Keshe Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Reseıdiń Chelıabi qalasynda ótken XIV óńiraralyq yntymaqtastyq forýmyna qatysty.
Forýmǵa deıin Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtınmen kezdesti. Memleketter basshylary kezdesý barysynda ekijaqty yntymaqtastyqtyń ózekti máselelerin talqylap, ony ári qaraı damytýdyń perspektıvalaryn qarastyrdy.
«Bizdiń óńiraralyq yntymaqtastyǵymyz – qıyndyqtarǵa qaramastan ilgerilep kele jatqan ekonomıkalyq ózara is-qımylymyzdyń negizi. Sońǵy 9 aıda elderimiz arasyndaǵy taýar aınalymy 31 paıyzǵa ósti. Bizdiń ár kezdesýimiz – jańa beles, onda aýqymdy mindetter sheshiledi. Búgingi kezdesýimiz de memleketterimiz arasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári damytý úshin mańyzdy ról atqarady», dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Kezdesýde prezıdentter birqatar ekijaqty yntymaqtastyq jaıyn talqylap, kún tártibindegi halyqaralyq máselelerge toqtaldy.
Eki el basshylary keshkisin forýmnyń qorytyndy jıynyna qatysyp sóz sóıledi. Nursultan Nazarbaev óz kezeginde bul forým ekijaqty qarym-qatynastardyń mańyzdy bóligine aınalǵanyn, jáne Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń kópiri bolyp tabylatynyn atap ótti.
«Bıylǵy forým adamı kapıtaldy damytýǵa arnalyp otyr. Biz 2005 jyly osy qalada ótken II forýmda mundaı jıyndy jyl saıyn ótkizý týraly ýaǵdalasqan edik», dedi Qazaqstan Prezıdenti. О́z sózinde Nursultan Nazarbaev talqylanatyn taqyryp eki memlekettiń nazarynda bolǵanyn jáne jyldam damyp kele jatqan tehnologııalar, onyń ishinde sıfrly tehnologııalar erekshe mańyzǵa ıe ekenin atap ótti. «Sarapshylardyń boljamyna sáıkes, 2030 jylǵa qaraı 60-qa jýyq mamandyq ártúrli salalarda joǵalyp ketedi eken, sonymen birge 180 jańa mamandyq paıda bolady. Aldaǵy 5 jylda jumysqa qajetti bilim men daǵdylardyń úshten birinen astamy ózgeretini aıtylǵan. Bul mańyzdy mindet, onyń sheshimi bizdiń yntymaqtastyǵymyzdyń mańyzdy basymdyqtarynyń biri bolýy tıis», dedi Memleket basshysy. Osyǵan baılanysty Qazaqstan Prezıdenti adamı kapıtaldyń barlyq negizgi komponentteri boıynsha jumysty kúsheıtý qajettigin atap ótti. Eń aldymen, bilim berý, densaýlyq saqtaý, eńbek naryǵyn damytý jáne áleýmettik qorǵaý júıesi sııaqty mańyzdy máselelerge basymdyq berilýi tıistigin tilge tıek etti. «Búginde 30-dan astam qazaqstandyq joo reseılik joǵary oqý oryndarymen birlesken ǵylymı zertteýler júrgizedi. Qazaqstan men Reseı ǵalymdarynyń bolashaq baǵyttar boıynsha ǵylymı konsorsıýmdaryn qurý máselesin sheshý usynylady. Atap aıtqanda, bıo jáne aqparattyq tehnologııalar, energetıka, ǵarysh jáne basqalar týraly», dedi Nursultan Nazarbaev. Qazaqstan Prezıdenti Nazarbaev Ýnıversıtet, Innovasııalyq tehnologııalar parki, «Skolkovo» reseılik ortalyǵy jáne basqa da ǵylymı qurylymdar sııaqty ınnovasııalyq klasterlerdiń áleýetin paıdalaný múmkindigine nazar aýdardy. Memleket basshysy bilim berý qyzmetterine degen suranys artyp otyrǵan elimizdiń óńirlerinde reseılik joǵary oqý oryndarynyń ashylý múmkindigin qarastyrý qajettigin de atap kórsetti. «Bizdiń elderimizde halyqaralyq bilim berý habtaryn qalyptastyrýdy damytý mańyzdy. Bul úshin biz bilim berý baǵdarlamalary, sonyń ishinde onlaın-bilim berý kýrstary boıynsha ózara birlesken is-qımylda jumys isteı alamyz», degen Qazaqstan Prezıdenti densaýlyq saqtaý salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý perspektıvalaryna da nazar aýdardy. Reseıdegi ǵylymı ortalyqtar men klınıkalardyń áleýetin eskere otyryp, osy baǵytta yntymaqtastyq ornatý mańyzdy. Atap aıtqanda, ınnovasııalyq tehnologııalar transferti jáne medısına salasyndaǵy birlesken ǵylymı jobalardy júzege asyrý qajet.
