Biz qazir basa mańyz berip otyrǵan sıfrlandyrý sharalaryn júzege asyrý barysynda elimizdiń quqyq qorǵaý salasyn gýmanızasııalaý baǵytyndaǵy jumystarǵa da serpin berýimiz kerek. Dál osy maqsattyń túpkilikti mindetke aınalý joldary Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýynda da naqty aıtylǵan.
Elbasy otandyq zań júıesine azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn saqtaý, onyń ústemdigin qamtamasyz etý, quqyq qorǵaý qyzmetin gýmmanızasııalaý maqsatynda birqatar jaýapkershilik júktedi. Sonyń bir parasy adamdardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin jańa zamanǵy tehnologııalyq kerek-jaraqtardy qoldanysqa keńinen engizýge qatysty.
Qoǵam izgilikke qaraı ilgerilegen saıyn azamattyq ar-ojdannan, kisilik uıattan jurdaı áreket-qylyqtar azaıyp, ómir súrip otyrǵan ortamyz tirshilik úshin qaýipsiz mekenge aınalatyny anyq. Naqtysy, jaqsylyqqa qaraı basqan kez kelgen qadam qoǵamdy izgilikke bastaıdy. Osy oraıda quqyq qorǵaý salasynyń jumysyndaǵy ashyqtyq pen ádilet ustanymyna qosa, azamattar tarapynan kórsetiletin qurmet pen senim, tártipsúıgishtik pen barlyq zań buzýdyń jolyn kesýge ynta bildirýi sııaqty paryzǵa da adaldyq qajet-aq. Qoǵamnyń izgilenýi degen osy bolsa kerek-ti.
Beınekameralar qalany qaýipsiz ete me?Máselen, qalalar men eldi mekenderdi smart tehnologııalar arqyly beınebaqylaýǵa alý qarýly kúzet pen symtemirli qorshaýlarǵa qaraǵanda, anaǵurlym tıimdi ári óreli ekeni aıan. Bul bir jaǵynan qaýipsizdikti qamtamasyz etýdiń jańa ıntellektýal satysyna kóshýge ári elimizdegi sıfrlandyrý jumystarynyń jedel júrýine de jol ashpaq.
Qazir «Qaýipsiz qala» talabyna saı beınebaqylaý qurylǵylaryn iske qosý basty nazarda. Bul jumys nátıejesiz de emes. Ásirese, jumys qarqyny Astana, Almaty sııaqty úlken qalalardyń sheńberinde qalyp qoımaı, aımaqqa da jyldam aıaq basqany aýyz toltyryp aıtatyndaı jetistik. Mysalǵa, Almaty oblysyndaǵy turǵyndar kóp shoǵyrlanǵan eldi mekenderdi beınebaqylaý kameralarymen jabdyqtaý qarqyndy jalǵasyp keledi. 2017 jyly óńirdegi 10 ákimshilik ortalyqqa jalpy sany 766 syrtqy beınebaqylaý kameralary ornatylǵan eken. Beınebaqylaý qurylǵylarynyń sany jóninen Taldyqorǵan qalasy alda tur. Oblys ortalyǵyndaǵy beısaýyt júristi qalt jibermeıtin 669 kamera jumys isteıdi. Jáne atalǵan qurylǵylardyń barlyǵy ishki ister organdarynyń basqarý ortalyǵana tikeleı jalǵanǵan, bul tártip saqshylarynyń jedel dabyl berý men jedel áreket etý múmkindigin eselep arttyrǵan. Bıylǵy jyly Jarkent, Qapshaǵaı, Qaskeleń, Tekeli sııaqty shaǵyn qalalarda taǵy 550 kamera ornatylatyn bolady.
Árıne, Almaty oblysyndaǵy quqyq qorǵaý salasyn sıfrlandyrý jumystary beınekameralar ornatýmen shektelmeıdi. Mysalǵa, 2017 jyly Taldyqorǵan qalasy men Eskeldi, Kóksý aýdandyq ishki ister bólimderinde «Elektrondy qylmystyq is» modýli arqyly sot ǵımaraty men ýaqytsha ustaý ızolıatory arasynda onlaın rejiminde beınekonferensııalyq baılanysqa qosylý jolǵa qoıylyp, oǵan qajetti 25 birlik tehnıkalyq jabdyq ornatylǵan. Bul óz kezeginde biz sóz etip otyrǵan quqyq qorǵaý salasynyń qyzmettik mindetin júzege asyrýy men gýmanızm qaǵıdattarynyń saltanat qurýyna jasalǵan oń qadam retinde baǵalanýy kerek-aq.
Smart tehnologııa polısııa ımıdjin kótere me?Tártip saqshylarynyń áleýmet aldyndaǵy jaǵymsyz keıipker beınesinen arylýyna, polısııanyń oń ımıdjin qalyptastyrýǵa dál osy smart júıeler septigin tıgizip otyrǵany ras. Ásirese, jol-patrýl polısııasynyń 810 qyzmetkeriniń portatıvtik beınetirkegishtermen jabdyqtalýy zań buzýshylar tarapynan da, qyzmetkerler jaǵynan da oń nátıje kórsete bastaǵan. Beınejetondy baıqaǵan jolaýshy burynǵydaı máseleni «barmaq basty, kóz qystymen» sheshýge batyldyq tanyta almaıtyny baıqalǵan. Árıne, bul jol polısııasy qyzmetkeriniń jemqorlyqtan ada bolýyna da yqpal etetini sózsiz.
Qazir jol-patrýl polısııasy beıne derekterdi júkteý jáne saqtaý júıelerimen 93 paıyzǵa qamtamasyz etilgen. Ony 100 paıyzǵa jetkizý úshin bıyl taǵy 61 qural satyp alynbaqshy. Sondaı-aq jaqynda oblystaǵy 250 polısııa ekıpajy planshettermen, prınterlermen jáne elektrondy hattamalar jasaýǵa arnalǵan tólem termınaldarymen tolyqtaı jabdyqtalady. Munyń syrtynda bıyl oblys eldi mekenderiniń geoaqparattyq kartasy jańartylyp, 741 beket «Qylmystyq quqyq buzýshylyqtar kartasy» portalyna qosylatyn bolady.
Tártip saqshysy... tártip buzýyna bola ma?Aıtpaqshy, polısııa ımıdji degennen shyǵady... Jaqynda oblystyq ishki ister departamentiniń 2017 jylǵy jumysy qorytyndylanǵan edi. Sonda kóńilge kirbiń túsiretin derekter de jarııa boldy. Sóz, árıne, ishki ister qyzmetkerleriniń tártibine qatysty. Byltyr 31 polıseıge qatysty 33 qylmystyq is qozǵalǵan eken. Onyń ishinde 23 para alý faktisi, 2 laýazymdyq ýákilettigin asyra paıdalaný, 2 laýazymdyq ýákilettigin teris maqsatqa paıdalaný, 2 alaıaqtyq, 1 qyzmettegi áreketsizdik, 1 salǵyrttyq, 1 kinásiz adamdy qylmystyq jaýaptylyqqa májbúrlep kóndirý jáne bireýi zańsyz kóshi-qon uıymdastyrý sııaqty keleńsizdik oryn alǵan. Al sybaılas jemqorlyqqa qatysty 29 qylmystyq áreket anyqtalǵan eken. Munyń syrtynda ákimshilik jaýapkershilikke 72 qyzmetker, tártiptik jazaǵa 16 qyzmetker tartylypty. Sondaı-aq túrli jaǵdaıdaǵy jol-kólik oqıǵasyna 26 polıseı sebepker bolǵan...
Árıne, oblystyq ishki ister departamentiniń ótken merzimdegi jumys qorytyndysynda jaǵymdy ister de aıtyldy. Mysalǵa, 2017 jyly Almaty oblysynyń aýmaǵynda oryn alǵan jol-kólik oqıǵasynyń sany arǵy jylmen salystyrǵanda azaıǵan.
Oblys joldarynda 2016 jyly 2086 apatty jaǵdaı tirkelse, bul kórsetkish 2017 jyly 1934 oqıǵaǵa deıin tómendegeni qýantady. Ádilin aıtýymyz kerek, qylmyspen kúres pen aldyn alý jumystaryna jetisýlyq tártip saqshylary jumyla kirisip, barynsha nátıjeli áreket etýde. Ishki ister organdarynyń jumysyn jandandyrý maqsatynda Almaty oblysy ákimdigi tarapynan qarjylandyrý úlesi artyp, 2017 jyly bıýdjet qorjynynan 11,9 mlrd teńge bólingen. Biraq aımaqtaǵy qylmystyq ahýal qalypty jaǵdaıda bolǵanymen, keıbir baǵyttar boıynsha alańdaýǵa negiz bar. Mysalǵa, bir jyl ishinde páter tonaý men uıaly telefon urlaý faktileri azaımaı otyr. Esepti kezeńde úı tonaý – 7,1 paıyzǵa, telefon urlaý 5,8 paıyzǵa kóbeıgen.
Taǵy bir jaǵymdy jańalyq jetisýlyq quqyq qorǵaýshylardyń bastamasymen «Malshy – mal ıesi – jergilikti atqarýshy organ» negizinde úsh jaqty kelisim jasaý men maldy jaıý erejeleriniń jobalary bekitilip, qabyldandy. Bul óz kezeginde aımaqtaǵy mal urlyǵynyń aldyn alýǵa úlken kómek bolyp otyr. Bul basqa óńirlerdiń úırenetin úrdisi bolsa deımiz...
Qalmahanbet MUQAMETQALI, «Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy