazymdarǵa jarııalanatyn konkýrstar bizdiń azamattar úshin úırenshikti is bolyp qaldy. Biraq kórshi memleketterge bar­sańyz, ondaı habarlandy­rý­lardy tap­paısyz. Sebebi, olar áli de Qazaqstannyń 1999 jylǵy jasaǵan qada­myna túrli sebeptermen bara almaı otyr. Memlekettik qyzmettiń qazaqstandyq modeli kóptegen memleketterdi qyzyq­tyrýda. Sonyń bir dáleli – Reseı Úkime­tiniń memlekettik basqarý salasyndaǵy negizgi joǵary oqý oryndary 2009 jyly ázirlep shyǵarǵan «Memlekettik qyzmet» oqýlyǵynda álemdegi 9 memleket qana mysalǵa keltirilgen. Osy 9 memlekettiń arasynda Ulybrıtanııa, AQSh, Fransııa, Germanııa, Qazaqstan jáne Qytaıǵa ǵana jeke taraýlar arnalǵan. Iаǵnı, Qazaq­stannyń memlekettik qyzmet júıesi men osy saladaǵy tájirıbesi alpaýyt memleketter tájirıbesimen qatar Reseı oqý oryndarynda ozyq úlgi retinde zertteledi. Demek, Qazaqstan bul salada kóshbas­shylardyń biri retinde tanylady. Biz eń alǵashqy bolyp konkýrs júıe­sin engizsek, keıin sol konkýrs júıe­siniń tazalyǵyn qamtamasyz etý men memlekettik qyzmetke eń laıyqty azamattardy tartý mańyzdy boldy. Biz memlekettik qyz­metkerlerdi saıası jáne ákimshilik dep bólip, kásibı deńgeıin kótergimiz kelse, keıin sol tetikti odan ári jetildirip, kadr­lyq saıasatta jáne memlekettik organ­­dardyń jumysynda yrǵaqty sabaq­tas­tyqty qamtamasyz etetin tetikti izdeýimiz kerek boldy. Sol joldaǵy qadamnyń biri – 2007 jylǵy ortalyq atqarýshy organdarda jaýapty hatshy laýazymyn engizý edi. Bul qadam Qazaqstan memlekettik qyzmetiniń erekshelikterinen, ómirlik tá­jirıbeden jáne ortalyq memlekettik organdarda jumys sabaqtastyǵyn qamta­masyz etý qajettiliginen týǵan edi. О́tken tórt jylda, alǵashqy kezeńniń qıyn­dyqtaryna qaramastan, jaýapty hatshy ınstıtýty qalyptasty. Búgin jaýapty hatshy strategııalyq josparlaýdy júzege asyrý isinde sheshýshi ról atqaryp otyrǵan laýazymǵa aınaldy. 2005 jyly sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúrestiń bir tetigi retinde Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń ár oblys pen Almaty, Astana qalalarynda tár­tiptik keńester quryldy. Tártiptik ke­ńes­ter óz quzyretine sáıkes óńirlerdegi memlekettik qyzmetkerlerdiń zańnama men belgilengen talaptardy buzý faktileri, sybaılas jemqorlyq, taǵy da basqa zań buzýshylyqtaryn qaraýmen aı­nalysady. Búgingi kúnge deıin tártiptik keńes­terdiń jınaqtaǵan tájirıbesi memlekettik qyzmetkerlerdiń etıkany saqtaýynda já­ne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreste keler qadamdarǵa negiz bola alady. Árıne, zańymyz tez ózgergenimen, dilimiz bir kúnde ózgermeıdi. Ony ózgertý úshin zań buljytpaı oryndalýy qajet. Zańnyń oryndalýyna kedergi de az emes. Aımaqtyq kóshbasshylyqqa jáne qo­ǵamnyń jetilgen talabyna sáıkes bolý úshin, memlekettik qyzmet te turaqty damýy tıis. Sońǵy jyldary bastapqy kezeńge qaraǵanda, konkýrstyq júıege qoǵamnyń senim deńgeıi azaıdy. Memlekettik qyzmetkerlerdiń de tek óz bilimi men biligine súıenip, satylap laýazym­darmen joǵarylaımyn degen senimi azaıdy. Sol sebepten Elbasy únemi memlekettik qyzmettiń sapasyn arttyrýdaǵy jańa basymdyqtarǵa nazar aýdarýda. Mysaly, 2008 jyly halyqaralyq konferensııada sóılegen sózinde Elbasy memlekettik qyz­mette kadr irikteý máselesiniń áli de bolsa ońtaıly jolǵa túspeı kele jatqanyna, qazirgi zaman talabyna sáıkes memlekettik qyzmet­kerlerdiń ishindegi basqarý elıtasyn qalyptas­tyrý ózektiligine basa nazar aýdardy. 2011 jylǵy 17 sáýirde keńeıtilgen Úkimet májilisinde osy baǵyttaǵy sharalardy shuǵyl jetildirip, memlekettik qyzmetti jetildirýdiń jańa kezeńin bastaý qajet ekenin ataı kele, Memleket basshysy Úki­met al­dyna birneshe mindet qoı­dy: sybaılas jem­qor­lyqpen kúresti kúsheıtý, kadrlyq rezervti qalyptas­tyrý, memlekettik qyzmetti saıası jáne ákimshilik top­tarǵa jikteýdi jalǵas­tyrý, rotasııa­lyq qaǵıdany engizý. Memlekettik qyzmetti je­tildirý, ha­lyqqa qyzmet sapasyn arttyrý isinde bıylǵy jyly 21 shildede Prezıdent Jarlyǵymen bekitilgen «Qazaqstan Res­­pýblıkasy memlekettik qyzmeti jańa modeliniń tu­jyrymdamasy» jańa serpin berdi. Tujyrymdamany júzege asyrý – barlyq tıisti memlekettik organdardyń mindeti. Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń osy baǵyttaǵy maqsatty kórsetkishteri: - kadrlardy konkýrstyq irikteý júıe­sine halyq seniminiń deńgeıin arttyrý; - memlekettik qyzmette merıtokratııa qaǵıdatynyń saqtalýyna senim deńgeıin arttyrý; - memlekettik qyzmetshilerdiń kásibıligin arttyrý, onyń ishinde memlekettik organnyń basshysy aýysqan kezde memlekettik ákimshilik qyzmet­shilerdi negizsiz bosatýdan qorǵaý; - joǵary korporatıvtik máde­nıet­ti qalyptastyrý jáne memlekettik qyz­metshiler etıkasyn jetildirý. Tujyrymdamada memlekettik saıası qyzmetten, «A» basqarýshylyq korpýsy jáne «B» atqarýshylyq korpýsynan turatyn jańa korpýstyq vertıkaldy qalyptastyrý qarastyrylǵan. «A» kor­pýsy – strategııalyq sheshimder qabyl­daý men olardy oryndaý arasyndaǵy ózara baılanysty, sondaı-aq memlekettik organnyń kadr saıasaty men uzaq merzimdi mindetterin iske asyrýdaǵy sa­baqtastyqty qamtamasyz etetin memlekettik qyzmettiń basqarýshy elıtasy bolmaqshy. «B» korpýsy – «A» bas­qarýshylyq korpýsynyń jetekshiligimen josparlardy iske asyrý (atqarý­shylyq) qyzmetin júzege asyratyn memlekettik qyzmetshiler. «A» basqarýshylyq korpýsynyń kadr rezervin qalyptastyrýdy jáne «A» korpýsynyń memlekettik qyzmet­shilerine qatysty kadr saıasatyn júr­gizýdi Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń Basshysy basqa­ratyn Prezıdent janyndaǵy Kadr saıasaty jónindegi ulttyq komıssııanyń júzege asyrýy kózdelgen. «B» korpýsyna irikteý eki kezeńnen turatyn konkýrs negizinde júzege asy­rylatyn bolady. Birinshi kezeńde agent­tik belgili bir merzimdilikpen (mysaly, aıyna bir ret) zańnamany bilý jónindegi testileýdiń negizinde jáne kásibı jáne jeke quzyretteri boıynsha kadr rezervine jınaqtaýdy júrgizetin bolady. Ol úshin qajet bolǵan jaǵdaıda áńgimelesý, esse jazý kózdelgen. Ekinshi kezeńde memlekettik organ bos laýa­zymǵa konkýrs ótkizedi. Oǵan kadr rezervine birinshi kezeńde iriktelgen azamattar ǵana qatysa alady. Konkýrstyq irikteýdiń ashyqtyǵy men obektıvtiliginiń asa joǵary deń­geıin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan birqatar sharalar, atap aıtqanda: memlekettik organdardyń konkýrstyq ko­mıs­sııalarynyń quramyna syrtqy sarap­shylardy qosý, konkýrstyq komıssııa músheleriniń jaýapkershiligin belgileý, áńgimelesý rásiminiń ashyqtyǵyn qam­tamasyz etý úshin onyń jarııa­lylyǵyn BAQ pen qoǵam ókilderiniń baqylaý múmkindigi kózdeledi. «Qazaqstan-2030» damý strate­gııasynda memleketke qyzmet etý ultqa (qoǵamǵa) qyzmet etý uǵymynyń sınonımi bolýǵa jáne memlekettik qyzmet­terdi tutynýshy bolyp tabylatyn ha­lyq­qa baǵyttalýǵa tıis dep kórsetilgen. Bıyl 5 shildede bir top saıası memlekettik qyzmetkerlerden ant qabyl­da­ǵanda, Elbasy bizge «Memlekettik qyz­metke biz jumys isteý úshin sha­qyramyz. Sebebi halqymyz bizdi ózine jumys isteý úshin jaldaıdy. Son­dyqtan biz ózimizdiń halyqtyń qyz­metshisi ekenimizdi umyt­paıyq. Man­sapqorlyq kórset­peı, halyqqa jaqyn, ár iste ádil bolyp, árbir adamnyń muń-muqtajyn qoldan kelgenshe túsinip, ony dál sol kezde oryndaı almasań da túsindirip, durys jaýap berip, shyǵaryp salý – bizdiń paryzymyz. Sonda ákimshilik te, memlekettik qyzmetkerler de halyqqa jaqyn bolady» dedi. Ata Zańymyz eldi turaqty damytý men memleketimizdi nyǵaıtý jolyndaǵy jetistikterdiń quqyqtyq negizi bolsa, Elbasymyzdyń osy sózderi árbir memlekettik qyzmetshi úshin basty qaǵıdaǵa aınalýy tıis. Álıhan BAIMENOV, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń tóraǵasy.