Sonymen qatar Qazaqstan Prezıdenti densaýlyq saqtaý salasyn sıfrlandyrý turǵysynda da tájirıbe almasýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. «Bul jumys EAEO aıasynda bastaldy. Men aldaǵy jyldyń birinshi toqsanynda Astanada sıfrlandyrý boıynsha EýrAzEQ forýmyn ótkizýdi usyndym. Qazaqstan men Reseı osy saladaǵy negizgi lokomotıv bolýy kerek», dedi Nursultan Nazarbaev. Onyń tıimdiligin arttyrý úshin qyzmetkerlerdiń biliktiligi, bilimi men daǵdylary boıynsha talaptardy biriktirý qajet. «Bizdiń úkimetterimiz osy jumysty úılestirý úshin sharalar qabyldaýy kerek», dedi Memleket basshysy. Osyǵan baılanysty Qazaqstan Prezıdenti eńbek naryǵyndaǵy suranys pen usynys týraly azamattardyń habardar bolýyna jalpy eńbek naryǵyndaǵy eńbek mobıldiliginiń táýeldiligin atap ótti. «Biz biryńǵaı ıntegrasııalanǵan eýrazııalyq elektrondy eńbek bırjasyn qurý máselesin sheshýimiz kerek», dedi Memleket basshysy. Budan bólek, Nursultan Nazarbaev sıfrlandyrýdan basqa óńiraralyq forým formatynda talqylanbaǵan birqatar taqyryptar bar ekenine nazar aýdardy. Solardyń biri – týrızm salasyna basa nazar aýdardy. Osyǵan baılanysty Memleket basshysy kelesi óńiraralyq forýmnyń taqyrybyn «Qazaqstan men Reseıdegi týrızmdi damytýdaǵy jańa kózqarastar men tendensııalar» dep ataýdy jáne ony Petropavl qalasynda aldaǵy jyly ótkizýdi usyndy.
«Bizdiń memleketterimiz dostyq, tatý kórshilik, teń quqyqtyq jáne ózara syılastyq qaǵıdattarynda damýda. Mundaı qaǵıdattarǵa adaldyqtyń yntymaqtastyqty odan ári de barlyq salalarda nyǵaıta túsýge jaǵdaı jasaıtynyna senimim mol», dep atap ótti óz kezeginde Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtın.
Sondaı-aq ol Astanada Sırııa boıynsha halyqaralyq kezdesýler ótkizýge qosqan zor úlesi úshin Nursultan Nazarbaevqa rızashylyǵyn jetkizdi. «Kóp jaǵdaıda Astanadaǵy kelissózderdiń arqasynda Sırııadaǵy daǵdarysty tezirek sheshý, sırııalyqtarmen retteýdiń saıası prosesin iske qosýǵa qol jetkizý múmkindikteri paıda boldy», dedi Reseı basshysy.
О́ńiraralyq yntymaqtastyq barynsha tabysty damýda jáne ekonomıkanyń, áleýmettik saıasattyń, gýmanıtarlyq salanyń eń bir keń aýqymdy máselelerin qamtýda. «Elderdiń óńirleri arasyndaǵy baılanystar arta tústi. Máselen, bıyldyń ózinde ǵana Reseı Federasııasy sýbektileriniń jıyrmadan astam delegasııasy Qazaqstanda bolyp qaıtty», dep atap ótti V.Pýtın.
Sondaı-aq Reseı Prezıdenti bıylǵy forýmnyń óńirlik joǵary oqý oryndary arasyndaǵy baılanystardy nyǵaıtýda, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn, densaýlyq saqtaý jáne qorshaǵan ortany qorǵaý salasyn jańǵyrtýda óńiraralyq yntymaqtastyqty jolǵa qoıýǵa jaǵdaı jasaıtynyna senim bildirdi.
Jıynda sondaı-aq Qazaqstan tarabynan Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danıal Ahmetov, Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov, Reseı Federasııasynan Bilim jáne ǵylym mınıstri Olga Vasıleva, Chelıabi oblysynyń gýbernatory Borıs Dýbrovskıı, Omby oblysynyń gýbernatory Aleksandr Býrkov baıandama jasap, forým sheńberinde atqarylǵan jumystar men jıynnyń negizgi taqyryby – adam kapıtalyn damytý baǵytynda óńirlerde atqarylyp jatqan jumystar jaıynda esep berdi.
