Dintanýshy, ǵulama ǵalym, shejire-jazýshy, halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń tuńǵysh laýreatynyń eń eleýli eńbegi 1991 jyly qasıetti kitap Quran Kárimniń maǵynasy men túsinigin qazaq tilinde jazyp, onysy «Fahd» baspahanasyn 1 mıllıon danamen taratyldy. Jaryqtyq atamyz alas-kúleske toly 1917 jyly О́r Altaıdyń orta silemi Báıtik-Qaptyq jotalarynyń teriskeı beti Jarynty shoqysynyń baýyrynda týǵan eken. Bul jer qazir Mońǵol eliniń aýmaǵynda. Sondyqtan da shyǵar, ǵalym «Altaıdan aýǵan el» atty estelik kitabynda óziniń Mońǵolııada týǵany jaıly naqty jazypty.
Qarııanyń eseıý jyldary apalas-tópeles qıly-qyrǵyn zamanǵa dóp keldi. 30-jyldary Altaıdan úrkip kóshken 18000 qazaq Shyńjańnyń shyǵys sheti Gansý ólkesine keledi. Osylardan 5000 qazaq Tıbetke tiri ótken. Qalǵany qyrylǵan nemese jolda qalǵan. 1941 jyl týǵanda aryp-ashqan 3000 qazaq Úndistanǵa ótedi. Bir jyldan keıin osy adamdardan 1000-y ǵana tiri qalǵan.
Halıfa atamyz erterekte jaryq kórgen estelik jazbasynda: «1941 jyldyń kúzinde bosyp júrip Úndistannyń Muzapar-Abat qalasyna zorǵa jettik. Qalanyń aınalasyn qalyń qaraǵaıly taý qorshaǵan. Biz ózenniń bergi shetine shatyr tigip ornalastyq. Kúnde jańbyr. Sý tamshylary baspanamyzdan ótip, kórpe-jastyq, kıim-keshek túgel kógerip ketti. Aldy ıistenip shirı bastady. «Jut jeti aǵaıdy» degendeı, uzaq jaýǵan jańbyrdyń saldary ma, jappaı aýrý-dertke ushyradyq. Aýrýdyń syryn eshkim bilmeıdi. Kóp adamdar esinen aýysyp jyndanyp ketti. Bireýlerdiń bet-aýzy isip, tulaboıyna jara qaptap, tipti tirideı tisteri shirip ketkender qanshama. Kún saıyn onshaqty adam ajal qushady. О́lgen adamdarymyzdy qalalyq zıratqa nemese qonys syrtyna jerletpeıdi, ulyqsat joq. Shatyrdyń syrtynda qarýly áskerı kúzet. Amalsyz máıitterdi shatyrlardyń arasyndaǵy bos jerlerge kómip, ózimiz olardyń zıratyn jastanyp, ólgendermen birge ómir súrdik. Bitiretin jumysymyz kúni boıy tek zırat qazý. Múlde tútini óship qalǵan otbasylar da boldy... Osylaı Úndistan men Pákistanda 12 jyl turdyq. Eshkim bizdi azamattyqqa qabyldamady. Janymyzdy jaldap kún kórdik. El bóten, jer bóten, salt bóten elde ómir súrýdiń qıynyn bastan ótkerdik. Alǵash barǵan alty jylda áıel zatynyń jatyry shoshynyp, birde-bir náreste dúnıege kelmedi. Eger bir jaqqa kóshpegende sol kúıi tuqym-tuıaǵymyz quryp joǵalar edi...» dep jazypty.
Osynshama qıyndyqty bastan ótkergen qarııa sonda da qolynan qalamyn tastamaǵan. Múmkin Jaratýshy ıemiz qashyp-bosyp qyrylǵan eldiń qıyn taǵdyryn hatqa túsirip, keıingi urpaqqa jetkizsin dep tiri qaldyrǵan bolar. Qalaı desekte qarııanyń bastan keshken ómiri atajurtynan bosqan halyqtyń qandaı kúıge túsetinin búgingi bizge eskertip turǵan tiri dúnıe.
Jıyn barysynda jınalǵan jurt M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty Abaıtaný jáne jańa dáýir ádebıeti bóliminiń meńgerýshisi Serikqazy Qorabaı, Halyqaralyq túrki mádenıeti qory Strategııalyq zertteýler komıtetiniń tóraǵasy, fılolog-ǵalym Islam Jemeneıler jasaǵan baıandamalardy tyńdap, estelikter aıtty.