Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty men ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti birlese otyryp, ýnıversıtet kitaphanasyna belgili qoǵam qaıratkerlerin, saıasattanýshylar men áleýmettanýshylardy jáne ýnıversıtet ustazdary men stýdentterdi N.Nazarbaevtyń «Táýelsizdik dáýiri» atty jańa kitabyn taldaýǵa arnaǵan «Adamı kapıtaldyń jańa sapasy» atty dóńgelek ústelge shaqyrdy.
Jıyndy kirispe sózben ashqan QazUÝ rektory, akademık Ǵalymqaıyr Mutanov el úshin eń mańyzdy qundylyqqa aınalǵan táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryndaǵy qıyndyqtar men qalyptasý kezeńine az-kem sholý jasaǵan soń, áriptesterine «ony ári qaraı qalaı damytyp, saqtap qalamyz?» degen oıdyń tóńireginde talqylaýǵa usynys bildirdi.
Elbasy eńbegin dóńgelek ústel basynda talqylaýǵa uıytqy bolyp, kitap taraýlaryn túrli taqyryptaǵy baıandamalar negizinde tarqatýǵa múmkindik bergen Strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń basshysy ýnıversıtet alańyndaǵy áńgimeniń saıası mańyzyna toqtaldy. Instıtýt dırektory Zarema Sháýkenova eski júıeniń kúırep, jańa saıası máseleler týyndaı bastaǵan kezdegi memleket qurýdyń asa kúrdeli de jasampaz prosess ekenin sol ýaqyttaǵy oqıǵalardyń tizbegi negizinde baıandady. Kitapqa den qoıyp, tereń paıymdap oqyǵan adam úshin bul – elimiz táýelsizdiginiń shırek ǵasyrlyq derekti tarıhy. Tarıhtyń jańa satysyna aıaq basý úshin qoǵamdyq sanany ózgerte otyryp, qalyptasqan jańa jahandyq ahýal jaǵdaıynda jańǵyrýdy qolǵa alyp, álemdegi eń damyǵan 30 memlekettiń qataryna qosylý el maqsatyna aınaldy.
Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń dırektory Aqan Bıjanovtyń «Táýelsizdik dáýiriniń sabaqtary» atty baıandamasy Elbasynyń jańa eńbeginiń ózine tán erekshelikterin ekshep berýimen nazar aýdartty. Bul kitaptan elimizdiń jańa tarıhy men onyń erteńine degen avtordyń kózqarasyn aıqyn tanýǵa bolady. Egemen memlekettiń negizi qalanǵan kúnnen bastap onyń qalyptasý kezeńderiniń erekshelikteri men 26 jyldyq táýelsizdik dáýirindegi ishki jáne syrtqy qıyn kezeńderdi eńserýge baılanysty qabyldanǵan sheshimderdiń mán-mazmuny men tetikteri egjeı-tegjeıli baıandalady. Kitapta «qazaqstandyq damý úlgisiniń» tabıǵaty men onyń evolıýsııasy, basty ustanymdary men qozǵaýshy kúshteri saralanǵan.
Qazaqstandy jańǵyrtýdyń úsh tolqyny keńinen ashyp kórsetilgen. Birinshi jáne ekinshi jańǵyrtý aıasynda totalıtarlyq júıeden túbegeıli ajyrap, naryqtyq ekonomıkany qurý jáne básekege barynsha qabiletti elý eldiń qataryna qosylý mindeti merziminen buryn oryndaldy.
M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń dırektory Ýálıhan Qalıjannyń «Shyndyqtyń qozǵaýshy kúshi» taqyrybyndaǵy baıandamasy Elbasynyń sońǵy Joldaýymen sabaqtas shyqty. «Damýdyń 10 basty baǵyttaryn aıqyndaı otyryp, N.Nazarbaev elimizdegi 4-shi ónerkásiptik revolıýsııany júzege asyrýdy, álemdegi asa damyǵan 30 eldiń qataryna enýdi ulttyq mindet retinde qarastyryp otyr. 2017 jyly elimiz álemdik daǵdarystyń qolaısyz saldaryn eńserip, senimdi ósý jolyna qaıta tústi. Jyl qorytyndysy boıynsha ishki jalpy ónimniń ósýi 4 paıyz, al ónerkásiptiń ósýi 7 paıyz boldy, dedi Elbasy Joldaýynda. Osynyń bári táýelsizdiktiń arqasynda iske asyp jatqanyn qaperden shyǵarmaýymyz kerek», dedi Ý.Qalıjan.
Qalamger ǵalymnyń pikirinshe, jańa ǵana jaryqqa shyqqan Prezıdenttiń oı-tolǵaý kitabynyń bes tilge aýdarylý sebebi de kezdeısoq emes. О́ıtkeni táýelsizdikti jarııalaý bir basqa da, ony postkeńestik júıe úıindilerinen arshyp alyp, el ıgiligine qoldanyp qana qoımaı, ózgege úlgi etý tipti basqa. Sol kezeńniń shejiresin tarıh betinde tańbalaý jaýapkershiligin moınyna artqan baıyrǵy baspasóz qyzmetkeri retinde Prezıdenttiń Semeı polıgonyn jaýyp, naryqtyq ekonomıka qurǵan eńbegin, teńgeniń ómirge kelýin oraıly sátte jetkizýdi jón kórdi. «О́skemende kezdesý bolyp jatty. Teńge endi aınalymǵa túsip jatqan sát edi. Sol kezde alpysty alqymdap qalǵan atpal azamattardyń biri: «Prezıdent myrza, bizdiń aqsha qol bola ma? Teńge degen qazaqta sóz bar ma edi?» dedi. Prezıdent jymııa kúlip bylaı dedi: «Aıman-Sholpan» jyrynda «Bazarda teńge bolsań pul bolarsyń» degen sózi bar emes pe? Teńge qazaqtyń sózi bolmasa, epostyq jyrda aıtylar ma edi?» dep jaýap berdi. Orystildi qazaq azamaty top ishinen shyǵyp ketti. Uıalǵanynan...», dep táýelsizdiktiń alǵashqy qalyptasý jyldaryndaǵy ózi kýási bolǵan oqıǵany eske aldy.
Dóńgelek ústelge qatysyp, pýblısıstıkalyq paıymmen jazylǵan kitapqa oraı ortaq oı bildirgenderdiń pikiri bir arnada toǵysty. «Táýelsizdik dáýiri» eńbegi – el tanytýshy qural. Memleket basshysy sol kezdegi oqıǵalar men sheshimderdi kemel oıymen qabyldap, keleshekke jetýdiń sara jolyn qatelespeı tabýy – ol úlken eńbek. Bul – jalpy izdenimpaz oqyrman, kóziqaraqty azamattar úshin elimizdiń jarqyn bolashaǵyna baǵdar beretin naǵyz qajetti oqýlyq.
Aıgúl AHANBAIQYZY, «Egemen Qazaqstan»
ALMATY