Keleshegi nurly aýdan

«Egemen Qazaqstannyń» arnaıy jobasy: Jasampazdyq jemisteri Jıyrma jyldyń ishinde atqarylǵan ıgi isterdiń arqasynda árbir óńirimiz ózgerip, ómirimiz jaqsaryp keledi. «Egemen Qazaqstan» gazeti osyndaı órkendi ózgeristerdi beıneleıtin materıaldardy turaqty jarııalap turady. Tómende Mańǵystaý oblysyndaǵy Munaıly aýdanynan materıaldar berilip otyr.

KELEShEGI NURLY AÝDAN

Munaıly – Elbasy Nursultan Na­zar­baevtyń Táýelsiz Qazaqstan tarı­hyn­da elimizde alǵash ret 2007 jyly 7 maýsymyndaǵy Jarlyǵymen qurylǵan aýdan. Elbasy kóregendigimen shańyraq kótergen aýdanymyz sodan beri kún sanap ósip, órkendep keledi. Atajurtyn ańsap kelgen qandas baýyrlarymyz negizin quraıtyn eldi mekenderdiń búgin­gi tynys-tirshiligi alyp qurylystar men nebir jasampaz isterdiń ortasyna aınal­dy. Úsh jyldyń ishinde myń­da­ǵan tur­ǵyn úıler, búgingi kún tala­by­na saı salyn­ǵan aýyldar boı kóterdi. Mańǵys­taý, Qyzyltóbe, Baıandy aýyl­dary aýma­ǵynan ınjenerlik ınfra­qu­rylymy qa­ras­tyrylǵan jańa eldi mekender paıda boldy. Úsh selolyq ok­rýg quryldy. Bul Táýelsiz Qazaq­stan­nyń Tuńǵysh Prezıdenti, Ult kósh­bas­shysy Nursultan Na­zar­baevtyń qandas baýyrlarymyzǵa degen qamqor­lyǵy­nyń bir belgisi. 2011 jyly elimizdiń ómirindegi erek­she kezeń. Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyl­dyǵy toılanatyn jyl. Soǵan oraı barlyq salada derlik ilgeri bas­qan­dyq baı­qalady. Mysaly, aýdan boıynsha óner­­kásip ónimderiniń kólemi ótken jyl­men salystyrǵanda, 1,3 esege ósti. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar kóle­mi 4333,9 mln. teń­ge­ni qurady. Aǵymdaǵy jyly 8 serpindi joba iske asyrylýda. Elimizde úlken mán berilip, zor qoldaýǵa ıe bolǵan shaǵyn kásip­ker­lik te oı­daǵydaı damýda. Bul baǵyt­taǵy jumys­tar, aldaǵy onjyldyqqa arnalǵan kásip­kerlikti qol­daýǵa arnal­ǵan «Bıznestiń jol kar­tasy – 2020» baǵ­dar­lamasy bo­ıyn­sha jú­zege asyrylýda. Osy jyldaǵy soń­ǵy málimetke qaraǵa­n­da, aýdanda úsh myń­ǵa tarta shaǵyn kásip­kerlik sýbek­tisi tirkelgen. Bul ótken jyldyń osy mezgilimen salystyrǵanda, 1,2 esege kóp degen sóz. Údemeli ındýs­trııalyq-ınno­va­sııa­lyq damýdyń memlekettik baǵ­dar­lamasy aıasynda 2010 jyly «Ev­ro­stroı-A» jaýapkershiligi shekteýli se­riktes­tiginiń jobalyq qýaty jylyna 36 myń dana jabyndy shyǵaratyn temir-beton ónim­deri zaýyty iske qosyl­dy. Jal­py, aýdan bo­ıynsha 149 sharýa qoja­lyǵy bar. Onyń 