Abaı ýnıversıtetinde qazaq til biliminiń kórnekti ókili, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, UǴA akademıgi О́mirzaq Aıtbaevtyń týǵanyna 90 jyl tolýyna arnalǵan «Ǵylymdy damytýdaǵy qoǵamdyq uıymdardyń róli» taqyrybynda ǵylymı-praktıkalyq dóńgelek ústel ótti, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Taǵylymdy is-shara Halyqaralyq qazaq tili qoǵamy jáne Fılologııa ǵylymdary zertteýlerin saraptamalyq úılestirý ortalyǵymen birlesip uıymdastyryldy. Keleli jıynǵa ýnıversıtet basshylyǵy, elimizge belgili ǵalymdar jáne til janashyrlary men akademıktiń týystary qatysty.
Jıyndy fılologııa ǵylymdary zertteýlerin saraptamalyq úılestirý ortalyǵynyń prezıdenti, akademık Kárimbek Qurmanálıev júrgizip, mereıtoı ıesiniń ǵylymı murasy men ult tilin damytýdaǵy tarıhı eńbegine toqtaldy. Sanaly ǵumyryn qazaq til bilimin órkendetýge, memlekettik tildiń qoǵamnyń barlyq salasynda ornyǵýyna arnaǵan tulǵanyń qaıratkerlik isi týraly oı tolǵady.
«Ǵalymnyń zertteýleri otandyq lıngvıstıkanyń, sonyń ishinde termınologııa salasynyń qalyptasýy men damýyna zor yqpal etti. Akademık bul baǵyttyń bastaýynda turǵan Ahmet Baıtursynuly dástúrin jalǵap, jańa deńgeıge kóterdi. О́mirzaq Aıtbaev sanaly ǵumyrynda 500-den astam ǵylymı eńbek, 20-dan astam monografııa men oqý quraldaryn shyǵardy. Búgingi basqosýdy ǵalymnyń mereıtoıyna oraı uıymdastyryp, ǵylym men qoǵam baılanysyn tereńirek talqylaýdy maqsat ettik», dedi akademık.
Alqaly jıynda sóz alǵan Abaı atyndaǵy QazUPÝ-dyń basqarma tóraǵasy-rektor, Almaty qalasy «Qazaq tili» qoǵamynyń tóraǵasy Bolat Tilep mereıtoıdyń mán-mańyzyna toqtalyp, Memlekettik keńesshi Erlan Qarınniń quttyqtaýyn oqyp berdi. Sonymen birge ǵylym onkúndigi aıasyndaǵy osy mańyzdy sharanyń sıpatyna toqtaldy.
«О́mirzaq Aıtbaevtyń 90 jyldyǵy ǵylym dekadasymen tuspa-tus kelýiniń sımvolıkalyq máni bar. О́ıtkeni ǵylym – qoǵam damýynyń negizgi qozǵaýshy kúshi. Al ǵylymnyń ilgerileýi tek ǵalymdardyń eńbegine ǵana emes, qoǵamdyq ınstıtýttardyń qoldaýyna da tikeleı baılanysty. Osy turǵydan alǵanda, elimizde til ǵylymynyń damýyna aıryqsha úles qosqan qurylymdardyń biri – Halyqaralyq qazaq tili qoǵamy. Onyń qalyptasýyna Ábdýálı Qaıdar, Rabıǵa Syzdyq, Shora Sarybaev, Myrzataı Joldasbekov jáne О́mirzaq Aıtbaev syndy tulǵalar ólsheýsiz eńbek sińirdi.О́mirzaq Aıtbaev – tek ǵalym ǵana emes, ulaǵatty ustaz. Ol kóptegen jas zertteýshiniń ǵylymǵa kelýine jol ashyp, baǵyt-baǵdar berdi. Ana tilimizdiń ǵylym, bilim jáne qoǵamdyq keńistikte keńinen qoldanylýyna bar kúsh-jigerin jumsady. Sondyqtan onyń ulttyq ǵylym men rýhanııatqa qosqan úlesi árdaıym joǵary baǵalanyp, keıingi býynǵa úlgi bolyp qala beredi», dedi rektor.
Alqaly jıynda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbektiń quttyqtaýyn Til saıasaty komıtetiniń tóraǵasy Erbol Tilesh oqydy.
Akademık О́mirzaq Aıtbaıulynyń ǵylymdaǵy izdenisteri men qaıratkerligi haqynda sóz etken «Qazaq gazetteri» JShS dırektory Dıhan Qamzabekuly «Lıngvıst О́mirzaq aıtbaıuly týraly aıtqanda qazaq tilin aınalyp ótý múmkin emes. Akademık Ábdýálı Qaıdarımen «Qazaq tili» qoǵamynyń jumysyna kóp ter tókti. Qanshama jyl halyqaralyq qazaq tili, ádebıeti olımpıadasynyń turaqty tóraǵasy boldy. Mektep oqýshysynan muǵalimine deıin nazarynda turdy. Túıtkildi másele áli de bar» dep atap ótip, qazaq tilindegi oqýlyqtar, ásirese túrli salalardyń, tehnologııa, jaratylystaný boıynsha oqýlyqtardyń syn kótermeıtindigin atap ótti. Sonymen qatar ǵylymdaǵy birqatar kemshin jaıttarǵa toqtaldy.
UǴA akademıgi Erden Qajybek ǵalymnyń ǵylymı ustanymdary men tulǵalyq bolmysyna toqtalyp, qazaq termınologııasyn júıeleýdegi tarıhı rólin aıryqsha atap ótse, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Qalbıke Esenova qazirgi qazaq tiliniń damý úderisterin saralap, akademık eńbekteriniń búgingi sıfrlandyrý dáýirimen sabaqtastyǵyn ǵylymı turǵyda negizdedi. Sonymen qatar Anar Fazyljan, Anar Salqynbaı, Jańalyq Baltabaeva syndy ǵalymdar qazaq tiliniń ózekti máseleleri boıynsha pikir bildirip, qoǵamdyq uıymdardyń ǵylymı úderisterdi úılestirýdegi mańyzyna, halyqaralyq yntymaqtastyqty keńeıtýge qatysty usynystaryn ortaǵa saldy. Almaty qalasyndaǵy til saıasatyn júzege asyrý tájirıbesi jóninde Baqyt Qalymbet baıandama jasap, óńirlik jobalardyń tıimdi tustaryn atap ótti.
Jıyn qatysýshylary akademıktiń til saıasaty, termınologııa jáne qazaq tilin ǵylym tili retinde damytý baǵytyndaǵy eńbekteri haqynda oı tolǵap, ǵylym men qoǵam baılanysyn nyǵaıtý, ǵylymı zertteýlerdiń sapasyn arttyrý jáne memlekettik tildiń mártebesin kóterýge qatysty pikirlerimen bólisti.