Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń atyna Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginen resmı túrde hat tústi. Bul málimdeme Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń budan buryn múgedek jandardyń quqyqtaryn qamtamasyz etýdiń ózekti máselelerine qatysty el Premer-Mınıstrine joldaǵan úndeý hatyna baılanysty tıisti vedomstvonyń quzyreti sheńberinde bergen jaýaby eken. Atalmysh úndeý hatta atalǵan problemalar keń aýqymda qozǵalyp, olardy sheshý boıynsha naqty usynystar baıandalǵan.
Ulttyq quqyq qorǵaý mekemesindegi mamandar pikirine súıensek, berilgen jaýap Ombýdsmenniń múgedektigi bar adamdardy biriktiretin qoǵamdyq uıymdarmen birlesip ázirlegen naqty usynystary boıynsha Úkimettiń ustanymy týraly tolyqqandy aqparatty qamtymaıdy.
Máselen, atalmysh qujatta jeke áýekompanııalarǵa qatysty ishki erejeleri týraly, osyǵan sáıkes 1-toptaǵy múgedek adamǵa ushý kezinde qasynda ilesip júretin adam bolmasa bıletter satylmaıtyndyǵy aıtylǵan. Sondaı-aq, múgedek adamnyń ushý kezinde onyń densaýlyǵyna zııan kelgeni úshin nemese qaıtys bolǵan jaǵdaıda jaýapkershilikti óz moınyna alý týraly deklarasııaǵa qol qoıý qajettiligi naqtylanbaǵan. Sol sebepten de múgedek adamdar bul problemalarǵa áli kúnge deıin tap bolyp otyr. Mysaly, mundaı keleńsiz jaǵdaılar EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi kezinde Astana qalasynyń áýejaıynda baıqalǵan. Usynylǵan jaýapta «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy kólik týraly» zańnyń 5-babyna silteme ǵana berilgen. Al ol bapta zańnamada kózdelgen jaǵdaılardy qospaǵanda, kólik kásiporyndarynyń sharýashylyq qyzmetine memlekettik organdardyń aralaspaýy baıandalǵan.
Sonymen qatar, atalmysh zańnyń 6-baby kólikti basqarý boıynsha mindetti naqty ýákiletti memlekettik organǵa júkteıdi. Odan basqa, zańnyń 25-baby osy organnyń kóliktik baqylaýynyń tizilimine múgedekterge jolaýshylar tasymalynyń qoljetimdiligin, tasymaldaýshylardyń qyzmetteri men oǵan qatysty aqparatty jáne olarǵa tasymaldaý kezinde qajetti jaǵdaı jasalýyn qamtamasyz etýdi qamtıdy.
Jaýapta ınfraqurylym nysandarynyń sáýlet-qurylys baqylaýy týraly usynys boıynsha da Úkimettiń negizdelgen ustanymy joq ekendigi kórinis beredi. Úndeýde erekshe qajettilikteri bar adamdar úshin beıimdelgen bolyp sanalatyn, biraq shyn máninde negizgi ólshemderge sáıkes kelmeıtin qurylystarǵa birqatar naqty mysaldar keltirilgen. Osyǵan baılanysty qurylys nysandarynyń sáýlet-qurylys baqylaýyna, halyqtyń áleýmettik qorǵalýyna ýákiletti organdy tartý týraly zańnamadaǵy ekiushty normany atalǵan organnyń mindetti túrde qatysýymen bekitý kózdeledi. Sondaı-aq qoǵamdyq birlestikterdi osy úderiske qatysýǵa quqyq berý máselesine de basymdyq berilgen.
Elimizdiń keıbir aımaqtarynda taktıldi joldardyń (dene túısigi arqyly seziný joldarynyń), zaǵıp jáne nashar kóretin jandar úshin dybystyq baǵdarshamdardyń joqtyǵy týraly ulttyq quqyq qorǵaý mekemesiniń keltirgen shaǵymdary nazardan tys qalǵan. Bul máseleler uzaq ýaqyt boıy kóterilip keledi.
Ombýdsmenge joldanǵan jaýapta múgedekterdi jumyspen qamtýǵa járdemdesý, soqyr jáne sańyraýlar qoǵamdyq birlestikteriniń mamandandyrylǵan kásiporyndaryna qoldaý kórsetý, olardyń jumys isteý sharttary, erekshe qajettiligi bar adamdarmen jumys isteý erekshelikterin eskere otyryp, jumys berýshilerdi osy baǵyttaǵy sheteldik jumys tájirıbesimen oqytý jáne oqytýdy uıymdastyrý máselelerine Úkimettiń yqpaly baıandalmaǵan. Sol sııaqty múgedek jandar úshin banktik qaryzdardy, onyń ishinde tutynýshylyq nesıelerdi resimdeýge qatysty túıinderdiń de sheshimi tarqatylmaǵan. Al erekshe qajettilikteri bar adamdardyń jaǵdaıyna júıeli negizde turaqty taldaý júrgizý, onyń ishinde medısınalyq, áleýmettik, eńbek qyzmetteri men olarǵa zańgerlik keńes berý úshin tegin telefon jelisiniń engizilýi boıynsha berilgen usynystar týraly tipten sóz qozǵalmaǵan.
Sonymen qatar, penıtensıarlyq mekemelerde múgedekterdi ustaý talaptaryna sáıkes jaǵdaı tolyq ashylmaǵan. Atap aıtqanda, medısınalyq mekemelerge múgedektikti belgileý boıynsha kómek kórsete otyryp, áleýmettik qamsyzdandyrýǵa qatysty tıisti qujattardy resimdeý máselelerine baılanysty problemalar taldanbaǵan.
Endeshe, Memleket basshysynyń Úkimet aldyna qoıǵan baǵdarlamalyq tapsyrmalardyń mán-mátininde qarastyrylǵan máseleniń mańyzdylyǵyn eskere otyryp, Ombýdsmen Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrine muqııat jáne tııanaqty taldaý jasaý maqsatynda budan buryn qozǵalǵan múgedek adamdardyń quqyqtaryn qamtamasyz etýdiń ózekti máselelerin qosymsha qaraýǵa bastamashylyq jasaý ótinishimen úndeý jarııalaıdy.
Aıta keteıik, Ombýdsmenniń úndeýde qozǵaǵan problemalary BUU Múgedekterdiń quqyqtary jónindegi arnaıy baıandamashysy Katalına Devandas Agılardyń Qazaqstanǵa jasaǵan resmı sapary aıasyndaǵy kezdesýde kóterilgen máselelermen ushtasady. Sondaı-aq bul máselelerdi múgedekterdi áleýmettik qorǵaý salasyndaǵy úılestirý keńesiniń jalpy respýblıkalyq selektorlyq otyrysynda Ombýdsmen ókili atap ótken bolatyn.
Nurlybek DOSYBAI, «Egemen Qazaqstan»