120-sy mal ósirý­men, 29-y egin sharýa­shy­lyǵymen aına­lysady. Qala mańyn­daǵy aýdan úshin úlken tabys dep aıtýǵa bolarlyqtaı jaǵdaı osy jy­ly agrar­lyq sektor bo­ıynsha jalpy ónim kóle­mi 149,8 mln. teńgeni qurady. Bul ótken jyl­dyń tıisti kezeńimen sa­lys­­tyr­­ǵan­da 3,6 esege kóp. Negizgi baıly­ǵy­myz aý­dan halqy­nyń sany 2010 jyl­dyń osy kezeńimen salystyrǵanda 33 pa­ıyz­ǵa ósip otyr. El bolashaǵy sábı­ler ósimi de joǵary. Soǵan oraı osy jyly Qyzyl­tóbe-2 jáne Baıandy eldi mekenderinen 280 jáne 40 oryndyq eki balalar baq­sha­sy paıdalanýǵa berildi. Qazir Bas­qudyq selosynda 280 oryndyq balalar baq­sha­synyń qurylysy júrip ja­tyr. Aýdan halqy sanynyń qarqyn­dy ósýine qaraı orta mektepter qury­ly­sy qar­qyn alýda. Jańa aýdan­nyń ınjenerlik ın­fra­qury­ly­myn da­mytý barysynda úsh jyl­da jal­py somasy 15,8 mlrd. teńgeni qu­raı­tyn jobalar iske asty. Osy sanaý­ly jyldar ishinde barlyq eldi mekenderge elektr jary­ǵy men gaz qubyry to­lyqtaı tar­tyldy. Jańa aýdandaǵy so­ny jańa­lyq­tyń biri 2007 jyly ta­myz aıyn­da Atyraý temir jol bólim­she­sine qa­raıtyn burynǵy Mańǵystaý temir jol toraby óz aldyna otaý tigip, temir jol bólim­shesi bolyp quryldy. Mine, bul kún­deri aýdan kólemindegi Mań­ǵys­taý­dyń temir jol qaqpasynan bastaý alǵan «О́zen Túrki­men­­stan she­kara­sy» temir jol jelisi sa­ly­­nyp, ju­mysshy poezdary júre bastady. Aýdannyń densaýlyq saqtaý, má­de­nıet, óner jáne sport salasynda da ilgeri basýshylyq bar. Aýdandyq aýrýhana jáne emhana qurylystarymen qa­tar, ár­bir turǵyn úı massıvterinen dári­ger­lik ambýlatorııa qurylystaryn qolǵa alý josparlanýda. Aýdanymyzdyń keleshegi kemel bola­tyndyǵyna kúmán joq. Olaı deıtinimiz, joǵaryda aıtqan óndirisimiz órkendep, halyq sany kún sanap ósip otyr. Soǵan oraı ótken jyly Pir Beket atanyń 260 jyldyq mereıtoıy aıasynda Munaıly aýdany­nyń bolashaq ortalyǵy Batyr aýyly­nyń irgetasy saltanatty túrde qa­lan­dy. Jyl ba­syn­da eki páterli 39 úı­diń qurylysy aıaqtalyp 78 oralman otba­sy qonys toıyn toılady. Qoryta aıtsaq, elimizde Táýelsiz­dik­tiń aq tańy atqanda alǵash ret ashyl­ǵan Munaıly aýdany úsh-tórt jyldyń ishinde damýdyń dańǵyl joly arqyly bıik belesterdi baǵyndyrdy. Saıyp kelgende, bul Elbasynyń kóregendik saıasaty­nyń jemisi, ata-babalarymyz san ǵasyr­lar ańsaǵan el Táýelsizdigi tartý etken jarqyn bolashaǵymyzdyń bir kórinisi. Elýbaı ÁBILOV, Munaıly aýdanynyń ákimi.

* * *

ATANYŃ ASA TAIаǴY ELGE ORALDY

Men Pir Beket ata urpaǵymyn. Ata-babamnyń kindik qany tamǵan kıeli topyraǵyna bas ıip, bala-shaǵammen birge elimizdiń gúldenýine óz úlesteri­mizdi qosýǵa degen nıetpen elge oraldyq. Bala-shaǵam, baýyrlarym túgeldeı kelip boldy. Búginde zeınetkermin. Atanyń ekinshi uly Baıteliniń Qulmámbet degen balasynan taraımyz. Qulmámbettiń balasy Jortýyl, Jortýyldyń balasy Sálı, Sálıdiń balasy Aıapbergen, Aıapbergenniń balasy men bolamyn. Sol kezdegi zamannyń qataldyǵynan qaımyǵyp, otbasynyń amandyǵyn oılaǵan atalarymyz, Beket Atanyń asasyn shıge orap jasyryp, Túrki­men­stannyń Mary oblysyndaǵy ata urpaqtary saqtap qalǵan.  Qasıetti asanyń talas-tartys kezde kórmegen qorlyǵy bolmaǵan eken. Synǵan jeri de bar, altynnan quıylǵan, arabsha jazylǵan belgileri de joǵalǵan. Biraq ta osyndaı qıynshylyqtarǵa qaramastan, atamyzdyń kıeli kók asasyn kózdiń qara­shyǵyndaı saqtadyq. Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń sarabdal saıasaty men oblys ákimi Qyrymbek Kósherbaevtyń qoldaýymen seksen jyldan keıin Beket Atanyń asasy jaryqqa shyǵyp, týǵan topyraǵyna qaıta oralýy, jaqsylyqtyń belgisi dep bilemin. Bul bizdiń rýhanı baılyǵymyz, baǵasy joq  qundylyǵymyz. 1991 jyly ákem dúnıeden ótti. Atamyzdyń asasy meniń qolymda qaldy.  Ákem aq batasyn berip, joldaryn túsindirgen bolatyn. Soǵan oraı úıde turǵan qasıetti asany kez kelgenniń qolyna bermedik. О́zimiz de sebepsiz ustamadyq. Sóıtip, qasıetti tábárik elge oraldy. О́tken jyly Beket atanyń 260 jyldyǵyn elimiz túgeldeı toılady. Mań­ǵys­taýda me­reıli sharalar ótti. Osy jyldyń qańtar aıynda oblys basshysy Qyrymbek Kó­sherbaev jańa aýdannyń bolashaq ortalyǵy Batyr aýylynda «Nurly kósh» baǵ­dar­lamasy boıynsha salynǵan aýyldan keń de saıly páterdiń kiltin tapsyrdy. Qýa­nysh­qa bóledi. Osyndaıda el basshylaryn Ata árýaǵy qoldap, qorǵap júrsin degim keledi. Turyp jatqan úıimizdiń ishi keń, barlyq jaǵdaıy jasalǵan. Aýdan ortalyǵyna jaqyn. Ýaqytynda avtobýs ta  kelip turady. Jaqynda jańa mekteptiń irgetasy qalandy. Aldaǵy ýaqytta meshittiń jáne alǵashqy medısı­na­lyq kómek kórsetý ortalyǵynyń qurylysy bastalady dep josparlanýda. Osynyń bári el-jurtyna kóship kelip jatqan men sııaqtylar úshin atqarylǵan ıgilikti ister bolyp tabylady. Bul árıne, tek úlken istiń basy ǵana. Jańa aýdannyń, áýlıeli mańǵaz Mańǵystaýdyń jurtyna beıbit ómir tileımin. El rýhyn kóterýge baǵyshtalǵan qasıetti Pir Beket atanyń asa taıaǵy týǵan ólkemizde máńgilik mekenin tapsyn. Berdibek SÁNDIBEKOV, Pir Beket atanyń urpaǵy. _______________________ Daıyndaǵan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Mańǵystaý oblysyndaǵy menshikti tilshisi Jolaman BOShALAQ.