Elbasy Nursultan Nazarbaev CCTV telearnasyna suhbat bergenin buǵan deıin habarlaǵan bolatynbyz. Nazarlaryńyzǵa suhbatta aıtylǵan negizgi məselelerge sholýdy usynamyz.
CCTV telearnasyna suhbat bergen Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan men Qytaıdyń qandaı salada yntymaqtastyqty jandandyra alatyndyǵyn aıtyp berdi.
«Biz bul jumystardy is júzinde bastap ta kettik. Jalpy, kómirsýtekter, munaı men gaz áli de biraz ýaqyt paıdalanylatyn bolady. Degenmen, búkil álem balamaly energetıkaǵa bet alyp otyr. Balamaly energetıka - bul balamaly ekonomıka. О́ıtkeni, biz munaı men gazǵa baı elmiz. Ol bizdiń ekonomıkamyzdyń basym bóligin quraıdy jáne mundaı el óte kóp. Sondyqtan bizge munan ketý qajet. Ol úshin biz osydan 6 jyl buryn ındýstrııalandyrý baǵdarlamasyn júzege asyra bastadyq. Iаǵnı, shıkizat resýrstaryna balama jumys oryndaryn beretin zaýyttardy salýdy qolǵa aldyq», - dedi Elbasy.
Prezıdenttiń aıtýynsha, osynyń nátıjesinde búginde myńnan astam kásiporyn salyp, olarda júzdegen myń jańa jumys orny quryldy.
«Bul birinshi nusqa. Ekinshi nusqa - sý, jel, kún syndy balamaly energetıka kózderin salý. Qytaı Halyq Respýblıkasy da sonymen aınalysýda jáne biz seriktespiz, birge jasaımyz. Qazirgi ýaqytta atalǵan kózderden elektr energııasyn óndiretin sondaı birneshe stansany birlesip salyp jatyrmyz. Sondyqtan da bul baǵyt óte mańyzdy dep oılaımyn. Biz ǵylymı-tehnıkalyq progress syndy basqa máselelerde de seriktespiz», - dedi Nursultan Nazarbaev.
Sonymen qatar suhbat barysynda Nursultan Nazarbaev halyqaralyq terrorızm týraly óz pikirin bildirdi.
«Qytaı Halyq Respýblıkasynyń basshylyǵy úsh zulymdyqpen - ekstremızm, terrorızm jáne separatızmmen kúres boıynsha usynys tastady. Biz bul usynysty qoldaımyz jáne birlese jumys istep jatyrmyz», - dedi Prezıdent. Onyń aıtýynsha, terrorızm Sırııada anyq baıqaldy jáne IGIL terrorızmniń naǵyz zulymdyq ekenin, munymen kúresý qajettigin kórsetti.
«Onda Amerıka bastaǵan bir koalısııa jáne Reseı bastaǵan taǵy bir koalısııa kúresti. Qazir olardyń ózderi ataǵan «memleket» joıyldy, terrıtorııasy joq, biraq óz sodyrlaryn Aýǵanstan syndy ózge óńirlerge jiberip jatyr. Bul bizdi qatty alańdatady. Munymen kúresý úshin Shanhaı uıymyna kiretin Ortalyq Azııa elderi birge jumys isteýi kerek. Qazir de osymen aınalysyp jatyrmyz», - dedi N. Nazarbaev.
Sondaı-aq, Elbasy Qazaqstan tarapynan Aýǵanstanǵa aýqymdy kómek kórsetilip jatqanyn aıtty. Aýǵanstan jastary Qazaqstan qarajaty esebinen bilim alýda. Ondaǵy halyqty jumyspen qamtý úshin Qazaqstan áleýmettik jáne ınfraqurylymdyq nysandar salýǵa daıyn. 40 jyldan beri Aýǵanstanda azamattyq soǵys júrip jatyr. Halyq soǵysýdan basqa eshteńe bilmeıdi. Terrorızmdi qarjylandyratyn esirtki óndirisimen aınalysady. Munymen qalaı kúresý kerek? Halyqqa jumys berý kerek, ol úshin Aýǵanstandaǵy óndiristi damytý qajet. Mine, bizdiń ortaq mindetimiz - Aýǵanstanǵa óz ekonomıkasyn qalyptastyrýǵa kómektesý», - dedi Prezıdent.
Sonymen qatar Nursultan Nazarbaev álemdegi iri saıası ǵana emes, ekonomıkalyq birlestikke aınalyp kele jatqan Shanhaı yntymaqtastyq uıymyn óte belsendi túrde qoldaıtynyn málim etti.
