Taýǵa shyǵyp entigip,
Etegińdi jel túrip,
Enjarlyqty óltirip,
Tursań-aý bir jelpinip!
Qaraǵaılar qaptalda,
Qyran ushyp shatqalda,
Sábı-ózen shyryldap,
Jer tepkilep jatqanda,
Paı, paı, shirkin, ne jetsin
Sol bir sulý shaqtarǵa!
Omyraýyńdy aǵytyp,
Aýnaı ketseń maqpalǵa,
Odan artyq baq bar ma?!
Odan artyq baq bar ma?!
Muzbalaq Muqaǵalıdyń 1966 jyly jazǵan óleńi eken. Osyndaǵy qaptaldaǵy qaraǵaı, shatqaldaǵy qyrandy kez kelgen óleń jazǵysh jaza alady. «Enjarlyqty óltirý» Muqaǵalılyq minez hám taǵdyry. Aıtpaǵymyz bul sózder emes árıne. Omyraýyn aǵytyp maqpalǵa aýnaýdy da kez kelgen aqyn jaza beredi. Mundaı shaqqa ne jetsin dep shattana alady. Al, «Sábı – ózen shyryldap, Jer tepkilep jatqanda» degen sózdi jazý úshin naǵyz aqyn bolýyń shart. Sebebi, sol taýǵa Muqaǵalımen ilesip shyǵyp, tómen qarasańyz, tómende jáı ǵana ózen aǵyp jatady. Iá, móldir, tunyq, taǵy qandaı bolýy múmkin? Tastan-tasqa sekirip, syńǵyrlap, tabıǵattyń jelimen, syńsyǵan ormanymen garmonııa quryp úndesip... Buǵan da sál qııalshyl, ásershil júrek kerek, áıtpese taýdyń sýy jáı ǵana aǵyp jata beredi.
Al, anaý beıneni aqyn ǵana sezinedi, aqyn ǵana jazady. Týý etekte aǵyp jatqan taý sýy shalqasynan jatyp shyryldap jylaǵan bala sekildi elesteıdi. Tazalyǵy, tepkilengen tentektigi, álde bir tilek, áldebir ashý bardaı shyryldaǵan úni... Aqynnyń tula boıyn sharpyp ótken alapat, bula sezim. Sol sezimnen syǵylyp shyqqan sóz. Dál osy óleńdegi aqyn, ózgeden erek Muqaǵalı sol jerde, sol sózde tur. Muny adam oılap taba almaıdy. Oǵan ushqyr qııal, qyldan jińishke, qylyshtan ótkir sezim, bir sózben aıtqanda aqyndyq jaratylys kerek.
Sóz sıyqyry, sóz tereńi shynymen ǵajap álem! Keıde qyzyqtap aqynnyń qııalynyń ishine enip kórgiń keledi. Sirá, osy sezim Muqaǵalıǵa qalaı keldi eken? Bala kúninde, ıá keıingi kezde kórgen, estigen, umytqan, tipti túsinde kórgen álde bir oqıǵalardyń jańǵyryǵy sebep bola ma, qalaı? О́zendi jer tepkilep jylaǵan sábımen baılanystyratyn qandaı da bir oqıǵa bar ma?
Árıne, siz ben bizdiń oıymyzǵa aldymen ıen dala, taqyr qumnyń ústinde aptap ystaqqa qaqtalyp qatty qysqan shólden qatalap shyryldap jylaǵan balanyń ókshesinen burq etip shyqqan zámzám sýynyń oqıǵasy oralady. Múmkin bala kúnindegi ata-ájelerinen estigen sol bir áńgimeniń jańǵyryǵy aqyn taýǵa shyǵyp, kóńili shalqyp turyp týý tómende aǵyp jatqan taý sýyna shattana qaraǵan bir sátinde synǵan sáýleniń shaǵylýyndaı kókeıine oqys sýret salyp óte shyqty ma eken?.. Múmkin basqasha oqıǵa, basqasha kúsh. Biz aqyn qııalyna áser eter álemge qyzyǵyp, Muqaǵalı shyńyraýyna shym batyp otyrǵan bir sátte qılymyzdyń ushar basyna kóbelekteı qańǵalaqtap osyndaı bir oı kelip qonaqtaǵan. Alaıda, aqyn onyń qaıdan, neden, qalaı kelgenin bilýi mindetti emes, bile bermeıdi de. Tek kelgen dúnıeni qaǵazǵa túsirýge mindetti. Ony aqynnyń jazý mashyǵy, týý tereńnen shymyrlap jatqan shalqar bilimi jáne óleń jazatyndardyń bári jaza alatyn kerekti sózderi de jan-jaǵynan qaýmalaı kele qalyp sátti qarsy alyp alýy kerek, boldy! Al, ondaı sózderdi Qudaı aýyzǵa salmasa, oılap taba almaısyń. Kóp óleńshi men shyn aqynnyń bir aıyrmasy sonda.
Ularbek NURǴALYMULY,
«Egemen Qazaqstan»