Qyzdar ýnıversıteti «ulttyq» atansa, nesi aıyp?

Aqyn Ǵafý Qaıyrbekovtiń «Almatyda kóshesi bar Gogoldiń...» dep bastalatyn ataqty óleńindegi: 

«Aıhaı shirkin,  Almatyda kóktemde,  Appaq kúmis aı sáýlesin tókkende.  Sol kóshemen jibek tolqyn sekildi  Tamasha ǵoı qyzdar kóship ótkende»,  degen joldaryna arqaý bolǵan Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnı­versıteti búginde elimizdegi álem tanyǵan, jer júziniń kóptegen jo­ǵary oqý oryndarymen baılanysy bar irgeli bilim ordasyna aı­nalyp otyr. Alǵash 1944 jyly ashylǵan kezinde qazaq tili men áde­bıeti, tarıh, fızıka-matematıka degen úsh mamandyq boıynsha bilim berýdi bastaǵan ınstıtýt jyldar óte kele birtindep ulǵaıyp, táýel­sizdik jyldarynda ýnıversıtet dáre­jesine jetti. 

Qazaq memlekettik qyzdar peda­go­gıka ınstıtýty ashylǵanda, oǵan hal­qymyzdyń Qanysh Sátbaev, Muh­tar Áýezov, Sábıt Muqanov, Ǵabıt Músirepov, Ilııas Omarov sııaqty kórnekti tulǵalary men óner-bilim salasyndaǵy qaıratkerleri qyzý qol­daý kórsetip, aq tilekterin bildi­rip edi. Sol kezde M.Áýezovtiń «Táńir jaz­sa, bul ınstıtýt qazirgi jáne bo­la­shaqtaǵy qazaq qyzdarynyń sham­shyraǵyna aınalady. Osy shamshyraqtyń jaryq sáýlesi eshqashan sónbesin deıik» degen bolatyn. Uly jazýshynyń aýzy dýaly eken, oqý orny shynynda da osy jyldardyń bárinde bilim jolyn qýǵan, ustaz bolýdy murat tutqan qazaq qyzdarynyń shamshyraǵyna, qasıetti qara shańyraǵyna aınaldy. 

Qyzdar bilim alatyn joǵary oqý ornyna Elbasy Nursultan Nazar­­baev­ erekshe qamqorlyq jasap kele­di. Osy oraıda eske túsedi, 1991 jyl­­­dary Keńes Odaǵy ydyraǵan tusta bul ınstıtýttyń basyna da qara bult úıirilip, onyń kúni aıaq­talýǵa shaq qalǵan edi. Sebebi bu­ryn­ǵy KSRO-daǵy, qazirgi TMD el­derindegi tek qana qyzdar oqıtyn bi­lim ordalary jappaı jabyla bas­tady. Biraq Prezıdenttiń tikeleı qol­daýy men qorǵaýy arqasynda Qa­zaq qyzdar pedagogıkalyq ıns­tıtýty aman saqtalyp qaldy.

Budan keıingi jyldary oqý orny tek joǵary órleýmen keledi. Onyń ǵı­marattary qataryna birneshe kor­pýs qosyldy. Búkil álemdi jaı­laǵan daǵdarys salqyny tıip tur­ǵanyna qaramaı, «Stýdentter úıi» kom­fortabeldi jataqhana, «Qazaq arýy» sý­burqaǵy men basseın salyn­dy. Búginde munda qyzdar tarıhynan syr shertetin «Aqtumar» murajaıy, úlken kitaphana úıi, sport kesheni jumys isteıdi. 

Osy jyldarda ınstıtýt márte­besin de ózgert­ti. Ol 2008 jyly 11 qyr­kúıekte Úki­mettiń qaý­lysymen ýnı­versıtet atandy. Bir qolymen bi­lim nárimen sýsyndatsa, bir qo­lymen besik ter­betetin qazaq arý­laryn daıar­laıtyn oqý or­ny El­basy qamqorlyǵymen jyldan-jyl­ǵa damý­dyń dańǵyl jolyna bet bu­ryp keledi. Buǵan ýnı­versıtettiń álem­niń kóptegen joǵary oqý oryndarymen tyǵyz baılanys jasap, halyqaralyq oqý jáne akademııalyq utqyrlyq negizinde ótki­zip kele jat­qan mashyqtaný jumystary dá­lel. Aıta­lyq, London basqarý jáne stýdenttermen al­masý ǵylym aka­demııasy (Ulybrıtanııa), Bo­rıs Grınchenko atyndaǵy Kıev ýnı­versıteti, T.Shevchenko atyndaǵy Ult­tyq Kıev ýnıversıteti (Ýk­raına), Pendıdıkan Sultan Idrıs ýnı­versıteti (Malaızııa), Gersen atyn­daǵy Reseı memlekettik peda­gogıkalyq ýnıversıteti (Reseı, Sankt-Peterbýrg), Kastamoný ýnı­versıteti (Túrkııa), Shıaýlıaı ýnı­versıteti (Lıtva), Ekonomıka, bas­qarý jáne quqyq ınstıtýty (Reseı, Tatarstan), Sankt-Peterbýrg memlekettik psıhologııa jáne áleýmettik jumystar ınstıtýty (Reseı, Sankt-Peterbýrg), Shyńjań pedagogıkalyq ýnıversıteti (Qytaı), Sýmy memlekettik ýnı­versıteti (Ýkraına), Chýký­rov mem­lekettik ýnıversıteti (Túrkııa, Adana q.), Nıgde ýnıversıteti (Túr­kııa, Nıgde q.), memlekettik ýnı­versıteti (AQSh, Mıssıssıppı), Esto­nııa áleýmettik-gýmanıtarlyq ýnıversıteti (Estonııa, Tallın q.), Tom polıtehnıkalyq ýnıver­sıteti (Reseı), Halyqaralyq pedago­gıkalyq bilim jáne ǵylym akademııasy (MANPO) (Reseı, Máskeý q.), Ultaralyq biliktilikti kóterý já­ne ǵylymı aqparat ortalyǵy (Ger­manııa, Dıýsseldorf q.). Mine, ýnı­versıtet saıtynda ilýli turǵan bul derektiń rastyǵyn sol jerde oqıtyn magıstr-doktoranttarmen qatar, tanys muǵalimder arqyly da qulaǵymyz estip, kózimiz kórip otyr. Munda Qazaqstandaǵy joǵary oqý oryndarymen de bir semestr jaqsy oqıtyn stýdentter almasý jumysy jaqsy jolǵa qoıylǵan. 

Oqý ornynyń alǵash qurylǵan kúni­nen bastap eseptegende, ýnıver­sıtetti 60 myńnan astam stýdent bitirgen eken. 700-den astam pro­fessor-oqytýshylar quramy jumys isteıdi. Búginde ýnıversıtette zamanaýı talaptarǵa saı kredıttik tehnologııa júıesi negizinde 43 mamandyq bo­ıynsha 9000-ǵa jýyq stýdent bilim alady. Sondaı-aq 22 magıstrlik jáne 4 doktorantýra mamandyqtary boıynsha kadrlar daıyndalady. Ýnıversıtettiń jetistikteri men úzdik kórsetkishteri baǵalanyp, 2013 jyly «Sala kóshbasshysy» Ulttyq sertıfıkatymen marapattaldy. Osy málimettermen qatar Qyzdar ýnı­versıteti Ulttyq reıtıng boıynsha peda­gogıkalyq joǵary oqý oryndary arasynda aldyńǵy qatardy ıelenip kele jatqanyn baspasóz betterine shyqqan materıaldardan baıqap kelemiz. 

Osy ýnıversıtettegi mýzyka pá­ni­niń muǵa­lim­derin daıarlaıtyn mýzyka fakýlteti týraly aıtpaı ketý múmkin emes. Belgili kompozıtor Baqytjan Baıqadamov basqarǵan bul fakýltette 1968 jyly Eskendir Hasan­ǵalıevtiń uıymdastyrýymen qurylǵan «Aıgúl» kvarteti keıin Marat Baltabaev jetekshilik etetin vokaldy-aspaptyq ansam­blge aınalyp, 1970-1980 jyldary Búkil­odaqtyq jastar syılyǵynyń laý­reaty, ha­lyq­aralyq, respýb­lıkalyq baıqaýlardyń júl­degeri atan­dy.

Qazir bul ónerdiń órisi ulǵaıyp, eli­mizge áıgili «Aıgúl» ansambli, «Ular» ult aspaptar orkestri, «To­mırıs» bı toby, 150 adamnan tura­tyn úlken hor, «О́ner – jastan» ope­ra stýdııasy jáne «Jan saraıy» drama teatry, «Tek qana qyzdar» kóńildi tapqyrlar klýby bar. Eli­mizdiń ár oblysynda jalǵasyn taýyp kele jatqan tek arýlarymyzǵa ar­nalǵan tanymdyq «Qyz Jibek» klý­by qazirde qoǵamdyq birlestikke aı­naldy. 

Tek qana bul emes, mundaǵy ǵy­lymı-zertteý jumystary boıynsha stýdentterdiń de bıikten kórinip ke­le jatqanyn baıqaýǵa bolady. Al sport arenalarynda atoı salyp júrgen Maııa Maneza, Karına Gorı­cheva, Aızada Muhıtova, Dıdar Ádil­nur sekildi kóptegen jeńimpaz qyzdarymyz jóninde sóz basqa! 

Aqyn Serik Qalıev óziniń «Arý­lardyń kıe qonǵan mekeni» degen óleńinde: 

Ásemdikke ińkár etken gúl meken, Parasaty, adaldyǵy úlgi eken. Ana ardaqtap, qyz syılaǵan halqymnyń,  Dálelindeı daralanǵan bul meken,  degenindeı, rasynda qazirgi ósip-­órkendeýine qarap, Qazaq mem­le­ket­tik qyzdar pedago­gıkalyq ýnı­ver­sıtetine «ulttyq» dáreje berilse, nesi aıyp deımiz. Qaıta aqyn, sazger, atbegi Qajytaı Ilııasuly aıtqandaı, Jaılaýdyń biriń beıne – qońyr gúli,  Aqqýdyń biriń quddy kógildiri.  Árkimdi jer shetinen izdep, taýyp,  Quraǵan qalaı, qaıtip ómir muny?!  – dep tań qalmaı ma? 

Seken TURYSBEK, respýblıkaǵa eńbegi sińgen ­ártis, ­kúıshi-­­kompozıtor