Aýanyń lastanýyna qarsy tıimdi sharalar kerek

«Meniń depýtattyq saýalyma se­bep­­shi bolǵan «Egemen Qazaqstan» re­s­pýblıkalyq gaze­tin­de jarııalanǵan «Aı­yppul aýa bola ma?» atty maqala bo­lyp otyr. Gazettegi maqalada aýa las­­ta­­nýynyń kóterińki deńgeıi О́s­ke­men, Pav­lodar qalalarynda jáne elimizdiń mu­naıly ólke­le­rinde baıqalatyny aı­ty­­lady. Bul shaharlarda negizinen ón­di­­ris­­tik kásiporyndar kózderinen at­mos­fe­ra­lyq aýaǵa lastaǵysh zat­­tar normadan tys kóp shy­ǵa­­­rylýda. Jyl saıyn bul aı­maq­tarda aýa qabatyna zııandy gaz­dardyń tonnalaǵan bóligi shy­ǵady.  Mysaly, Batys Qazaqstanda orna­las­qan bir ǵana «Teńiz­shev­roıl» kompanııasy soń­ǵy úsh jylda 36 ret ýly qaldyq ta­ra­typ, Teńiz ken ornynda eko­lo­gııalyq ruq­satsyz 33 mln tek­she metrden astam gaz­dy aýa­ǵa jaqqan. Sonymen qatar, Aq­tó­­bede, Temirtaýda, basqa da óńir­lerde or­nalasqan iri, alpaýyt kásiporyndar aýa­ny lastaý­dy toqtatar emes. Qazaqstan Res­­pýblıkasy Energetıka mı­nı­str­li­gi Ekologııalyq retteý já­ne baqylaý ko­mıtetiniń 2016 jyl­ǵy aqparatyna súı­en­sek, or­ta eseppen qorshaǵan ortaǵa kel­­ti­rilgen zalal boıynsha 31 mlrd 217 mln teńge aıyppul sa­lynǵan. Degenmen, ma­qalada aýa­ny lastap, tek qana aıyppul tó­­leýmen shektelip, eshqandaı sha­ra qol­danbaý ádetke aınalyp otyr­ǵany alǵa tartylady.  Halyqaralyq tájirıbede at­mos­fe­raǵa zalaldy zattardyń shy­ǵarylýyn qys­qartý úshin tı­imdiligi joǵary meha­nız­mder qol­danylady. Solardyń bas­ty túr­leriniń biri – salyq júıesi saıa­saty. Bul tásil kásiporyndar ta­ra­pynan tólenetin salyq mólsherin qys­qartý úshin atmosferaǵa zalaldy zattardyń shyǵarylýyn barynsha azaıtýǵa baǵyttalǵan. Mundaı sha­ra – kásiporyndardy jańa tásilder iz­des­ti­rýge yntalandyrady degen sóz. Al biz­­de kerisinshe, tólengen aıyppuldar esh­qandaı nátıjege jetkizbeı, ádet­te­gideı, óndiris oryndary tek qana aı­yp­pul tólep, esh shara qoldanbaı, ke­lesi aıyppulǵa deıin aýany lastaýdy jal­ǵas­tyra beredi». Osyǵan baılanysty depýtat Baqyt­jan Ábdirulynan tek aıyppulmen shek­tel­­meı, tıisti quzyretti organdarǵa aýa­­­nyń lastanýynyń aldyn alatyn, at­mos­feraǵa zalaldy zattardyń shy­ǵa­ry­lý mólsherin azaıtatyn ozyq tásil­der­di oı­lastyryp, júzege asyrýdy jáne qa­jet bol­sa, basqa da is-sharalardy qa­ras­ty­rý­dy suraıdy.