О́miri onyń ónege

HH ǵasyrdyń otyzynshy jyl­­­darynda stalındik zobalań qazaqtyń sandaǵan bozdaqtary­nyń ómirin soldyryp, qýǵyn-súrginge ushyratyp, halqyna qalt­qysyz adal qyzmet etip júr­gen talaılardyń ómirin jal­ma­ǵany tarıhtan belgili. Jazyqsyz japa shegip, qýǵyn-súrginge ushy­raǵan eldiń birtýar azamattary Aıagóz aýdanynda da az emes. So­lardyń biri Aıagóz aýdanynyń týmasy Orazhan Qulseıitov edi. Ol 1906 jyly Mamyrsý aýy­lynda dúnıege kelgen. Jasta­ıy­nan qoǵamdyq jumystarǵa belsene aralasqan Orazhan kom­­­­­somol, partııa qataryna mú­she­likke ótip, jastardy jaqsy isterge tár­bıe­ledi. 1927 jyly par­tııanyń jol­damasymen Aıagóz óńi­rine qyzmet­ke kelgen. 1931 jyly ujymsharǵa basshylyq ja­­­sady. Ol ja­ny jaısań, týra joldan taı­maı­tyn azamat edi. Sol týrashyl­dy­ǵy keıde ózi­ne kesirin tıgizip ja­tatyn. Kóz aldynda ashtan qyry­lyp jatqan halyqty kórgende jany shyr­qy­rap, sholaq belsendilerge «birer ýys bı­daı­dy ber­seńder, neleriń ketedi, eldi qy­ramysyńdar» dep ashyq aıta­tyn. Sol shynshyl­dyǵy úshin ult­shyl, memleket baı­lyǵyn ta­lan-tara­j­ǵa ushy­rat­tyń degen jalamen atý ja­zasyna kesiledi. Alaıda, zańdy biletin saýatty aǵamyz ózin qor­ǵaı aldy. Sonda da on jylǵa sottalyp kete bardy. Aıagóz aýdanynda jazyqsyz japa shekkender júzdep sanala­dy. Erlerdiń esimi máńgi umy­tylmaq emes. Munyń aldynda da Aıagóz aýdanynyń birneshe aza­mattaryna qurmet kórsetilgen. Aýdan ákimi Ánýarbek Muh­tar­hanov, aýdandyq ishki ister bó­liminiń bastyǵy Shalqar Qunan­baı, AII basqarmasy bastyǵynyń orynbasary Muqtar Jaqyptyń uıtqy bolýymen Orazhan Qul­seıitovtiń uzaq jylǵy eńbegi eskerilip, kóshe ataýy berilgen bo­latyn. Jaqynda aýdan jurt­shy­­lyǵy Orazhan Qulseıitovtiń eskertkish músininiń jáne kósheniń ashylýyna oraı mektep oqýshy­­lary, qala turǵyndarynyń qaty­sýymen este qalarlyqtaı ádemi keshti ótkizdi. Kósheniń jáne eskertkish mú­sininiń ashylýynda aýdan ákimi Á. Muhtarhanov sóz alyp jınal­ǵandardy el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵymen quttyqtady. «Jı­yrma jyldyqqa – jıyrma jar­qyn is» aksııasy aıasynda saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alyp, Orazhan aǵanyń etken jol­darynyń keıingi urpaqqa úlgi-ónege bolatynyn aıtty. Aıagóz qalasy qulpyryp keledi. O. Qulseıitov kóshesine bıýdjetten bir tıyn da qarjy ketken joq, ol kisiniń uly, Shyǵys Qazaqstan memlekettik tehnıkalyq ýnıver­sıtetiniń birinshi prorektory, tehnıka ǵylymdarynyń dokto­ry, professor Jeńis Qulseıi­tov­­­tiń dostary men týystary kó­sheni jóndedi, aǵash otyrǵyzdy. Aýdandyq aqsaqaldar alqa­synyń tóraǵasy Álibek Sársem­baı, eńbek ardageri Qaıyrtaı Qajyǵulov, oblystyq ishki ister departamenti kadrlar basqarma­synyń bastyǵy, polkovnık Qa­­lymbek Qumarǵajın, qarııanyń uly Jeńis Orazhanuly, taǵy bas­qalar repressııa qurban­da­ryna degen qurmet erteńgi bo­lashaqtyń kepili ekenine toqtal­dy. O.Qulseıitov týraly kóp derekterdi jınap, kómegin tıgizgen «Móldir sana» gazetiniń redak­tory B. Shalǵymbaıdyń «Qu­­rysh­tan quıylǵan qudiret» atty derekti hıkaıaty negizinde qala­daǵy №6 mekteptiń shákirtteri óleńnen derekterdi tizbelep shyq­ty. Munyń aldynda da ishki ister bóliminde qyzmet etken azamattarǵa kóshe aty berilipti. Jınalǵandar eskertkishti ashqan soń, Orazhan Qulseıitovtiń rý­hy­na baǵyshtalyp as berildi. Tústen keıin «Qozy kórpesh Baıan sulý» mádenıet úıinde «HH ǵasyrdyń 20-50-jyldaryndaǵy jeke basqa tabyný, onyń zar­dap­tary, qazirgi kúngi baǵa» degen taqyrypta ǵylymı konferensııa ótti. Onda ǵylym doktorlary  Ǵ.Qarasaev pen E. Grıgorev ta­nym­dyq baıandama jasap, Shyǵys Qazaqstandaǵy saıa­sı qýǵyn-súr­gin qurbanda­ry­nyń qalaı aqtal­ǵandary jaıly keńinen áńgi­me­ledi. Al №6 mek­teptiń ustazy Janar Alpys­baeva O. Qulseıi­tov­tiń ómiri tý­ra­ly tereńnen tol­ǵady. Onyń sońy jyr mú­sháı­rasyna ulasyp, án men kúıge kezek berildi. Ońdasyn ELÝBAI. Shyǵys Qazaqstan oblysy, Aıagóz aýdany.