Astyq baǵasy kóterildi

Astyq nege arzandady?

Sońǵy jyldary elimizde ósim­dik sharýashylyǵy salasyn­daǵy ár­tarap­tan­dyrý saıasaty iske qo­sylǵannan beri bıdaı al­qa­by 2,5 mln gektarǵa qy­s­­qar­­tyl­dy, ese­si­ne basqa da­qyldy ósim­­dikter ón­dirisi qol­daý tapty. Osy­laı­sha su­ra­nys pen usynys kólemi te­ńes­­tirildi. Nátıjesinde, ish­ki baǵalar birkelki boldy jáne birneshe jylda álemdik baǵalardan asyp tústi. Biraq túr­li faktorlardyń áserinen bı­yl elimizde astyq baǵasy kúrt tó­men­dep ketken. Bul aldymen sha­­rýalarǵa aýyr­tpalyq túsirdi. Osy­laısha dabyl qaqqan másele Úki­met nazaryna iligip, bir­neshe al­qaly jıynnyń arqaýyna aı­naldy. Nátıjesinde Úkimet as­tyq na­ryǵyndaǵy jaǵdaıdy tu­r­aqtandyrý úshin dıqandardan as­­tyqty joǵary baǵamen satyp ala­tyn boldy.

Aıtqandaı, aldyńǵy kúngi Úki­met otyrysynda elimizdiń as­tyq naryǵynda qalyptasqan jaǵ­daı týraly baıandaǵan Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri Qaırat Aıtýǵanov álem­dik naryqtaǵy baǵalar orta­sha mer­zimdi kezeńde turaq­tanǵanyn já­ne olardyń artý úderisi júrip jat­qanyn jetkizgen bolatyn. Má­selen, ishki naryqtaǵy baǵalar aıtar­lyqtaı keri faktorlardyń bol­maýyna qaramastan bıyl qyr­kúıek aıynan bastap úlken dısparıtetke ushyrap otyr. Iаǵ­nı, ishki naryqta astyqtyń baǵa­sy tómendep ketken. Sebebi su­ranys joq. Mınıstr oǵan bir­ne­she faktordyń áser etkenin atap ótti. 

Áser etýshi faktorlar

Aýyl sharýashylyǵy birinshi vı­se-mınıstri Q.Aıtýǵanovtyń má­lim­deý­in­she, ishki naryqta as­tyq quny­nyń quldyraýyna, bi­­rin­shiden, bıyl kór­shiles Re­seı­de astyqtyń rekordtyq kó­lemde jınalǵany áser etken. Sodan Qa­zaqstanmen shekaralas aı­maq­tarda arzan astyq kóbeıip, zań­syz jolmen tasymaldana bas­ta­dy. Ekin­shi­den, vagondardyń tap­shylyǵy ózekti bo­lyp tur. Va­gon jetispegennen keıin xa­­lyq­aralyq treıderlerdiń tala­ptary oryn­dalmaıdy. Úshin­shiden, Azyq-túlik korpora­sııasy sylbyr qımyldap jatyr. Atalǵan kom­panııa basynda bir tonna as­tyqtyń baǵasyn 42 myń teńge dep qoı­sa, artynan 39 myńǵa tú­sirdi. Osy­nyń barlyǵy su­ra­nystyń tó­mendep, astyqtyń k­úrt arzandaý­yna ákelip soq­tyr­ǵan.

Qaıtpek kerek?

Sóıtip qazirgi kezde dıqandar as­tyqty burynǵy baǵamen ótki­ze almaı otyr. Al tabys bolma­ǵan­nan keıin nesıelerdi jabý múm­kin emes. Osyǵan baılanysty as­tyq naryǵyn turaqtandyrý úshin mınıstrlik birqatar sharalar usyndy. Birinshiden, Azyq-tú­lik korporasııasy arqyly 2 mln tonnaǵa deıin QQS-ty qo­sa alǵanda tonnasyna 42 000 teń­­gemen astyqty satyp alý qa­­jet. Astyqty satyp alý sha­ra­­la­ryn ba­­q­ylaýdy arnaıy ko­mıs­sııa­la­r­ǵa júkteý kerek. Onyń qu­ra­­mynda jergilikti bılik qana emes, xalyq pen bıznes ókilderi de bolýy qajet. Ekinshiden, kór­shi Reseıden astyqty zańsyz ta­sym­aldaýǵa tosqaýyl qoıý qa­jet.

Úshinshiden, astyqty tı­eý úshin va­gondarǵa qatysty má­se­leni she­­shý jáne eksporttyq qu­jat­ta­ma­ny (sertıfıkattaý já­ne t. b.) ba­­rynsha kedergisiz resimdeýdi, onyń ishinde astyq qol­hat­ta­­ry­nyń aqparattyq júıesi men «QTJ» UK aqparattyq júıe­sin yq­paldastyrý arqyly qam­ta­masyz etý kerek. «Atalǵan sharalar astyqtyń ishki naryǵyn teńdestirýge, qazaqstandyq fermerlerge ádi­let­ti baǵany qamtamasyz etýge, aýyl­sharýashylyq taýarlaryn ón­­di­rýshilerdiń qarjy jaǵdaıyn jaq­sar­­­týǵa, 2018 jylǵy kóktemgi egis ju­­mys­­­taryn júrgizýge da­ı­yndyqty qamta­ma­­syz etýge múm­kin­dik beredi», dedi Q.Aıtý­­ǵa­nov.

Usynylǵan sharalardy Qa­zaq­stan fermerler odaǵy da qol­dap otyr. «Bizge Úkimettiń qol­daýy aýadaı qajet. Astyqtyń ba­ǵasy da jaqsy qoıylyp otyr. Se­bebi dıqandar jalaqyny tó­leı almaı jatyr. Texnıkaǵa qa­jet­ti qural-jabdyqtar satyp alyn­bady. Aldaǵy kóktemgi egis­tik jumystaryna daıyndyq joq deýge bolady. Sondyqtan bul sheshim jańa jylǵa jaqsy syılyq bolatyn edi. Aqshany tezdetip berseńizder, biz de osy jumysqa belsene atsalysamyz. О́ıtkeni astyqty teń dárejede satyp alý sııaqty máseleler bar. Reseıden keletin astyqty da satyp jiberýi múmkin. Ondaıǵa jol bermeý kerek», dedi uıym basshysy Á.Darynov.

Qatań baqylaýda bolady

Dıqandardyń astyǵyn joǵa­ry baǵamen satyp alýdy Úkimet bas­shysy qoldady. «Sońǵy bir ap­ta boıy biz osy máseleni kúnde py­syqtap kelemiz. Barlyǵy qoldap otyr. Qarjynyń kózin anyqtadyq. Baǵany 42 myń teńge dep belgiledik. Endi astyqty sa­typ alý sharalaryn abyroımen atqaryp shyǵý qajet. Ony jyldam ári ashyq túrde ótkizý kerek. Osyǵan baılanysty oblys ákimderi arnaıy shtabtar­dy qursyn. Oǵan ákimdik qyz­metkerlerin ǵana emes «Ata­­me­ken» Ulttyq kásipkerler palatasy men Qazaqstannyń fermerler oda­ǵyn da tartý qajet. Aqsha tıis­ti jerine jetýi tıis. Reseıdiń as­tyǵyna, ıa bolmasa bir qolǵa ke­tip qalmasyn. Sondyqtan osy máseleni qatań baqylaýda us­ta­ńyz­dar», dep qadap aıtty Úki­met basshysy B.Saǵyntaev. Ob­lys­tardyń ákimderine qoǵam, óńir­lik kásipkerler palatalary ókil­de­riniń qatysýymen satyp alý boı­ynsha arnaıy shtabtar qurý tapsyryldy. 

Dınara BITIK, «Egemen Qazaqstan»

 

Bul ýaqtyly qoldaý boldy

Bıyl ala jaz boıy tynymsyz eńbek etken soltústik­qazaq­stan­­­dyq dıqandar kúzgi jıyn-te­­rindi de uıymshyldyqpen ót­­kizip, Otan qambasyna 5,6 mıl­­lıon tonna astyq quıdy. Biz­­­diń seriktestik te azyq-túlik qaý­­ip­sizdigin qamtamasyz etýde ir­geli jumystar atqaryp ke­ledi. Alaı­da, kópten beri kó­ńildi kúpti etip júrgen bir ja­ıt bar edi. Ol bıdaı ba­ǵa­sy­na qatysty bolatyn. Ja­sy­­­ratyny joq, «Azyq-túlik ke­lisimshart korporasııasy UK» AQ usynǵan baǵa agro­qu­­ry­lym jetekshilerin qana­ǵat­tan­­dyrǵan joq. Respýb­lı­ka­lyq vedomostvo­lar ókilderi de kórshi Reseı­de shy­ǵym­dy­ly­­lyqtyń joǵarylyǵyn, del­dal­­dardyń aralasý­yn, ja­nar-ja­­ǵarmaıdyń qym­bat­taý­yn al­­ǵa tartqanymen, otan­dyq taý­­­ar óndirýshilerge jan-jaq­ty jaǵdaı jasalýyn Úki­met­ten óti­n­gen edik.

Endi mine, astyq naryǵynda qalyptasqan jaǵdaıǵa alań­daý­­shy­lyq bildirgen Úkimet otyr­y­syn­­da astyqty satyp alý baǵa­syn arttyrý týraly sheshim qa­byl­danýy kóńilimizdi kó­terip, qýantyp tastady. Al­da­ǵy ýaqyt­ta astyqty tıeý, jó­neltý, tıis­ti qu­jattardy re­­­sim­deý baǵyt­ta­ryn­da da esh ke­­dergi bolmaıdy de­gen senim­de­miz.

Azyq-túlik baǵalaryn qalyp­­­tas­tyrýda jergilikti jer­­ler­de­­gi sharýashylyqtar úlken ról at­qarady. Biz óz tarapymyz­dan jańa ekono­mı­kalyq jaǵdaıǵa beıim­delip, qoldan kelgen bar­­lyq múmkindikterdi jasaý­da­myz. Qan­sha aıtqanmen, egin­shi­lik qy­rýar shyǵyndy talap etetin sa­la bolǵandyqtan, jum­salatyn shy­ǵyn mólsherin esep­teı otyryp na­ryqqa saı baǵany usynatyn mez­gil jetti dep oılaımyn.  Úkimettiń bul qoldaýy ke­le­­si jyl­ǵy kóktemgi egis ju­mys­taryn óz ýaqytynda at­qa­rýǵa múmkindik be­reri sózsiz.

 Birjan ShAIMERDENOV,  «Daıyndyq-Agro»  JShS dırektory   Soltústik Qazaqstan oblysy, Aqqaıyń aýdany

Dıqan kóńilin demdedi

Qostanaı óńiri bıyl da astyqty mol jınady, 5 mıllıon tonnanyń syrtynda qoımaǵa qyzyl bıdaı quıylǵan edi. Alaıda dıqannyń ta­ban et, mańdaıteriniń aqtalýy tek mu­­ny­men bitpeıtindigin kúzgi jı­­yn-terimnen keıingi naryq jaǵ­da­ıy kór­setken bolatyn. Ár aýylda qazir bir­­neshe nemese bir ǵana astyq ón­di­rý­men aınalysatyn sharýashylyq bar. As­pannan jaýyn tilep, odan qal­dy zııa­nkestermen alysyp júrip, ala­qa­­nyna salǵandaı etip ósiretin bıdaı sa­­tylmasa, dıqanǵa paıda ákelmek tú­gi­li shyǵyn shyǵarady. Ony qaıda bolsyn saqtaý da ońaı emes. Bıdaı ótpese jumysshylardyń jalaqysy, salyq, áleýmettik máselelerdiń sheshimi de bolmaıdy. «Elde bolsa eringe tıedi» dep, aýyldaǵylardyń barlyǵy da qazir demin ishine tartyp, bıdaıdyń satylýyn kútip otyrǵan bolatyn. Jyldyń ólarasynda dıqandar úshin jaqsylyq habar keldi. Memleket «Azyq-túlik korporasııasy» ulttyq kompanııasy» aksıonerlik qoǵamy arqyly bıdaıdy satyp alatyn boldy. Dıqandar qýanyshy úlken. 

Bıyl kórshi Reseıde bıdaı shy­ǵy­my asa joǵary bolǵandyqtan, as­tyq­tyń eksporttalýy bizde keıinge ysyrylǵan bolatyn. О́ıtkeni Re­seı­­diń ári mol, ári arzan astyǵy Qa­zaq­stannyń qamyrlylyǵy joǵary bı­daıy­nyń aldyna túsken edi. Tipti biz­degi un óndiretin dıirmender de Re­seıdiń arzan astyǵyn tartqandy qo­­laıly kórdi. Bul – naryq, oǵan esh­qan­daı bóget bolmaıdy.

