El Táýelsizdiginiń shırek ǵasyrlyq merekesi tusynda tabystarymyzdy tarazylaýdyń artyqshylyǵy bolmas. Bul – bolashaq úshin taǵylym. Jáne ózimiz kýá bolǵan 25 jyldyq shejiremizdi maqtanyp aıtýǵa da ábden qaqymyz bar. О́ıtkeni biz órkendeý men oń ózgeristerge kýá bolǵan urpaqpyz.
Táýelsiz el retinde qolǵa alyp, sátti aıaqtaǵan alyp qurylystar jetkilikti. Sonyń biri – Jetisý aýmaǵynda salynyp, paıdalanýǵa berilgen Moınaq sý elektr stansasy. Bul jer astyn uńǵylaý ádisimen jasalǵan sý elektr stansasynyń qurylysy 1985 jyly Keńester Odaǵynyń tusynda bastalyp, Odaq taraǵan soń toqtap qalǵanyn biletin edik. Kezinde sol qurylysta eńbek etken bilikti maman, Qazaq KSR Qurmetti qurylysshysy Stahan Belgojaev sekildi el aǵalarynyń izdenip, usynys jasaýy negizinde qazirgi Táýelsizdiktiń tolaıym tabysyna aınalǵan alyp qurylysqa qaıta jan bitti. El azamattarynyń armanyn Elbasy Nursultan Nazarbaev tikeleı nazaryna alǵan bolatyn. Sonyń nátıjesinde 2005 jylǵy 21 qarashada Moınaq sý elektr stansasynyń qurylysy» týraly Úkimettiń arnaıy qaýlysy shyqty. 2006 jyly qolǵa alynǵan qurylys qarqynmen júrip, 2012 jylǵy sáýir aıynan bastap iske qosyldy. Alyp nysannyń ashylýy da tarıhı sát boldy. Memleket basshysy Almaty oblysyna jumys saparymen barǵanda Moınaq GES-inde bolyp, ekinshi sý agregatyn iske qosty. El qýanyshyn eselep, jurt jaqsylyǵyna ortaqtasty.
Táýelsizdik shapaǵatyna bólengen, Elbasymyzdyń tabany tıgen Moınaqqa arnaıy baryp qaıtýdy jón kórdik. Qýlyq taýynyń teriskeı bókterine ornalasqan Uzynbulaq, Jylysaı, Oktıabr aýyldaryn basyp ótetin jol týra Moınaqqa jetkizedi. Taýdyń basynan tómendegi Sharyn shatqalyna qaraı qıylyp salynǵan keń jol saı-saı, betkeılerdi jaǵalaı tup-týra bas ǵımaratqa tireledi. Moınaq GES-iniń teńiz deńgeıinen bıiktigi Sharyn ózeni jaǵasymen salystyrǵanda kádimgi 5 qabatty úıdeı eńseli kórinedi eken. Dáliregi, «Bestóbe» sý qoımasyna jınalyp, 16 shaqyrymǵa sozylatyn kól tabanynan aǵyp keletin sý 500 metrlik bıiktikten qulaı sarqyrap jatyr. Bul jerdegi bir keremet ári qurylystyń asa aýyr bóligi bolyp sanalǵan bólik – jer astynan ótetin 9 shaqyrymdyq týnnel. Jınalǵan sý osy 9 shaqyrymdyq jer asty jolymen aryndap keledi de, 500 metr bıiktikten qulaı sarqyrap jatyr. Aryndy sý arnaǵa bekitilgen 2 sý agregatyn shyrkóbelek aınaldyryp, iske qosady. Nátıjesinde 300 mVt qýat kózi paıda bolady.
Bul qurylystyń kepildi merzimi 100 jylǵa eseptelgen. 9 baldyq jer silkinisine tózimdi. Qurylysy 6 jylǵa sozylǵan, ásirese 9 shaqyrym jer asty sý jolyn uńǵylaýǵa, jasaýǵa ketken ǵalamat jumys tek aıtýǵa ǵana jeńil. Mine, ǵasyr qurylysy atanǵan ǵalamat dúnıe el ıgiligine aınaldy.
– Prezıdentimiz iske qosqan «Moınaq» tolyqqandy jumys istep tur. Munda júzge tarta adam eńbek etedi. GES-tegi 2 sý agregaty iske qosylǵaly beri 452 mıllıon kvt. saǵat elektr qýaty óndirildi. Bul Otanymyzdyń energetıkalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýge qosylǵan úlken úles, – dedi bizge Moınaq GES-i bas ınjeneriniń orynbasary Nábı Serikbaev.
...Bilte shamnyń jaryǵymen jubanatyn kezeń ótti. Búginde ár úıde samsaǵan sáýle. Muqym tehnıkanyń jetistigi de osy qýat kózine táýeldi. Sol qýatty óndirip, eldi mekenderdi jaryqpen qamtamasyz etý jolyndaǵy jumystyń mańyzdylyǵyn Moınaqqa barǵanda shyndap túsindik.
Qazaq shamnyń sáýlesin nurǵa teńegen ǵoı. Búgini sáýleli eldiń bolashaǵy nurly. Laıym, solaı bolsyn!
Qanat BIRJANSAL
Almaty oblysy,
Raıymbek aýdany
KEREK DEREK:
Moınaq sý elektr stansasyndaǵy 2 sý agregatynan jylyna 1,027 mlrd kVt
saǵat elektr energııasy óndiriledi. Jobany iske qosýǵa jalpy
54, 1 mıllıard teńge qarajat jumsaldy. О́ndirilgen energııany satýdan 1,790 mıllıon teńge túsim túsedi dep boljanǵan.