Qazaqstan men Reseıdiń óńiraralyq yntymaqtastyq forýmy jyl saıyn eki eldiń aýmaǵynda kezekpen ótkizilip keledi. Byltyr Qazaqstan tarapy atalmysh forýmdy dál osy qarasha aıynda Astana qalasynda ótkizgen bolatyn. Bıyl forým Reseıdiń Chelıabi qalasynda «Adam kapıtalyn damytý» taqyrybymen ótip otyr. Eki kúnge ulasqan aıtýly sharaǵa Qazaqstan tarapynan aýqymdy delegasııa qatysyp, aımaqaralyq máselelerdi keńinen talqylady.
Reseıdiń Chelıabi oblysy Qostanaımen burynnan strategııalyq saýda-áriptes bolyp sanalady. О́tken jyly eki óńir arasyndaǵy taýar aınalymy 1412,6 mln AQSh dollaryn quraǵan. Onyń ishinde ımport – 637,6 mln, eksport – 775 mln dollar. Biletinimizdeı, Chelıabidegi «Magnıtogor» metallýrgııa kombınaty da qashannan Rýdnyıdaǵy ken alybynyń temir rýdasyn paıdalanady, al Qostanaıdyń «Baıan sulý» kondıter fabrıkasynyń ónimi tek Chelıabi ǵana emes, Reseıdiń odan da basqa óńirlerine jaqsy tanys. Tipti Tobyl boıynda avtomobıl óndirisi óris alǵannan beri Chelıabi oblysynan alatyn taýar túri de artty. Biraq naryqty keńeıtý, damý úshin eki oblysqa da saýdamen ǵana shektelý azdyq etedi. Eń bastysy, bıznestiń damýy úshin kórshiler qanattasa otyryp kásipkerlerge qolaıly bolatyndaı sharalardy qolǵa alýy kerek. Adamı kapıtaldy damytyp, bilikti kadrlar daıarlaýda da aýqymdy jumys atqarylýy tıis. Yntymaqtastyq forýmynda mine, osy máseleler keńinen talqylandy.
Jıynnyń alǵashqy kúni eki eldiń joǵary oqý oryndary rektorlarynyń forýmy uıymdastyryldy. Ońtústik-Oral memlekettik ýnıversıteti muryndyq bolǵan sharada rektorlar odaǵy men keńesi qyzmetiniń mańyzdylyǵy, olardyń bilim salasyn damytýdaǵy róli aıtyldy. Innovasııalyq tásilderdi qoldana otyryp, ǵylymdy órkendetý baǵytynda atqarylyp jatqan jumystar jaıy talqylandy. Sharaǵa Qazaqstannyń Bilim jáne ǵylym mınıstri jáne JOO rektorlary qatysty. Al forýmnyń ekinshi kúni negizgi taqyrypqa arqaý bolǵan sıfrlandyrý máselesine arnalǵan jıynǵa elimizdiń Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaev bastaǵan bir top delegasııa qatysyp, áriptesterimen pikir almasty, salaǵa qatysty basym baǵyttardy talqylady. Jalpy, forýmǵa barlyq oblystardyń ákimderi, sondaı-aq mınıstrler qatysyp, aımaqaralyq birqatar kelisimderge qol qoıdy. Al eki el basshylary Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastardyń 25 jyldyǵyna oraı Birlesken málimdemege qol qoıdy. Osylaısha, óńiraralyq yntymaqtastyq forýmy nátıjesinde úkimetaralyq 8 kelisimge, óńirler arasyndaǵy 30 shaqty qujatqa qol qoıyldy.
Nursultan Nazarbaev Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtınmen birge osy kúni HIV óńiraralyq yntymaqtastyq forýmy aıasynda adamı kapıtaldy damytý taqyrybyna arnalǵan kórmege bardy.
Memleketter basshylaryna Qazaqstan men Reseıdiń bilim berý júıeleriniń ekspozısııalary kórsetildi.
Kórmege Nazarbaev Ýnıversıtet, «Nazarbaev Zııatkerlik mektepteri» derbes bilim berý uıymdary, «Bilim-Innovasııa» halyqaralyq qoǵamdyq qory, «Bilim Media Group» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti, L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti, Halyqaralyq aqparattyq tehnologııalar ýnıversıteti, Almaty menedjment ýnıversıteti, Súleımen Demırel atyndaǵy ýnıversıtet, Qazaqstan-Brıtan tehnıkalyq ýnıversıteti, «Qarjy akademııasy» aksıonerlik qoǵamy sııaqty Qazaqstandaǵy bilim berý mekemeleriniń jobalary qoıylǵan.
Dınara BITIK, «Egemen Qazaqstan» – Chelıabiden (Reseı)
Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyn