Qazaqstandaǵy týrıstik ındýstrııa

OL TÝRALY ÁLEÝMETTIK ZERTTEÝLER NÁTIJELERI NE DEIDI?

ÚKIMET "Egemen Qazaqstannyń" aptalyq qosymshasy

ÁLEMNIŃ QIYLYSAR BIR NÚKTESI

Táýelsiz Qazaqstannyń qarqyndy damýy sheteldik azamattar men memleketter tara­by­nan úlken yqylas aýdartýda. Bizdiń Qazaqstan – bul Eýrazııa qurly­ǵynyń júrek tusynda ornalasqan úlken el. Sondyqtan munda ejelgi álem men qazirgi dúnıe, shyǵys pen batys kórshi ornalasqan dep aıtýǵa bolady. Memleket basshysynyń «Qazaqstan-2030» damý strategııasynda «Biz ózimizdi álemniń jáne búkil planetanyń bir bólshegi retinde sezinemiz» dep atap kórset­kenindeı, osyndaı geografııalyq qolaıly ornalasý nátıjesinde Qazaqstannyń halyq­aralyq máselelerge qatysýy men yqpaly jyl ótken saıyn artyp kele jatqandyǵy anyq baıqalyp otyr. «Sapa» týrıstik jobasyna qatysýshylar osy máselege mán berip, birqatar áleýmettik zertteýler nátıjesin alǵa tartty. Osyǵan nazar aýdaryp kóreıik.

TARIHYMYZ TÝRIZM AIаSYNDA

Qazirgi zamandyq týrızm ındýstrııa­syn­daǵy aǵymdardyń biri ónimniń ózindik ereksheligi men qaıtalanbastyǵy bolyp tabyla­dy. Sondyqtan da týrısterdi ózine tartýshy árbir el birinshi kezekte óz erekshelikterin jarqyratyp alǵa shyǵarǵysy keledi. Táýelsizdiktiń 20 jyly ishinde álemge týrızm salasyndaǵy brendtermen belgili bola bastaǵan Qazaqstannyń da osy baǵytta usynatyn dúnıeleri barshylyq. Qazaqstannyń kóp ǵasyrlyq tarıhy bar. Bizdiń elimizdiń aýma­ǵyn­da kóshpendi má­denıet pen otyryqshy órkenıet birtutas birlikte kórinis beredi. Eýrazııalyq kontı­nent­te shyǵys pen ba­tys arasynda orna­las­qandyqtan elimiz­diń tranzıttik múm­kindikteri de jyl ót­ken saıyn arta túsýde. Osy máselege baı­lanysty, elimizdiń Pre­zıdenti 2030 jyl­ǵa deıingi Qazaqstan­nyń damý strategııa­synda bylaı dep atap kórsetken bolatyn: «Bizdiń babalarymyz túrki halyqtarynyń týysqandyq birlestiginde bul mańyzdy strategııalyq faktor­dy ózderine tıimdi jaǵ­daıda paıdalana bildi: aty ańyzǵa aı­nalǵan Jibek joly­nyń boıymen Eýropa­lyq jáne Azııalyq elder arasynda saýda­nyń keń arnasyn uıym­dastyrdy. Búgingi kúni biz óńirdegi kórshi eldermen birlese otyryp jáne álemdik qaýymdastyqtyń qoldaýymen osy joldy qaıta qalyptas­tyrý ústindemiz. Bolashaqta Eýropa men Azııa arasynda saýda júıesi, qarjy aǵyny jáne adamdardyń qozǵalysy arta beretindigi anyq». Elbasymyz atap kórsetken osy máseleden elimiz úlken úmit kútýde jáne ártúrli ekonomıkalyq arnalardyń basyn qosa otyryp, osy maqsatta úlken isterdi uıymdastyrýda. Sonyń biri týrızm salasy bolyp tabylady.