Qostanaı Qazaqstanda óndiriletin búkil astyqtyń tórtten birin beredi. Eks­porttalatyn unnyń da osyndaı kó­­lemin Qostanaıdyń sapaly uny quraıtyn. Bıyl Reseıdegi mol as­tyq­qa baılanysty unnyń da syrtqa óti­­mi kesheýildegen edi. Osyndaı ty­ǵy­ryqqa tirelgende memleket dı­qan­­darǵa taǵy da kómek-qolyn sozyp otyr. Jumsaq bıdaıdyń tonnasyn 42 myńnan alatyn boldy. Bul qos­ta­naılyq sapaly bıdaıdyń naq ba­ǵa­syn bermese de, búgingi naryqtan jo­ǵary. Sondyqtan elevatordaǵy saq­talyp turǵan astyǵynyń ótýin shy­dam­syzdana kútip júrgen dıqandar úshin úlken jeńildik dep bilemiz. Ele­vatorda astyq turǵan saıyn ol sha­rýashylyqqa shyǵyn bola túser edi. Endi qalaıda seń qozǵaldy. Astyǵyn satqan sharýashylyqtar tehnıka, basqa da qajet úshin alǵan nesıesin de jabady, aýyldyń, adamdardyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsarýyna da úles qosady degen sóz. 

Saıran BUQANOV, Qazaqstannyń Eńbek Eri

Qostanaı oblysy

Úmitimiz aldanbady

Biz jaz boıǵy tynymsyz ábjil qımyldaǵanymyzdyń ar­qasynda astyqty esh shy­ǵyn­­syz jınap aldyq. Endi sol jıǵan-tergenimizdi alys ta jaqyn shetelderge, eli­miz­diń óz­ge de óńirlerine ót­kize bas­ta­d­yq. Myna jaǵy Aý­­ǵanstan men Reseıge tasy­lyp jatyr. Alaı­da sol­­tús­tik kórshimizdegi bı­yl­ǵy astyqtyń mol bolýy na­ryq­taǵy astyq qunyn tym tó­men túsirip jiberip, óz óni­m­­derimizdi qaıda já­ne qan­­­­daı baǵamen tıimdi ótki­ze­­miz degen qobaljý týdyrdy. Osyn­daı kezde Úkimetti oı­­­ǵa ala­tynymyz bar. Úmit biz­­­di aldamapty. Naryqtaǵy jaǵ­­­daı­ǵa alandaýshylyq bil­di­­ril­gen Úkimet otyrysyn­da sha­­­rýashylyqtardan astyqty sa­­typ alý qunyn kóterý týraly sheshimniń qabyldanýy óte oryndy jáne der kezinde qa­byldanǵan mańyzdy baılam bolǵandyǵyn erekshe atap ketkim keledi. Kók­tem­­­gi egis jumystaryna ja­­­nar-jaǵarmaımen jáne de tyńaıtqyshtardy sý­b­s­ıdııalaý arqyly qolǵa­bys bildirip kele jatqan mem­le­­ket qıyn-qystaý kezde sha­rýa­­­lardy taǵy bir demep ji­­be­r­­­geli tur. Mundaı qa­dam myń­­­­da­ǵan sharýalarǵa kór­se­ti­le­tin qoldaý dep túsingen du­rys. О́z tarapymyzdan kez kelgen kólemde sapaly a­s­tyqty artyp berýge daıyn­byz. О́ıtkeni bıdaı ján­e ózge de aýylsharýashylyq daqyl­da­ryn satý arqyly nápa­qa­myz­­dy aıyryp otyrmyz. Úki­­met tarapynan osyndaı sh­e­­shimniń qabyldanýy óte ory­n­dy deı otyryp, munyń sha­­rýa­lardyń kelesi egin naý­qa­n­y­na daıyndyǵyn arttyra tú­se­tindigine sendirgim ke­ledi. As­tyq­ty satýdan tús­ken qarjy sharýashylyq ju­mys­taryn ilge­riletýge já­ne jer qunaryn art­­tyrýǵa aı­tar­lyqtaı múm­kin­dik beredi. 

Azamat ELMAZANOV, «Umaı Jer» JShS dırektory

Aqmola oblysy