Jaqynda uıymdastyrylǵan iri sporttyq sharalardyń biri – qazaq kúresinen ótkizilgen «Álem barysy» týrnıri. Bul jarysta 38 elden kelgen 42 balýan baq synasty. Osylardyń arasynda Kýba, Brazılııa, Latvııa, Grekııa balýandarynan basym túsip, jartylaı fınalǵa deıin jetip, tórtinshi orynǵa turaqtaǵan baıólkelik qandasymyz Serik Berdimuratulynyń bapkeri Baqyt Odnaıulymen tildesken edik.
– Baqyt myrza, elordaǵa qosh keldińiz! Ekinshi ret ótip jatqan «Álem barysy» týrnıri jaıly ne aıtasyz?
– Týrnır joǵary deńgeıde ótti. Rahmetten basqa aıtarym joq. Qara shańyraq – Qazaqstan aman bolsyn! Myń shúkir, elimizdiń kem-ketigi tolyp, kemeri tasyp, kóshi túzelip, kórki ońalyp kele jatyr eken.
– Siz baptap ákelgen shákirtińiz Serik Berdimuratulyna tórtinshi oryn buıyrdy. Qanaǵattandyńyz ba, álde...
– Árıne, qanaǵat. Sport degen, sonyń ishinde kúres túri jekpe-jek saıysqa jatady. Kim myqty, sol jeńedi. Meniń sporttaǵy ustazym – sambo jáne erkin kúresten álem chempıony, Olımpıadanyń kúmis júldegeri Baıanmýnke aıtatyn: «Eı, Baqyt, balýan bolam deseń erinbeı eńbek et, tókken terdiń bodaýy áste dalaǵa ketpeıdi, búgin bolmasa erteń ıgiligin kóresiń. Kúreske kúsh emes, aqyl kerek. Sabyr men qaıratyń teńelgende naǵyz balýan bolasyń!» deıtin. Sol sııaqty ataqty balýan Aleksandr Medved: «Balýan adam – shahmatshydaı suńǵyla, ziltemirshideı kúshti, marafonshydaı tózimdi, 100 metrge júgiretin jelaıaqtaı shapshań, sırktiń akrobatyndaı epti bolý kerek», degen eken. Demek, kim kóp ter tókse sol jeńedi. Bul – buljymaıtyn zań.
– Shákirtińiz Serik Berdimuratulynyń buǵan deıingi sportta jetken jetistikteri jaıly aıtyp ótseńiz. – Bul 1994 jyly týǵan bala. 10 jasynan bastap sambo, dzıýdo, sýmo jáne mońǵoldyń ulttyq kúresimen shuǵyldanyp júr. Sambodan jasóspirimder jáne jastar arasynda álem chempıonatynyń úsh dúrkin qola júldegeri, dzıýdodan sport sheberi, sýmo kúresinen áýesqoılar arasynda álem chempıony, mońǵoldyń ulttyq kúresinen jastar arasynda eki dúrkin memlekettik chempıon bolǵan azamat. Bıyl jazda ótken memlekettik toıda «Lashyn» ataǵyna ıe boldy. Bul Mońǵolııa qazaqtary tarıhynda 36 jyldan keıin qaıtalanyp otyr. Sonymen qatar, bul bala sońǵy jyldary qazaq kúresi túrimen de aınalysyp júr. Onyń nátıjesin ózderińiz de bilesizder. «Eýrazııa barysynyń» jeńimpazy degen sııaqty...
– Demek, Serik baýyrymyz mońǵol kúresinen 36 jyldan keıin «Lashyn» ataǵyn alǵan qazaq dedińiz. Odan buryn bul ataqty alǵan qazaq kim?
– Ol myna aldyńyzdaǵy paqyryńyz bolatyn. 1981 jyly osy ataqty baǵyndyrǵan edim.
– Solaı ma, onda ózińiz jaıly aqparmen oqyrmandardy qanyqtyrsaq, sportta jetken jetistikterińiz degen sııaqty.
– Men kúresti 20 jasymda bastadym. 1974 jyly oıda joqta erkin kúreske qatysyp, eki aıdyń ishinde jastar arasyndaǵy birinshilikte 84 kılo salmaqta top jardym. Ile Soltústik Koreıanyń Phenıan qalasynda ótken «Olımpıada úmitteri» atty halyqaralyq jarysqa qatysyp, alǵashqy altyn medalǵa qol jetkizdim. Osylaı sporttaǵy ómirim bastaldy.
– 1980 jyly ótken Máskeý Olımpıadasyna qatystyńyz...
– Máskeý Olımpıadasynda kúrestim. Salmaǵym 100 kılodan joǵary bolatyn. Bul salmaqqa álemniń 33 eliniń 151 balýany kelip qatysty. Osetın jigiti Soslan Andıevten jeńildim. Ol Olımpıada chempıony boldy.
– Erkin kúresten álem kýbogy men álem birinshiliginen medal alǵan tuńǵysh qazaq ekensiz. Taǵdyr sizge osyndaı ǵajaıyp múmkindik syılapty. Osy jaıynda aıtyp berseńiz.
– 1981 jyly Álem kýbogy jolyndaǵy kúres AQSh-tyń Toleda qalasynda naýryz aıynyń 28-29 kúnderi ótti. Buǵan ár qurlyqtaǵy úzdik komandalar shaqyryldy. Sodan opyr-topyr kúres bastaldy. Bir zamanda ańdasaq, mońǵol komandasy men taǵy bir komandanyń upaıy teńesipti. Eldiń bári kúresip bitken. Kúrespegen 100 kılodan joǵary salmaqta jalǵyz men qalyppyn. Kim jeńedi, sol Álem kýbogynyń qola júldegeri atanbaq. Buǵan deıin Mońǵolııa balýandaryna mundaı múmkindik týmaǵan. Komandalastar kózi jaýdyrap maǵan qaraıdy. Olardyń janarynan: «Baqyt, bizdi jerge qaratpa!» degen janaıqaıdy oqydym. Bir surapyl shaıqas bastaldy. Aqyrynda jeńdim. Qorytyndy esep bo-ıynsha: Keńes Odaǵy balýandary birinshi oryn, amerıkalyqtar ekinshi oryn, bizdiń komanda úshinshi orynǵa ıelik etti. Osylaı Álem kýbogynyń qola medalin alǵan jaıym bar.
– 1986 jyly álem chempıonatyna qatysyp, kishi qola medal alǵan ekensiz. Osy oqıǵany tarqatyp kórsek.
– 1986 jylǵy álem birinshiligi qazan aıynyń 19-22-si aralyǵynda Vengrııanyń astanasy Býdapesht qalasynda ótti. Men 120 kılo salmaqta kúrestim. Bas báıge Amerıka balýany Brıýs Baýgartnerge buıyrdy. Ekinshi orynǵa grýzın balýany Devıd Gobejıshvılı ıe boldy da, úshinshi orynǵa shyqqan germanııalyq balýan Adreas Chorder ekeýmizdiń upaıymyz teńesip qaldy. Sóıtip A.Chorder qola medal aldy da, maǵan kishi qola medal buıyrdy. Osy jetistigim úshin maǵan «Halyqaralyq dárejedegi sport sheberi» ataǵy berildi.
Áńgimelesken Beken QAIRATULY, «Egemen Qazaqstan» Sýrette: bapker Baqyt Odnaıuly men shákirti Serik Berdimurat