Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń jetekshiligimen ótken Májilistiń jalpy otyrysynda depýtattar birqatar zań jobalaryn maquldady. Jıynda jer qoınaýy jáne jer qatynastaryn retteý máseleleri men bala quqyqtary týraly zań jobalary halyq qalaýlylary tarapynan qoldaýǵa ıe boldy.
Jalpy otyrysta Palata «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» kodeksti jáne oǵan ilespe zań jobalaryn ekinshi oqylymda maquldady. Osy zań jobasyna qatysty Májilis Tóraǵasy óz pikirin bildirdi.
«Bul kodeks jer qoınaýy salasyndaǵy barlyq suraqtardy bir qujattyń ishine jınaqtaýymen erekshe. Sonyń nátıjesinde, jer qoınaýyn paıdalanýshylar úshin de, ınvestorlar úshin de tıimdi jaǵdaı jasalady», dedi N.Nyǵmatýllın.
Zań jobasy jer qoınaýyn paıdalaný salasyn retteýdiń jańa tásilin kózdeıdi. Onda jer paıdalaný quqyǵyn «birinshi keldiń – birinshi aldyń» qaǵıdaty boıynsha berýdiń avstralııalyq modelin engizý, paıdaly qazbalar qorlaryn esepteýdiń halyqaralyq júıesine kóshý, geologııalyq aqparattyń qoljetimdiligin qamtamasyz etý, jer qoınaýynyń memlekettik qoryn basqarý baǵdarlamasyn ázirleý, ýrandy, kómir qabattarynyń metanyn ıgerýdi retteý, paıdaly qazbalardy starateldik óndirýdi engizý sııaqty jańalyqtar qamtylǵan.
Jıynda Jer reformasy jónindegi komıssııanyń qyzmet nátıjeleri boıynsha ázirlengen «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine jer qatynastaryn retteý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy talqylanyp, maquldandy.
Osy qujat boıynsha Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asqar Myrzahmetov baıandama jasady. Mınıstrdiń aıtýynsha, zań jobasy jerdi jalǵa berý normasyn saqtaý jáne jetildirý, jalǵa beriletin jerdiń shekti mólsherin belgileý, shekara aýmaqtaryndaǵy jerdi paıdalaný talaptaryn kúsheıtý, turǵyndardy jaıylym alqaptarymen qamtamasyz etý sekildi birqatar máselelerdi qamtıdy.
A. Myrzahmetovtiń sózine súıensek, aýyl sharýashylyǵy jerlerin jalǵa berýdiń jańa ári ózgeshe tártibi qarastyrylǵan. Osyǵan saı, konkýrsqa qoıylatyn jerler tizbesi aldymen qoǵamdyq keńester jáne úkimettik emes uıymdarmen kelisiledi. Sodan keıin ǵana aýdandyq ákimdikter ony bekitedi. Konkýrsty ashyq ótkizý maqsatynda jer komıssııasy quramynyń 50 paıyzy qoǵamdyq keńester men uıym ókilderinen quralady. Vedomstvo basshysy konkýrs barynsha jarııa túrde ótetinine sendirip otyr.
«Konkýrstyń jarııalylyǵyn qamtamasyz etý úshin habarlandyrý aýdandyq qana emes, basqa da buqaralyq aqparat quraldarynda, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men ákimdikterdiń resmı ınternet-resýrstarynda ornalastyrylady. Munymen qosa, konkýrs jarııalaǵaly otyrǵan aýdan habarlandyrýdy óziniń resmı saıtyna qosa, oblystyń basqa aýdandary men aýyl ákimdikterine jiberýge mindetteledi», dedi A. Myrzahmetov.
Usynylǵan zań jobasynda jalǵa alynǵan jerlerge turaqty monıtorıng júrgizilý kózdelgen. Osyǵan sáıkes, bastapqy bes jyl kóleminde jyl saıyn baqylaý jasalmaq. Sodan keıin sýarmaly egistik ár úsh jyl saıyn, tálimdi jerler bes jyl saıyn tekserilip otyrylady. Baqylaý qorytyndysy boıynsha jaldaý shartyndaǵy mindetterdiń biri oryndalmaǵanyn anyqtalsa, ókiletti organ jalǵa berý kelisimin buzýǵa quqyǵy bar.
Sonymen qatar, zań jobasynda jerdi paıdalaný jónindegi mindettemeler men jaýapkershilik kúsheıtiledi. A.Myrzahmetovtyń aıtýynsha, aýyl sharýashylyǵy jerleriniń kóp bóligin «bir qolǵa» berilýin boldyrmaý maqsatynda olardyń shektik mólsherin belgileý kózdelgen.
Mınıstr óz baıandamasynda shekaralyq beldeý men shekara aýmaǵynda ornalasqan jer ýchaskelerin sheteldikterge, azamattyǵy joq adamdarǵa, sheteldiktermen nekede turǵan Qazaqstan azamattaryna nemese sheteldik zańdy tulǵalarǵa jáne quramynda sheteldikter bar el kólemindegi zańdy tulǵalarǵa berýge tyıym salynatynyn atap ótti. Shekara mańyndaǵy aýyl sharýashylyǵy jerleri tek Qazaqstan azamattary men zańdy tulǵalaryna ǵana jalǵa beriledi. Biraq shekaralyq beldeýde ornalasqan jerler eshkimge berilmeıdi. Usynylǵan qujatqa saı, jalǵa berilgen jerlerdi jaıylym, shabyndyq retinde ǵana paıdalanýǵa ruqsat etiledi.
Jobany talqylaý barysynda jumys toby kelip túsken eskertpeler men usynystardy eskere otyryp, birqatar ózgerister engizgen. Kenttiń, aýyldyq eldi mekenniń ǵana emes, oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar qalalardyń shekarasy sheginde ornalasqan jaıylymdyq jáne shabyndyq alqaptardy bólek menshikke jáne paıdalanýǵa berýge tyıym salynady. Sondaı-aq, buǵan deıin jalǵa berilgen jerlerdi qaıtarý máseleleri de zań jobasy aıasynda qarastyrylyp otyr.
Sonymen qatar, otyrys barysynda Májilis depýtattary bastama bolǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine balanyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi fýnksııalardy júzege asyratyn uıymdardyń qyzmeti máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań jobasy birinshi oqylymda maquldandy.
Jumys toby jobany ázirleý barysynda jekelegen normalardy naqtylaýǵa jáne mazmunyn jaqsartýǵa kúsh salǵan. Soǵan saı, kámeletke tolmaǵan jasóspirimderdiń is-áreketi úshin ata-anasyn nemese basqa adamdardy jazalaýǵa qatysty zań normasy Qylmystyq kodeksten alynyp tastalyp, Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske aýystyrylady. Budan bólek, kámeletke tolmaǵandardy beıimdeý ortalyqtarynda osy sanatqa kiretin balalarǵa keshendi áleýmettik, psıhologııalyq, pedagogıkalyq, medısınalyq, quqyqtyq jáne basqa da kómek túrlerin berý máselesi de zań jobasyna engizildi.
Jıynda «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy baǵalaý qyzmeti týraly» zań jobasy ekinshi oqylymda depýtattar tarapynan qoldaýǵa ıe boldy. Jobaǵa tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne sapasyz baǵalaýǵa baılanysty keltirilgen zalaldy óteý úshin ótemaqy qoryn qurý jáne jeke tulǵalar úshin baǵalaý qyzmetin qazir qoldanylyp júrgen lısenzııalaýdyń ornyna baǵalaýshylardy sertıfıkattaýdy engizý syndy basqa da máseleler engizilgen.
Sodan keıin depýtattar nazaryna «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Birikken Ulttar Uıymy arasyndaǵy Soltústik jáne Ortalyq Azııaǵa úshin Sýbóńirlik bólimshege arnalǵan ákimshilik jáne qarjylyq rásimderge qatysty kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasynyń qorytyndysyn ázirleý máselesi usynyldy. Atalǵan qujat boıynsha baıandama jasaǵan Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Máýlen Áshimbaevtyń aıtýynsha, osy kelisim BUU men Qazaqstan arasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan. Sondaı-aq, «Qazaqstan Respýblıkasy men Vetnam Sosıalıstik Respýblıkasy arasyndaǵy ustap berý týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasynyń qorytyndysyn ázirleý máselesi qaraldy. Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tóraǵasy Nurlan Ábdirov osy shartty ratıfıkasııalaý eki el qylmyspen kúrestegi áriptestiginiń kókjıegin keńeıtetinin jetkizdi. Atalǵan eki másele boıynsha depýtattar zań jobalaryn jumysqa alyp, qorytyndy ázirleý merzimin belgiledi.
Sonymen qatar, otyrysta Ortalyq saılaý komıssııasynyń baıandamasy negizinde Baqytjan Ábdiraıymnyń 24 qarashadan bastap Májilis depýtaty ókilettigi merziminen buryn toqtatyldy. Jalpy otyrys sońynda halyq qalaýlylary birneshe depýtattyq saýal joldady.
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»