Ásem Almaty – barshamyzdyń maqtanyshymyz

Qolyma qalam alýyma Almaty qalasy ákimdiginiń respýblıkalyq bıýdjetten qala damýyna jáne tur­ǵyn­dardyń qaýipsizdigin qam­ta­ma­syz etýge qosymsha qara­jat bó­lý týraly haty sebep bolyp otyr. Almaty qalasy Ortalyq Azııa aımaǵynyń eń bip joǵary seıs­mı­kalyq beldeýinde jatyr. Sońǵy júz jylda osy aımaqta toǵyzǵa tarta joıqyn jer dúmpýi oryn alyp, sonyń ekeyi cegiz ballǵa jeterlik kórsetkishpen álemdik seısmıkalyq apat kata­logyna engizildi. Al Almaty qalasynyń ózi eki ret (1887 jáne 1911 jyldary) 9-10 balldyq jer sil­ki­nisiniń saldarynan tolyǵymen qırap, búlin­di. Sondyqtan, áleýmettik sala nysandaryn seısmı­ka­lyq kúsheıtý eń basymdy másele bolyp sanalady. Alaıda, 2012-2014 jyldarǵa arnalǵan respýb­lı­kalyq bıýdjettiń jobasynda Almaty qala­sy­nyń bilim berý jáne densaýlyq saqtaý ny­san­daryn seısmıkalyq kúsheıtýge jalpy somasy 9,8 mlrd. teńgelik ótinimi esepke alynbaı qalypty. Sondaı-aq, psıhonevrologııalyq aýrýlarǵa ar­nal­ǵan 360 oryndy ınternat-úıiniń qurylysyn jal­ǵastyrý  úshin Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý mınıstrligi arqyly jiberilgen Almaty qalasy ákimdiginiń 6,0 mlrd. teńge somasyndaǵy ótinimi de eskerýsiz qalǵan. Nysan qurylysy 2008 jyly jer­gilikti bıýdjet qarajaty esebinen bastalǵan bo­­latyn. О́tken kezeń ishinde ınternat-úıiniń qu­ry­lysyna 1,04 mlrd. teńge bólindi (jalpy qunynyń 14%-y). Osy nysannyń respýblıkalyq mártebege ıe ekenin, onda Almaty qalasynyń turǵyndarynan basqa respýblıkanyń ózge de óńirleriniń turǵyn­da­ry em alatynyn jáne densaýlyqtaryn ońal­t­a­tyndaryn eskere otyryp, respýblıkalyq bıýdjetten qarajat bólý qajet. Almaty iri qarjy ortalyǵymen qatar, týrızm­niń de damyǵan qalasyna aınalyp otyr. Almaty Medeý muz aıdynymen álemge áıgili bolsa, endi osyǵan qosa jańa zamanǵy úlgide jasalǵan «Kók Jaılaý» taý shańǵysy kýrorty elimizdiń maqtany­shy bolary sózsiz. Almaty qalasynyń ákimdigi 2011 jylǵa trassasynyń uzaqtyǵy birneshe júz sha­qyrymǵa sozylatyn jáne barlyq tıisti ınfra­qu­rylymyn damyta otyryp «Kók Jaılaý» taý shań­ǵy kýrortynyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesin daıarlaýǵa qosymsha ótinim bergen bolatyn. Tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemeni ázirleý aıasynda jergilikti jaǵdaılardy zertteý, halyqara­lyq deńgeıdegi ınjınırıngtik kompanııalardy tarta otyryp kýrortty damytýdyń keshendi baǵdar­la­ma­syn jasaý, eń ońtaıly shemalardy jáne qar­jy­landyrý kózderin anyqtaý qarastyrylady. Kýrort­ty damytýǵa tıisti ınfraqurylymnyń, qonaq úı­lerdiń, turaqtardyń, meıramhanalardyń, dúken­der­diń jáne basqalardyń qurylysy kiretin bola­dy. Sonymen birge, memleket ınjenerlik-kommý­nı­kasııalyq ınfraqurylymnyń qurylysyn qamta­ma­syz etetin bolady, al qalǵandary tartylǵan ınves­tor­lardyń qarajattary esebinen júzege asyrylady. 2012 jyly Almaty qalasyna «Kók Jaılaý» taý shańǵysy kýrortyn damytýdyń tehnıkalyq-ekono­mı­kalyq negizdemesin (tujyrymdamasyn qosa) daıar­laýǵa  respýblıkalyq bıýdjetten 3,0 mlrd. teńge bólý qajet. Almaty qalasynyń ákimdigi sondaı-aq Alataý aý­danynyń ındýstrııalyq aımaǵyn qalyptas­tyrý­ǵa erekshe kóńil bólip otyr. Indýstrııalyq aı­maq­tyń aýmaǵy 490 gektardy quraıdy, onda 110 óner­kásip­tik jáne kommýnaldyq kásiporyndardy orna­las­tyrý kózdelgen. Búgingi kúni jobanyń tehnı­ka­lyq-ekonomıkalyq negizdemesi daıarlanyp, memlekettik saraptama alyndy. Jobalyq-smetalyq qu­jat­tamasyn daıyndaý aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin aıaqtalady. Jobanyń jalpy quny 13,5 mlrd. teńgeni qu­raı­dy. 2012 jyl aıasynda kezeń-kezeńmen qar­jy­lan­dyrý­ǵa maqsatty transfertter qarastyrý qajet. Alataý baýraıyndaǵy ásem Almaty – barsha qazaqstandyqtardyń maqtanyshy. Kórikti qalanyń áli de órkendeı túsip, sheteldikter aldynda mereıimizdi asyryp jatsa, ol eldik qýanysh bolatyny sózsiz. Sondyqtan Úkimet joǵaryda kórsetilgen problemalardy sheshýge respýblıkalyq bıýdjetten qajetti qarjynyń bólinýine yqpal etýi tıis. Turarbek ASANOV, Májilis depýtaty.