Arqalyqtaǵy «Dala ólkesi tarıhy» mýzeıiniń birinshi qabatyndaǵy arheologııalyq bólimde mamonttyń azý súıegi ilýli tur eken. Astyna «Zil (mamont) súıegi, Torǵaı ózeniniń arnasynan tabylǵan» dep jazylypty.
Mýzeı qyzmetkeri Raıa Qasenova mamont súıekterin 1974 jyly etnograf Seıit Kenjeahmetovtiń tapsyrǵanyn aıtty. Bul týraly etnograf «Qazaqstan mýzeıleri» jýrnalyna qysqasha jazǵan da eken.
Torǵaı ózeni boıynan mamonttyń súıeginiń tabylǵany týraly habardy ol 1968 jyly estıdi. «Jankeldın aýdanyndaǵy «Torǵaı» keńsharyna issapar jasaǵanymda (qazirgi Shegen bı aýyly) osyndaǵy jigitter Torǵaı ózeni boıynan uzyndyǵy bir metrdeı jilik taýyp alǵanyn aıtyp, ákelip kórsetti. Mamonttyń jiligi ekeni belgili, biraq ony ortasynan uryp, syndyryp tastapty» dep jazady jazýshy.
Sodan jerlesterine, eger jilik tabylǵan jerden taǵy da mamonttyń súıegi tabylsa, dereý habarlaýyn tapsyrady. Jyl saıyn ózi ony qadaǵalap júredi, biraq tabylmaıdy. 1970 jyly Torǵaı oblysynyń ashylýyna baılanysty Drama teatry men mýzeıdiń kórkemdik keńesiniń múshesi bolyp saılanǵan Seıit Kenjeahmetov mamont súıeginiń sońyna endi shyndap túsedi. Súıek 1974 jyly tabyldy. Sol jyly Torǵaı tasymaı, ózenniń sýy úzilip-úzilip qalǵan edi. Izdegenimiz tereń sý astynan tabylyp, 40 metrge deıin shashylyp ketken súıekterdi batpaq astynan jınap aldyq. Tutas jatqan bas súıekti qazyp alý qıynǵa tússe de, mashınaǵa salyndy. Mamont súıekterin Ǵylym akademııasynyń mamany Jylqybaev zerttep, júıelep berdi. Bul sırek tabys jóninde jazýshy Jaısańbek Moldaǵalıev «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetine jazǵan bolatyn» dep túıindeıdi Seıit Kenjeahmetuly.
Biz Seıit Kenjeahmetovtiń qyzy Zámzágúlmen habarlastyq.
– Ákem sýda táp-táýir júzetin.Súıekterdi izdegende sýǵa birneshe márte súńgigen. Qasynda óziniń aýyldaǵy joldastarynyń biri Súleımen degen iri deneli, boıy eńgezerdeı kisi bolǵan, ol da súńgipti. Sýy tasymaǵan jyldary da Torǵaıdyń úzilmegen tustary tereń bolady. «Súleımen aǵa naǵashymdy aıap, sýǵa ózi súńgidi», deıdi birge bolǵan Ońdasyn aǵam. Olar ózenniń úzilgen jeriniń batpaǵynan, sýdyń astynan tabylǵan súıektiń barlyǵyn terip alady. Tapqan súıekterin áýeli «Torǵaı» keńsharyna jetkizedi, odan mashına jaldap Arqalyqqa aparyp, mýzeıge ótkizgen, – dep aıaqtady áńgimesin Zámzágúl.
Názıra JÁRIMBET, «Egemen Qazaqstan»
Qostanaı oblysy, Arqalyq qalasy