KО́PQYRLYLYQ PEN ÁRKELKILIK

Qazaqstan ózindik tabıǵı-geografııalyq erekshelikterge ıe. Soltústikte – aq qaıyń­dar alaby qaraǵaıly ormandarmen qatar qonys tepken. Ortalyqta shetsiz-sheksiz keń dala shoqylar men belderge baryp ulasady. Shyǵys pen batysta aǵyndy taza ózender, kólder men teńizge baryp qosylady. Ońtústikte ǵasyrlyq shyrshalar taýlardyń basyna deıin órmelep shyqqan. Osynyń barlyǵy bizdiń elimizde týrızm­niń barlyq túrlerin – tanymdyq, kóńil kó­terý, etnıkalyq, ekologııalyq, saýyq­ty­rý­shylyq, balalar, sporttyq, ańshylyq, atpen serýendeý, qyzyqty oqıǵalyq túrle­rin damytýǵa múmkindik beredi. Búgingi kúni týrıster úshin bizdiń respýblıkamyz aýma­ǵynda 700-den astam marshrýttar usyny­lady. Osyndaı elimizdiń tabıǵı erekshelikteri men geografııalyq turǵydan qolaıly orna­lasýyn eskere kele elimizdiń Prezıdenti muny damýdyń úlken múmkindigi dep atady. Álemdik jahandanýdyń ekonomıkalyq jáne saıası úderisteri bul faktordy damýdyń eń mańyzdy belgileri qatarynda barǵan saıyn alǵa jyljytýda. Darhan jer, baıtaq dala Qazaqstan óziniń shıkizattyq resýrsta­rymen álemdegi eń baı elderdiń qatarynda atalady. Máselen, Mendeleev kestesinde kórsetilgen 105 elementtiń 99-y Qazaqstan jerinde kezdesedi. Kómir qory jóninen Qazaqstan álemdegi aldyńǵy qatarly on eldiń biri. Kómir óndirý jóninen TMD-da Reseıden keıingi ekinshi orynda tur. Qazaqstan munaıdyń barlanǵan qory boıynsha álemde segizinshi orynda tur. Kómir­sýtegi qorla­ry­nyń bol­jamdy kórset­kishteri 12-17 mıllıard tonna dep baǵalanady. Respýblıkamyzda álem­degi ýran qory­nyń mól­sher­men alǵanda besten bir bóligi shoǵyr­lanǵan jáne ýrannyń barlanǵan qory boıynsha álemde Avstralııadan keıin ekinshi oryn alsaq, ony óndirý kólemi jóninde birinshi orynǵa kóterilip otyrmyz. Qazaqstan astyǵy álemniń 40-tan astam eline eksporttalady. Osynyń arqasynda elimiz álemdegi astyq eksporty jóninen kóshbasshylar qatarynan kórinýde.

TURAQTYLYQ PEN ORNYQTYLYQ

Qazaqstan ishki saıası jaǵdaıynyń tu­raq­­tylyǵy jáne halyqaralyq qatynastar­daǵy ornyqtylyǵymen erekshelenedi. Sta­tıstı­kalyq málimetter boıynsha respýblıka aýma­ǵynda 130-ǵa jýyq ártúrli ult ókilderi ómir súrýde. Elimizdiń uzaq merzimdi damý strate­gııasyn jarııalaǵan kezde Nursultan Nazarbaev qazaqstandyqtardyń toleranttylyǵy men tatýlyǵyn atap kórsetti. Muny qazir kóptegen sheteldikter qýattap otyr. Ústimizdegi jyldyń úshinshi toqsanyn­daǵy júrgizilgen áleýmettik monıtorıng qazaqstandyqtardyń 90 paıyzy eldegi etnosaralyq jaǵdaıdyń kóńilge qonymdy jáne tynyshtyqta ekenin bildirgendigin aı­qyndady. Sonyń ishinde suraý salynǵan­dardyń 89,4 paıyzy ultaralyq qatynastyń jaqsara túskendigin málimdepti.

DAMÝDAǴY QARQYNDYLYQ

Búkilálemdik banktiń málimetteri boıyn­sha, Qazaqstan ınvestısııalyq tartymdy­lyq jóninen dúnıe júzindegi 20 eldiń qata­ryna kiredi. Al elge kelgen sheteldik tikeleı ınvestısııalardyń jan basyna shaqqandaǵy kólemi jóninen TMD boıynsha birinshi oryn alady. Halyqtyń ál-aýqa­ty­nyń jaqsarý jáne otandyq ekonomıkanyń oń aǵymmen damýy elimizdegi týrıstik bıznestiń júıeli túrde damýyna senimdi alǵysharttar qalyptastyrylyp otyr. Qazaqstan 1993 jyldan bastap Búkil­álemdik týrıstik uıymnyń tolyq múshesi bolyp tabylady. Kóptegen elderdiń úkimet­teri bizdiń elimizdi úlken týrıstik áleýeti bar senimdi áriptes retinde baǵalaıdy. Son­dyqtan týrızm salasyndaǵy yntymaqtas­tyq jónindegi ekijaqty jáne kópjaqty kelisimder sany jyldan-jylǵa arta túsýde. Elimizdiń Týrızm jáne sport mı­nıs­trliginiń málimetteri boıynsha, 2008 jyldan bastap Qazaq­stan­da týrızmniń barlyq salalary júıeli jáne ornyqty túrde damý ústinde. Týrıstik qyzmet kórsetýdiń jalpy kólemi ótken jyly 11,1 paıyzǵa artyp, 73,1 mıllıard teńgeni qurady. Búgingi kúni Qazaqstanda 1500-den astam týrıstik uıymdar ju­mys isteıdi. Olardyń álemniń 80 elinde sheteldik áriptesteri bar. Onyń ústine qazir Qazaq­stannyń álemniń barlyq elderimen áýeara­lyq baılanysy jolǵa qoıylǵan. Halyq­aralyq ushýlardy otandyq jáne halyqara­lyq jetekshi avıakompanııalar júzege asyrady.

QONAQJAILYLYQ

Qazaqstanda ártúrli sanattaǵy 372 qonaq úı jumys isteıdi. Olarǵa bir mezette 32 876 adamdy syıdyrýǵa bolady. Sonyń ishinde Almatydaǵy 25 qonaq úıde 4950 oryn bar. Elimizdiń jas astanasynda 60-tan astam qonaq úı jumys istese, olarda bir mezette 5000-nan astam adamdy qabyldaýǵa bolady. Astanadaǵy qonaq úılerdiń basym kópshiligi shaǵyn jáne orta bıznestiń qolynda. Mu­nyń ózi elordanyń bıznes ahýalyna ja­ǵymdy yqpal etýde. Statıstıkalyq málimetter boıynsha, she­teldik qonaqtar negizinen servıstik qyzmettiń kóptegen túrlerin kórsete alatyn 5 juldyzdy qonaq úılerde ornalasýdy qalaıdy. 2010 jyldan bastap olarda qyz­met kórsetilgen týrıster sany eleýli túrde artyp otyr. Al shetelderge shyqqan qazaqstandyqtar kóbine 3 juldyzdy qonaq úılerge ornala­sady eken. Onyń ústine sońǵy jyldary respýblıka azamattary Qazaqstannyń óz aýmaǵyn jıi aralaıtyn bolyp júr. Máselen, 2010 jyly týrızmniń osy túrine qatysýshylar sany 10,3 paıyzǵa ulǵaıypty.

BOLAShAQQA DEGEN SENIM

Álemdik damý ortalyqtarynyń qıylys­qan tusynda ornalasa otyryp, biz otandyq ónimderdi ótkizýde úlken múmkindikterge ıe bola alamyz. Elbasynyń atap kórsetke­nindeı, munyń ózi el damýyna senimdi alǵysharttardy qamtamasyz etedi. Osy jaǵdaı týrızmniń damýyna da oń yqpal etýde. Investısııalyq týrıstik jobalar elimizdiń ár óńirlerinde ázirlený jáne iske qosylý ústinde. Máselen, Almaty oblysyndaǵy Qapshaǵaı sý qoımasynyń jaǵalaýynan «Jańa Ile» halyqaralyq týrıstik ortalyǵy salynyp jatsa, «Býrabaı» kýrorttyq aımaǵy, Jambyl oblysyndaǵy Talas Alataýynda ornalasqan «Kóksaı» odan ári damytylýda. Astanada, Aqtaý, О́skemen, Kókshetaý qalalarynda «Astana-Nedvıjımost» qonaq úıler jelisi órken jaıýda. «Balqash-Nursaıa» halyqaralyq saýyqtyrý-týrıstik ortalyǵynyń qurylysy júrgizi­lýde. Osyndaı týrıstik jobalar tizimin kóptep keltire berýge bolady. Elimizdiń týrızmge ashyqtyǵy 2010 jy­ly osy saladaǵy ınvestısııany 58,3 paıyz­ǵa deıin arttyrý múmkindigin berdi. Bir jyldyń ózinde ǵana salaǵa 194,6 mıllıard teńge ınvestısııa keldi. О́tken jyly týrıstik ındýstrııanyń kirisi 56 paıyzǵa artyp, 122 mıllıard teńgeni qurady. Odan túsetin bıýdjettik túsim 4,8 ese ósip, 39,66 mıllıard teńge boldy. Mine, osy sıfrlardyń ózi Qazaqstanda týrızmniń jyldan-jylǵa keńinen qanat jaıyp kele jatqandyǵyn kórsetedi. Suńǵat ÁLIPBAI.