Jahandyq únqatysý alańy

Astana ekonomıkalyq forýmy (AEF) – ekonomıkalyq mindetterdi talqylap, sheshim qabyldaıtyn Eýrazııadaǵy tuń­ǵysh únqatysý alańy. AEF- tiń maqsaty álemdik sarapshylar qaýymdastyǵyn jahandyq ekonomıkanyń eń ózekti degen máseleleri boıynsha naqty sheshim shyǵarýǵa jumyldyrý bolyp tabylady. Forýmda iri sharttar men kelisimderge qol qoıylady. Forým jumysynyń basty qorytyndysy – álem sarapshylaryna jahandyq ekonomıkanyń damý baǵyttary úshin naqty keńes berý. Bıylǵy AEF-2017-niń minberlerinde álemdik ekonomıkanyń aǵym­da­ǵy damý erekshelikteri, turaq­t­y ekonomıkalyq ósimniń jańa modelderi, jahandyq árip­tes­tik­ti nyǵaıtý, álemdik saýda men ınfraqurylymdy damytý, «jasyl ekonomıka» bolashaǵy jáne ony jańǵyrtýdyń ınnovasııalyq áleýeti atty keshendi taqyryptar talqylanady. Ekonomıkalyq forým Astanadaǵy EKSPO-2017 ha­lyqaralyq maman­dan­dy­ryl­ǵan kórmesiniń sheń­berinde ótki­zi­letindikten «Bolashaqtyń ener­gııasy» taqyryby boıynsha jınaqtalǵan jańa teh­nologııalar men ınnovasııa­lar da álemdik ekonomıkanyń qaı­­maǵyn qalqyǵan ǵalymdar men ekonomısterdiń talqysyna tús­pek.

Bıylǵy jyly forým jumy­syn­da eń joǵary tıimdilik pen maz­munǵa basymdyq berilip otyr. Talqylanatyn máseleler sany qysqartylyp, negizgi taqy­ryp­tarǵa basa nazar aýdarylady. Máselen, 2012 jyly V-AEF kún tártibi boıynsha 70 sessııa ótkizilgen bolsa, AEF-2017-niń aıasynda 36 sessııa ótkiziletin bolady. Sessııa jumystary negizgi úsh baǵyt – Turaqty eko­­no­mıkalyq ósim, Álemdik saý­­da jáne ınfraqurylym, Inno­­vasııa jáne «jasyl ekono­mıka» boıynsha júrgiziledi. «Tu­raqty ekonomıkalyq ósim» ta­qy­ryby boıynsha 13 paneldik sessııa, 1 dóńgelek ústel jáne 1 vorkshop ótkizilý kózdelinýde. Bul taqyryptaǵy negizgi sharalardy «Bretton-Výdsty ja­ńartý jó­nindegi komıtet», Búkil­álem­dik bank, Azııa damý banki, «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ, «Damý» qory jáne basqa da bedeldi uı­ym­dar júrgizetin bolady.

Forým aıasynda «Álemdik saý­da jáne ınfraqurylym» ta­qy­ryby boıynsha 6 paneldik ses­sııa ótkizý mejelenýde. Bul sessııalardy «Qazaqstan temir joly» UK» AQ, The Boston Consulting Group, «Báıterek» UÁQ» AQ, BUU-nyń Eýropalyq ekonomıkalyq komıssııasy, Boao Azııalyq forýmy hatshylyǵy já­ne basqa halyqaralyq uı­ym­- ­dar men kompanııalar uı­ym­dastyratyn bolady. «Inno­va­sııa jáne «jasyl ekonomıka» taqyryby boıynsha 4 panel­dik sessııa jáne 3 dóńgelek ús­tel ót­kizýge de álemge tany­mal ha­lyq­aralyq uıymdar jumyl­dy­rylyp otyr.

Astana ekonomıkalyq forý­my­­nyń Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen jáne tikeleı qatysýymen ótki­zilip kele jatqany belgili. Osyǵan baılanysty álemdik iri ekonomıkalyq forýmda Mem­leket basshysynyń tikeleı qa­ty­sýymen ótetin dástúrli ple­narlyq otyrys 16 maýsymda elordadaǵy «Qazaqstan» orta­lyq konsert zalynda ót­kiziledi. Forýmnyń pikir aly­sý alańdarynda álemdik deń­geı­degi saıasatkerler, Nobel syı­lyǵynyń laýreattary, bel­gili ekonomıster búgingi jahan­dyq ekonomıkany damytý maq­sa­tyn­ d­aǵ­y keleli oılaryn ortaǵa salady.

Joǵaryda atap kórset­ke­nimizdeı, H Astana eko­n­o­mıkalyq fo­rýmyna qu­ramynda álemdik deń­geıdegi saıasatkerlerdi, Fortune Global – 500 tizimine ki­retin kompanııalardyń basshy­laryn, Nobel syılyǵynyń laý­reattaryn toptastyrǵan 3000-nan astam delegat qaty­sa­dy. Olardyń qatarynda «JPMorgan Chase» tóraǵasy Djeıkob Frenkel, BUU Bas assambleıasynyń tóraǵasy Pıter Tomson, Búkilálemdik bank tóraǵasy Djım En Kım, Goldman Sachs tóraǵasy Joze Maanýel Barrozý, Ońtústik Koreıa jahandyq ekonomıka ınstıtýtynyń prezıdenti Il Sakong, QHR Búkilálemdik ekonomıka jónindegi ortalyqtyń dırektory Davıd Daokýı Lı, Nobel syılyǵynyń laýrettary Rae Kvon Chýng, Svıatoslav Tımashev jáne basqalardy ataýǵa bolady.

Astana ekonomıkalyq forý­­mynyń basty nátıjesi – álemdik ekonomıkany saýyq­tyrý jáne ony odan ári damy­tý­dyń joldary týraly G-20 el­derine arnalǵan ashyq hat dás­ túri boıynsha G-8 jáne G-20 uıymdastyrý alqalaryna, Halyqaralyq valıýta qoryna, Dúnıejúzilik bankke, BUU jáne Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymyna forýmnyń kún tártibinde talqylanǵan máseleler boıynsha qabyldanǵan usynystardy joldaý bolyp tabylady. Astana forýmynyń aıasynda qabyldanǵan osyndaı jahandyq sheshimderdiń álem ekonomıkasyn turaqty damýdyń dańǵyl jolyna tú­siretin balamasyz bas­tama bolýy da ábden múmkin. Oǵan álem­niń belgili ǵalymdary men saıa­sı tulǵalarynyń Astana eko­nomıkalyq forýmynyń jumy­sy­na jahandyq deńgeıdegi Davos, Sankt-Peterbýrg jáne Boao Azııalyq ekonomıkalyq fo­rým­dary dárejesinde bergen ba­ǵalary dálel bolmaq.

Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»