Shahan tragedııasy: sebep pen saldar

Jańa jyldyń alǵashqy kúni orny tolmas qasiret ákeldi. Qaraǵandy oblysynyń Shahtınsk qalasyna qarasty Shahan kentinde bes qabatty turǵyn úıdiń bir kireberisi opyryla qulap, birneshe adam qapyda qaza tapty. Tótenshe oqıǵa týraly habar Shahtınsk qalalyq tótenshe jaǵdaılar bólimine 1 qań­­tar kúni 22 saǵat 45 mınýtta kelip túsken. Keıinirek belgili bolǵandaı, apat saldarynan toǵyz adam mert bolǵan. Apat bolǵan jerde qutqarýshylar, polısııa qyzmetkerleri, jergilikti bılik organdarynyń ókilderi, medısınalyq jedel járdem dárigerleri, Ulttyq ulannyń sarbazdary, barlyǵy 286 adam jáne 55 arnaıy tehnıka jumys istedi. Apattyq-qutqarý jumystary barysynda úıindi astynan tómendegi  marqumdardyń múrdeleri tabyldy: V.M.Andropov, 1981 j.t., O.V.Andropova, 1988 j.t., E.V.Andropova, 2016 j.t., V.I.Galyshev, 1960 j.t., A.A.Ga­lyshev, 2010 j.t., T.K.Kan, 1953 j.t.,  V.S.Mı­­haılov, 1956 j.t., E.Iý.Alekseenko, 1989 j.t., V.V.Alekseenko, 2016 j.t.  Qarap otyr­sa­ńyz, keıbireýleri bir otbasynyń adamdary. Sondaı-aq, qutqarýshylar qırandy astynan 1984 jyly týǵan azamat A.V. Galyshevty aman alyp shyqty. Ol túrli jaraqattarmen Qaraǵandydaǵy Maqajanov atyndaǵy aýrý­hanaǵa jetkizildi. Apat úıdiń jertólesindegi derbes jylý qazandyǵynyń jarylýy saldarynan bolǵan. Qazirgi ýaqytta apattyń naqty sebep-saldaryn anyqtaý jumystarymen vedomstvoaralyq komıssııa aınalysyp jatyr. Qaraǵandy oblysynyń ákimi Nurmuhambet Ábdibekovtiń bas­shy­ly­ǵymen arnaıy qurylǵan jedel shtab tó­tenshe oqıǵanyń zardaptaryn joıý ju­mystaryn úılestirip, úlken sharýalardy atqaryp jat­qanyn da aıta ketken lázim. Jer­gilikti bılik oryndary apat bolǵan úıdiń baspanasyz qal­ǵan turǵyndaryna kenttegi  balabaqshadan jyly oryn da­ıyndap, ystyq tamaq berý sharalaryn uıymdastyrdy. Sonymen qatar, bul jerde qaıtys bolǵan turǵyndardyń týystaryna psıhologııalyq kómek kórsetý qyz­meti de qarastyrylǵan. Jalpy, apattyq-qutqarý jumys­tary kezinde 6 adam qut­qa­rylyp, 10 turǵyn qaýipsiz jerge kóshirildi. Tó­tenshe oqıǵa oryn alǵan jerde jedel shtabtyń ju­mysy uıymdastyrylyp, apat­tyń sebep-saldaryn tek­­serý jónindegi oblystyq ko­­mıssııa qurylǵan. Shah­tınsk qalasy ákiminiń she­shi­mimen jergilikti aýmaqta tó­tenshe jaǵdaı jarııalandy. Jergilikti bılik orynda­ry qaza tapqan tur­ǵyn­dardyń týys­taryna mar­qumdardy jer­leý boıynsha kómek kór­se­tý sharalaryn óz moınyna al­d­y. «Buryn búkil kentti bir ǵana qa­zan­dyq jylytatyn, – deıdi Qaraǵandy oblysy áki­miniń orynbasary Andreı Lıapýnov. – Keıin sonyń bári qojyrap, qazandyq jabylyp, turǵyndar úılerin óz bilgenderinshe jylytyp kel­­gen. Keıingi ýaqytta, bir úı­­diń jertólesindegi jylytý júıesi 19 úıdi jyly­typ kel­gen. Al basqa úılerdiń tur­ǵyndary tipten páter ishi­­nen pesh salyp alǵan. Osy máseleni sheshý úshin Qa­raǵandy oblysynyń ákim­­­­digi Shahan kentinde or­ta­­­­­­lyqtandyrylǵan jylý júıe­­­­sin qurý úshin jobalyq-sme­­­­talyq qu­jattamalar ja­saý­­ǵa 2013 jyly qa­rajat bó­l­gen bolatyn». A.Lıapýnovtyń aıtýyn­sha, Ekonomıka mını­str­li­­gine 2015, 2016 jyldary tıisti tapsyrystar berilgen. Memlekettik saraptamadan ótken jobalyq-sme­talyq qu­jat­tamanyń quny 2014 jy­ly 2,8 mlrd teńge sha­masyn­da bolsa, 100 úıdi jyl­ytý úshin Ulttyq eko­nomı­ka mınıstrligine be­ril­­gen tapsy­rys quny da sol mól­­sher­de bolǵan. «Daıyn jobany bıyl res­­pýblıkalyq deńgeıde taǵy da qozǵaımyz. Qarajat bol­masa, taǵy bir jylǵa keıin­­ge ysyrǵannan basqa ama­lymyz joq.  