«Shanhaı yntymaqtastyq uıymy qazirgi tańda búkil álem moıyndaıtyn eń mańyzdy ujymdyq organdardyń biri. Ol ortaq shekarasy bar memlekettermen qurylǵan. Biz osy shekaralardyń sıpaty máselesin sheshken bolatynbyz. Esterińizde bolsa, Keńes Odaǵy men Qytaı kezinde keıbir ortaq shekaralar belgilenip, jazylmaǵan bolatyn. Keıbir jerler týraly kelisim joq edi. Osy sebepti, ol jerlerde memleketter arasynda da qaqtyǵystar týyndaǵan. Sondyqtan, ortaq shekarasy bar alty memleket bolyp, shekarany hattap, qol qoıyp, bul dostyq shekarasy ekenin aıttyq», - dedi Nursultan Nazarbaev.
Prezıdent shekaralar belgilengennen keıin «ary qaraı ne bolady?» degen suraq kóterilgenin eske aldy. «Ary qaraı osy kezdesýlerdi ótkizelik dep sheshtik te, osydan Shanhaı yntymaqtastyq uıymy quryldy», - deıdi Memleket basshysy.
Prezıdent óz sózinde uıymdy qurýda bastama tanytqandardyń biri Qazaqstan bolǵanyn atap ótti.
«Sondyqtan men qazirgi ýaqytta saıası ǵana emes, ekonomıkalyq birlestikke aınalyp kele jatqan ShYU-ny óte belsendi túrde qoldaımyn. Biz birlesip elderdiń ekonomıkasyn damytýdamyz. Búgingi tańda Uly Jibek jolyna 65-ke jýyq memleket atsalysyp jatyr. Ol jaqqa 600 mıllıard AQSh dollary shamasynda qarjy baǵyttalýda. 100 mıllıard AQSh dollaryndaı qarajaty bar Azııa ınfraqurylymdy damytý banki quryldy. Bunyń bári de barlyq memleketterdiń qamy úshin jumys júrgizedi. Osy sharýalardyń barlyǵy ShYU aıasynda júzege asyrylyp jatyr», - deıdi Prezıdent.
Nursultan Nazarbaev sonymen qatar eń mańyzdy ólshem - «úsh zulymdyqpen» (Terrorızm, ekstremızm, separatızm) kúres ekenin aıtty. «Bizdiń arnaıy qyzmetter, quqyq qorǵaý organdary bir-birimen óte tyǵyz seriktese jumys júrgizý ústinde. Bizde terrorızmmen kúresýge baǵyttalǵan arnaıy uıym bar. Kelesi suraq ol - esirtkimen kúres. Munyń bári osylarǵa jol bermeý úshin jasalýda. Osy sharýalardyń barlyǵynda ShYU-nyń róli óte zor», - deıdi Memleket basshysy.
Prezıdenttiń aıtýynsha, aldaǵy ýaqytta uıym jumysynyń josparlary bekitilmek. «Men endigi kezekte Sındaoda «Shanhaı segizdigi» bolyp kezdesetinimizdi erekshe atap ótkim keledi. О́ıtkeni, Astanada bizdiń tóraǵalymyzben uıymymyzǵa Úndistan men Pákistandy qabyldaý júrgizilgen bolatyn. Endi búgingi kúni 8 memleket uıym jumysyna atsalysýda. Qytaı Halyq Respýblıkasynyń tóraǵalyǵymen Sı Szınpın myrzamen daıyndalýdamyz. Qazaqstan kómegin kórsetip keledi. Buǵan deıingideı óte tabysty kezdesý bolady. Biz uıymnyń aldaǵy jańa josparlaryn belgileımiz», - dedi Nursultan Nazarbaev.
Elbasy Nursultan Nazarbaev Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpınniń 5 jyldaǵy jumysyna baǵa berdi. «Tóraǵa Sı Szınpınmen óte jaqyn tanyspyn. Biz jyl saıyn kezdesip, pikir almasyp otyramyz. Eki elge de tynysh ómir súrýge múmkindik beretin osyndaı senimniń, qarym-qatynastyń bolǵandyǵyn maqtan etemin. Qytaı úlken memleket, al Qytaı Kompartııasynyń 19 sezi bul Qytaı eliniń ishindegi ǵana emes, búkil álemdik mańyzǵa ıe oqıǵa boldy. Sı Szınpınniń tóraǵalyǵymen tek 5 jyldyń ishinde ǵana ekonomıka 53 trıllıonnan 80 trıllıonǵa deıin ósti. 19 sezde alǵa qoıylǵan ultty damytýdaǵy qytaı armanyna qol jetkizý maqsatynyń barlyq memleketter úshin mańyzy bar», - dedi Elbasy. Osy rette Memleket basshysy Qytaı Halyq Respýblıkasynyń kórshisi, jaqyn dos retinde Qazaqstan bul josparlardyń barlyǵynyń júzege asyrylǵanyn qalaıtyndyǵyn atap ótti.
