Altynshy saılanǵan Parlamenttiń ekinshi sessııasy aıaqtalý qarsańynda senator Sársenbaı Eńsegenov Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevqa depýtattyq saýal joldap, elimizdiń azamattyq qorǵanysy boıynsha ózekti másele kótergen edi.
Atap aıtqanda, kezekti parlamenttik tyńdaýda «Ýralskagroremmash» aksıonerlik qoǵamynyń ókilderi respýblıkanyń arnaıy avtomobıl tehnıkasymen, sonyń ishinde, órtke qarsy qyzmet mashınalarymen qamtylý deńgeıiniń tómendigi (32 %) týraly másele kótergeni kórsetilip, mashına jasaý salasynda mamandandyrylǵan avtotehnıka óndirisin keńeıtý máselesine mán berýdi suraǵan. Ázirge bizde qabyldanǵan normatıvtik-quqyqtyq aktiler men onyń jekelegen erejeleri mashına jasaý kásiporyndarynyń biri bolyp otyrǵan atalmysh kásiporynnyń jumysyn myna sebeptermen shekteıdi eken:
1. «Ýralskagroremmash» aksıonerlik qoǵamy Qazaqstan Respýblıkasy Investısııalar jáne damý mınıstrligimen motorly kólik jabdyqtaryn jınaý týraly kelisimniń bolmaýyna baılanysty kádege jaratý qurastyrýlary úshin ótemaqy ala almaı otyr. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń Joǵary keńesiniń sheshimine sáıkes Qazaqstan Respýblıkasy 2014 jyldan bastap jańa kelisimder jasaýǵa quqyǵy joq eken. Sonyń nátıjesinde otandyq kásiporyn sheteldik ónim berýshilermen teńestirilgen jáne sol arqyly óz óniminiń baǵasyn básekege qabiletsiz deńgeıge jetkizýge májbúr. Eger keıbir kásiporyndar memlekettik jeńildikterdi paıdalansa, ekinshisiniń ondaı múmkindigi joq. Bul – Qazaqstan Respýblıkasy Kásipkerlik kodeksiniń jekelegen erejelerine de qaıshy keledi. EýrAzEQ Komıssııasymen kelisilgen kelisimdi resimdeý nemese Ekologııalyq taza kólik quraldaryn óndirýdi yntalandyrý erejelerine ózgerister engizý bul máseleni sheshýge múmkindik berer edi.
2. 2016 jyldan beri Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshe memleketterge arnalǵan jańa Memlekettik satyp alý erejeleri boıynsha jáne «Samuryq-Qazyna» Ulttyq ál-aýqat qory» AQ arqyly júzege asyrylatyn satyp alýlarda óndiristiń normatıvtik tehnologııalyq merziminiń eskerilmeýi mashına jasaýshylardyń taǵy bir mańyzdy máselesi bolyp otyr. Ol – jetkizý merziminiń 60 kúnnen 15 kúnge deıin qysqartylýy. Merzimniń bulaı qysqartylýy avtoshassıdy bir mezgilde satyp alýdy, arnaıy tehnıkany daıyndaýdy jáne daıyn ónimdi tapsyrys berýshige tıeýdi qıyndatady. Osyǵan baılanysty S.Eńsegenov Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevtan respýblıkada mamandandyrylǵan avtotehnıkany óndirýdi keńeıtýge jáne onyń óndirisin qoldaýǵa baılanysty máseleni jan-jaqty qarastyrý sharalaryn jasaýdy usynǵan. Bul saýalǵa Eńsegenovty qoldap birneshe senator qol qoıǵan edi.
Sol saýalǵa mynadaı jaýap keldi. «2014 jyly Investısııalar jáne damý mınıstrligi (IDM) 2021 jylǵa deıin qoldanysta bolatyn arnaıy tehnıka boıynsha Motorly kólik quraldaryn ónerkásiptik qurastyrý týraly 3 kelisimdi «Kamaz-Injınırıng» AQ, «Hyundai Trans Auto» JShS-men jáne «SaryarkaAvtoProm» JShS-men jasady. IDM-niń aqparaty boıynsha «Ýralskagroremmash» AQ-tan kelisim jasaý týraly ótinim túsken joq. Sonymen birge, Joǵary eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń 2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy № 72 sheshimine sáıkes Qazaqstannyń 2014 jyldan bastap jańa kelisimderdi jasasýǵa quqyǵy joq. Sondaı-aq Qazaqstan 2015 jyldan bastap Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshe, onyń talaptarynyń biri barlyq múshe-memleketter úshin jańa kelisimderdi jasasýǵa tyıym salý bolyp tabylady. Osyǵan baılanysty №72 sheshimge ózgerister engizý múmkin emes. О́z kezeginde Ekologııalyq taza kólik quraldaryn óndirýdi yntalandyrý qaǵıdalary kelisimdi basqa da talaptarǵa almastyrý bóligine ózgerister engizý, onyń ishinde sheteldik kompanııalarǵa Qazaqstannyń naryǵyna kirýge jáne memleket tarapynan jeńildikter alýǵa múmkindik beredi. Qalyptasqan ahýaldan shyǵý joly – kelisimi bar óndirýshilermen «Ýralskagroremmash» AQ-tyń ónerkásiptik kooperasııasyn uıymdastyrý. Mundaı tájirıbıeni «Petropavl aýyr mashına jasaý zaýyty» AQ paıdalanyp, «Kamaz-Injınırıng» AQ-tan shassıdi satyp alyp otyr. Búgingi kúni shassı óndirýdi «Kamaz-Injınırıng» AQ, «Hyundai Trans Auto» JShS, «SaryarkaAvtoProm» JShS jáne «SemAZ» JShS júzege asyrady. О́ndirýshilerdiń aqparaty boıynsha otandyq óndiristiń shassı quny sheteldikten kádege jaratý alymyn esepke almaǵanda 2-3%-ǵa, kádege jaratý alymyn eskergende 13-15%-ǵa arzan.
DSU sheńberinde áreket etetin Memlekettik satyp alý kelisimine sáıkes jetkizý kúnin aıqyndaǵan kezde, boljamdy satyp alýdyń kúrdeliligi, sharttardyń kólemi, óndirý jáne taýarlardy tasymaldaý úshin naqty qajetti ýaqyt sııaqty faktorlar eskerilgen. Bul kelisim jetkizý merzimderiniń qandaı da bir qysqarýyn kózdeıtin erejelerdi qarastyrmaǵan. Dırektorlar keńesiniń 2016 jylǵy 28 qańtardaǵy sheshimimen bekitilgen «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ satyp alý qaǵıdalarynda taýarlardy jetkizýdiń naqty merzimderi kórsetilmegen». Mine, Úkimettiń jaýaby osyndaı bolǵan eken.
Ázirlegen Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»