Shahan kenti­niń bir yńǵaısyz jeri – mundaǵy úıler men basqa da nysandar shashyrańqy ornalasqan. Sondyqtan or­taq qazandyq, jalpyǵa bir­deı jylý júıesin ornatý qıyn. Kerekti qar­­jy bólingen kúnniń ózin­de onyń qurylysyna bir­sha­ma ýaqyt kerek», – deıdi A.Lıapýnov. Oblys ortalyǵynan 35 sha­qy­rym qashyqtyqta or­na­lasqan Shahan kentinde 8 myńnan astam halyq turady. Sonsha halyqtyń neshe jyldan beri jylý zardabyn tar­typ kele jatqanyna kim ki­náli?! Sony joǵary basshy­lar bilýi úshin mindetti túrde úı qulap, kisi ólýi kerek pe edi!?.. Qazirgi tańda jylý qaz­an­­­­­dyǵy jaryl­ǵan úıde Qazaqstan qaıta qurý jáne damý kóp salaly ınstıtýty (QazQDKI) zertteý júrgizip ja­tyr. Mekeme basshysy Jumaǵul Nýgýjınovtiń aı­týyn­­­sha, bul jumystar bi­rer kún­­niń ishinde aıaq­talýy tıis. Jarylys bolǵan úıdi ári qa­raı paıdalaný múmkindigi tý­raly sheshim qabyldaý já­ne onyń qıraǵan bó­ligin buzý Qaz­QD­KI sa­rap­shy­larynyń qo­ry­tyn­dys­y­nan keıin belgili bo­l­­ady. Al tehnogendik sı­pat­taǵy tót­enshe oqı­ǵa  salda­ry­nan kel­gen zar­dap­tyń mól­sherin anyq­­taý úshin arnaıy komıssııa qu­ry­lǵan. Budan buryn habar­la­­ǵa­ny­myz­daı, qaza bol­ǵan­dar­dy jerleý rásimine ketetin shyǵyn­dar­dy Qara­ǵandy oblystyq ákim­di­gi óz moınyna aldy. Sondaı-aq, jergilikti bılik árbir qaza bolǵan jan úshin olardyń týystaryna 1 mln teńge, al zardap shek­ken­derdiń árqaısysyna 500 myń teńge kó­l­eminde materıaldyq kómek kór­setedi. Sonymen qatar, basyna is tús­ken turǵyndarǵa kómek uıym­das­tyrý úshin Shahan kentinde gý­ma­nıtarlyq kó­mek qabyldaıtyn ar­naıy beket ashyldy. Munda Qyzyl Jar­ty Aı qoǵamynan azyq-túlik jetkizildi, son­daı-aq kásipkerler men tur­ǵyn­dar­dan zattaı kómek túr­le­­ri túse bastady. Jaqyn ara­­da zardap shekkenderge qar­­jylaı kómek kórsetý maq­­satynda qoǵamdyq qor qu­­rylyp, arnaıy esepshot ashy­l­­maqshy. Budan bólek, óńir basshysy oblystaǵy der­­bes jylý júıesi já­ne je­ke qazandyqtary bar bas­qa da kóp qabatty úı­ler­­diń bar­lyǵyna tekserý júr­gizý tý­raly tapsyrma berdi. Shahan kenti­ndegi úıdiń qulaý­y­na oraı qylmystyq is te qoz­­ǵal­dy. Ob­lystyq Ishki is­­ter de­par­ta­menti­niń bas­­pasóz qyz­meti habar­la­­­­ǵandaı, tó­ten­she jaǵ­daı­­­ǵa qatysty is QR QK 292-babynyń 3-tarmaqshasy («Abaı­syz­da eki nemese odan da kóp adam­­nyń ólimine ákelip soq­­qan is-áreket») boıynsha qozǵalǵan. Búginge de­ıin belgili bolǵandaı, qu­la­ǵ­an úıde apat oryn al­a­r­­­da elektr jaryǵy bol­ma­ǵan. Iаǵnı, qysymdy ret­­teý­shi sorǵy jumys iste­me­­gendikten, artyq qy­sym qa­­zandyqtyń kúlin kók­ke ushy­r­­ǵan. Degenmen, mu­nyń ózi ázirge boljam ǵana. En­di bárin arnaıy qurylǵan ko­­mıssııa men qylmystyq is ­qozǵaǵan jaýapty organ anyq­­­tamaq. Keshe Shahan kenti men oǵan irgeles jatqan Sarep­ta aýylynda apattan ajal qushqan jandardy jer­­­leý rásimi ótti. Azaly jıyn­­da oblys basshysy sóz sóılep, marqumdardyń tý­ǵan-týystaryna kóńil aıtty. Sondaı-aq, ol tótenshe oqı­­ǵadan zardap shekken ot­ba­sylardyń kómek pen qam­qor­lyqtan kende bolmaıtynyn atap ótti. Resmı derek boıynsha, ja­rylǵan 60 páterli úıde osy kúnge deıin 118 adam turyp kelgen. Opyrylǵan podezde 30 adamdaı turǵan.  Olar­dyń úshten biri ómiriniń sońǵy sátinde ne bolǵanyn túsinbeı de ketti-aý! Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan» QARAǴANDY