«Men olardyń júzege asyrylatyndyǵyna senimdimin de. Qytaı ereksheligindegi sosıalızm bizdiń shyǵystyq dilimizdi, ıdeıalarymyzdy, halqymyzdyń oıyn kórsetedi jáne ol sizderdiń elderińizde óte baıypty ilgeriletilgen. Buǵan qosa, Qytaıdyń ǵylymı-tehnıkalyq progrestegi jetistikterin, álemdegi eń úlken teleskop, eń úlken aerodınamıkalyq qubyr iske qosqanyn, qorǵanys kesheninde de zor jetistigi bar ekendigin aıta alamyn. Munyń barlyǵy da Qytaıdy álemdik saıasattaǵy iri oıynshy, uly derjavaǵa aınaldyrady. Sondyqtan bul máselede, ǵylymı-tehnıkalyq progres máselesinde de biz yntymaqtastyqty belsendi júrgizýdemiz. Qytaı Qazaqstanǵa kómektesip, tehnıkalyq progress úshin mańyzdy nysandardy salýda», - dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Qytaıdyń CCTV telearnasyna bergen suhbatynda Elbasy sondaı-aq óziniń eń úlken baqyty týraly aıtyp berdi.
Qytaılyq jýrnalıst Qazaqstan Prezıdentiniń hobbıi men ylǵı babynda júrýiniń syry nede ekenin surady. «Dene tárbıesimen aınalysamyn, júgiremin degen úırenshikti jaýaptar bar. Jas kezimnen beri sportpen aınalysyp kelemin jáne bul ádetime aınalǵan. Biraq, saıasatker úshin eń úlken baqyt - jumysqa kelý, josparyńdy jetildirip, halyqqa usyný. Jáne ony júzege asyrǵan saıasatker - eń baqytty jan. Júzege asyrǵan. Bul shabyt syılaıdy. Janyń qalaǵan jumysty tap, sonda ómir boıy jumys isteısiń degen sóz bar. Dál osylaı qulshynyspen, ynta-yqylaspen jumys isteseń, isiń alǵa bassa - shabyt, kúsh jáne energııa alasyń. Únemi alda júrip, halyqtyń armany men úmitin júzege asyrý kerek, sonda máńgi jas bolasyń»,-dedi Elbasy.
Sonymen birge Prezıdent ózin mazalaıtyn oılar men jumys jóninde áńgimeledi. «Otbasynda balalarmen, nemerelermen kezdesý óte mańyzdy, árıne oǵan ýaqyt tabyla bermeıdi, biraq mańyzdy. Barlyq adamdar prezıdenttiń syrtqy qyzmetin ǵana kóredi. Saparǵa shyǵamyz, kezdesýler ótkizemiz. Bul jumystyń bir bóligi ǵana. Negizgi jumys - fızıkalyq jáne emosııalyq salmaq - eldi kórkeıtý úshin, elińdi ózgelerdiń qurmetteı túsýi úshin, halyqtyń ómirin jaqsartý úshin ne isteý kerek dep kún saıyn oılaný. Bul oılar maza bermeıdi jáne eńbektenýge, jumys isteýge yntalandyrady. Bul da shyǵarmashylyq sııaqty. Shyǵarmashylyq adamdary uzaq ómir súredi, kóterińki kóńil-kúıde júredi deıdi. Biz de sol sııaqtymyz», - dedi Prezıdent.
Suhbat barysynda Nursultan Nazarbaev adam artta qalyp qoımaýy úshin ómir boıy oqýy kerek ekenin aıtty.
«Mansap jolyn jumysshy laýazymynan bastaý mindetti bolmaǵannan keıin búgingi jastarǵa muny túsiný qıynǵa túser. Biz sııaqty jas memlekettiń qalyptasýy barysynda basshy bárin bilýi, sezinýi tıis dep oılaımyn. Men ata-anam qarapaıym aýyl sharýalary boldy. О́zimde jumysshy bolyp bastadym. Eldi aralap halyqpen sóılesken kezimde jumysshylardyń ne oılaıtyndyǵyn, sharýanyń ne jaıynda oılanatyndyǵyn bilemin. Olardyń problemalaryn, jaı-kúılerin uǵynyp, ál-aýqatyn jaqsartý úshin jumys isteımin», - dedi Prezıdent.
Elbasy búginde memleket basqarý isindegi jumys kóleminiń, deńgeıiniń múldem basqa, óte úlken, aýqymdy ekendigin basa aıtty. «Degenmen, kezinde alǵan tájirıbe barlyq ýaqytta da bizdiń jan-dúnıemizde jáne ár ýaqytta da durys sheshim qabyldaýǵa kómegin beredi. О́ıtkeni, árbir memlekettiń birinshi basshysynyń mindeti men maqsaty - eldiń ıgiligi, halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartý... Qazir álemniń, ǵylymı-tehnıkalyq progrestiń qyzý damyǵandyǵy sonshalyqty jańa deńgeıde jumys isteýge týra keledi. Adam artta qalyp qoımaýy úshin ómir boıy oqýy kerek», - dedi Nursultan Nazarbaev