• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Qazaqstan 06 Aqpan, 2018

Sonyǵa salǵan soqpaq

541 ret
kórsetildi

Ushqan qustyń qanatyn taldyratyn ulan-ǵaıyr qazaq dalasynyń qasıet qonbaǵan qıyry joq. Tórt qubylasy – túgel qut.

Asyl tekti arda túrkiniń altyn besi­gin­deı aıaýly Altaı.

Kók súńgili shyńdary kún kózimen shaǵylysqan asqar Aspantaý.

Áriden jetken áfsanalarda aıtylatyndaı, jer júzin topan sý basqanda basyna Nuq paıǵambardyń kemesi toqtaǵan kıeli Qazyǵurt.

Ult uǵymynan oıyp oryn alǵan osynaý uly taýlardy biz nege bóle-jara atap otyrmyz? О́ıtkeni ótken juma­da Astanadaǵy Ulttyq akademııalyq kitap­ha­nada belgili jazýshy, Memlekettik syı­lyq­tyń laýreaty Álibek Asqarovtyń jýyr­da «Folıant» baspasynan ja­ryq kórgen «Kókkól», «Aspantaý», «Shana­ǵaty», «Shabanbaı», «Qazyǵurt», «Muz­taý», «Qaıyrymdy úmit múıisi» atty ki­tap­­tarynyń betashar rásimi boldy.

Tabıǵat tańǵajaıyptarynan syr tartatyn tanymdyq sıpaty mol bul jınaqtar joǵaryda tilimizge tıek etken jaǵrafııalyq nysandardyń tynys-tir­shiligin baıandap, arǵy-bergi tarı­hyndaǵy aqt­ańdaqtardy ashyp kór­setedi. Avtor son­daı-aq qaýzap otyr­ǵan taqyrybyna qatys­ty ordaly oı qozǵap, ártúrli áde­bıetterden alǵan mol málimetterin oqyr­man oljasyna aınaldyra bilgen. Eń bas­tysy, jeti jeliden turatyn jı­­han­gezdik jazbalardyń barlyǵy da ke­zinde «Egemen Qazaqstan» gazetinde ja­rııa­lanǵan edi.

Álekeń ásirese ózi týyp-ósken Altaı ólkesiniń ózen-kólderin, qaraǵaıly-qaı­yń­dy, arshaly-shyrshaly ormandaryn, tóbeden tónip turǵan quz-qııasyn qara sóz­ben jyrlaǵanda qamshy saldyrmaıdy. Baıandaý tásilindegi ózindik órnekteri tánti etip, stıl sulýlyǵy súısintedi. Jel­dirte jazylǵan oqıǵalar jelisi jeńil oqylady. Kórkem tabıǵat kórinisteri kóz al­dyńda kólbeńdep, esten ketpes elesteri erik­siz baýraıdy.

Tóńireginde tórt memleket toǵysqan tór Altaıdy asqaqtatýǵa kelgende Qaton­qaraǵaı topyraǵynda túlep, áde­bı­et álemine qanat qaqqan qalamgerler birinen biri ótedi. Keıipkerleri shetinen sheshen, tipti ker baqqan kerjaǵyna deıin kes­te­lep sóıleıtin Qalıhan Ysqaq­taı has she­berdiń shedevrlerine tańdaı qaǵyp, tam­sanbaý múmkin be?! Arnasynan asyp-ta­syǵan asqaq romantı­kasy adamdy elik­ti­rip jeliktirip, óń men tústiń arasynda ómir keshkendeı ózgeshe  kúıge bóleıtin Oralhan Bókeı oramdary oıdan keter me?! Keshegi keńestik kezeńdegi keleńsizdikterdi astarlaı synap, azǵan el, tozǵan jurttyń upaıyn túgendeýge umtylǵan Dıdahmet Áshimhanulynyń ultjandy ótkir hıkaıattaryn kózi qaraqty kópshilik qalaı umytsyn?!

Altaıdyń sondaı aqıyqtarymen birge júrip, bite qaınasqan Álibek Asqarov ta qabilet-qarym jaǵynan  eshkimnen kem emestigin kórsetip, tushymdy týyndylar jazdy. «Erte túsken bozqyraý», «О́r Altaı men qaıteıik bıigińdi», «Altaı­da altyn kúz edi», «Sosıalızm áńgime­le­ri» sııaqty roman, povesterin qazirgi proza­myz­dyń qorjynyna qosylǵan shuraıly shy­ǵar­malardyń qataryna jatqyzsaq bola­dy. Onyń qalamynan týǵan basqa da ta­tymdy dúnıeler barshylyq. Sonyǵa soqpaq salyp, bizge beıtanystaý safarı janryn meńgerýi kóp qyrly talanttyń kók­jıegin keńeıte túskendeı. Tosyn jaı­lar­ǵa toly saıahattardyń bel ortasynda jazbagerdiń ózi júrýi derekti pýblısıstıka deńgeıin kótereri daýsyz.

Jazýshynyń jańa jınaqtarynyń tusaý­keserine baılanysty jıyndy júr­gizgen Parlament Májilisiniń depý­taty, kórnekti kósemsózshi Saýyt­bek Abdrah­manov atalmysh shara halqy­myz­dyń sanasyna sapalyq ózgeris ákelgen Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵ­dar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarl­amalyq maqalasynda kóterilgen kókeıkesti ıdeıa­larmen tolyqtaı úndese­tindigine toq­talyp, osyǵan oraı «Týǵan jerdiń árbir saıy men qyrqasy, taýy men ózeni tarıhtan syr shertedi. Árbir jer ataýynyń tór­kini týraly talaı-talaı ańyzdar men áńgimeler bar.  ... Osynyń bárin jas urpaq bilip ósýge tıis.

...Týǵan jerge degen súıispenshilik  «Týǵan elge – Qazaqstanǵa degen otanshyl­dyq sezimge ulasady» degen Prezıdent só­zin keltirdi. Álibek Asqarovtyń mań­daı­yna qazaq sóz ónerinde safarı janry izasharlarynyń biri bolý qurmeti jazylǵanyna erekshe ekpin túsirdi.

Basqosý barysynda Seıit Qasqabasov, Sultan Orazalın, Namazaly Omashev, Abaı Tasbolatov, Serik Negımov, Jan­bo­lat Aýpbaev, Serik Turǵynbekuly, Qý­anysh Jıenbaı sekildi tanymal tul­ǵa­­lar aǵynan jarylyp, taqyrybyn tap­qan da­ryn ıesiniń shyǵarmashylyq, qaı­rat­ker­lik, azamattyq qyrlaryn alǵa tarta áńgime tıegin aǵytty.

Taý asyp, tas basyp júrip jurtshy­lyq­qa tamasha saparnamalar serııasyn usyn­ǵan qabyrǵaly qalamger kezdesý sońynda óz atyna jyly lebizderin bil­di­rip, ıgi tilekterimen ıitken zııaly qaýym ókilderine ózekjardy alǵysyn aıtty.

Talǵat BATYRHAN, «Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar