Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda sý tasqyny kezeńine daıyndyq máselesi jáne «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy qyzmeti týraly másele qaraldy. Sondaı-aq Qazaqstandaǵy memlekettik qyzmettiń jaı-kúıi týraly ulttyq baıandama maquldandy.
Tasqyn qaýipine tosqaýyl bola ma?
Qystyń qahary qaıtyp, kóktem ıisi sezile bastaǵannan eldimekendegi jurtty sý tasqyny erekshe alańdatady. Máselen, qazirdiń ózinde elimizdegi birqatar óńirlerdiń 160 eldi mekenin erigen qar sýy basý qaýpi bar eken. Al tabıǵı apatqa qarsy turýdyń qanshama sharasyn qarastyryp jatyrmyz dep Úkimette jylda esep berilgenimen, aýyl-aımaqtardy túgeldeı aman alyp qalýdyń amaly bolmaı otyrǵany belgili. Qar kóbesi sógildi degenshe jaǵadaǵy jurttyń jany shúberekke túıýli. Biraq tasqyn sýǵa tabıǵı apat eken dep qarap otyrýǵa bolmaıdy. Bar jaǵdaıdy qarastyryp, jumysty jandandyryp, tıisti sharalardy ýaqtyly oryndasa qaýiptiń aldyn alyp, turǵyndardy qutqarýdyń múmkin ekendigine Úkimet taǵy úmit bildirdi. Otyrysta sý tasqyny kezeńine daıyndyqty ábden talqylap, Premer-Mınıstr jaýapty organdarǵa tas-túıin bolýdy tapsyrdy.
Ishki ister mınıstri Q.Qasymovtyń aıtýynsha, naqty jumystar júrgizilgenimen óńirler kóktemgi sý tasqynyna tolyqtaı daıyn dep aıtýǵa kelmeıdi. Sheshýdi qajet etetin birqatar problemalar bar. Birinshisi, sý qoımalarynyń barlyǵy birdeı tasqyn sýdy qabyldaýǵa daıyn emes. Máselen, Sý kodeksine sáıkes sý sharýashylyǵy uıymdary sýdyń zııandy áserinen eldi mekenderdi, ónerkásiptik nysandardy, aýylsharýashylyq jerlerin qorǵaýdy josparlap, eskertý sharalaryn júrgizýi tıis. Degenmen, bul jergilikti jerlerde atqarylyp otyrǵan joq. Máselen, mınıstrdiń málimetinshe, Aqtóbe oblysynda gıdrotehnıkalyq qurylǵylar boıynsha eskertý jospary ázirlenbegen. Aqmola oblysynda aldyn alý sharalary respýblıkalyq menshiktegi 15 gıdrotehnıkalyq qurylǵylarda ǵana josparlanǵan. Al kommýnaldyq menshiktegi 68 nysanǵa qatysty esh jospar joq. Dál osyndaı jaǵdaı Soltústik Qazaqstan oblysynda da oryn alýda. Kommýnaldyq menshiktegi 17 gıdrotehnıkalyq qurylǵyny qorǵaý sharalary uıymdastyrylmaǵan. «Qazirdiń ózinde Qaraǵandy oblysyndaǵy Samarqand pen Yntymaq sý qoımalarynda jınaqtalǵan sýdyń kólemi 2017 jylǵy kórsetkishten asyp túsedi. Qar kúrt erip, sý qarqyndy kele bastaǵan jaǵdaıda sýdy apatty jaǵdaıda aǵyzýǵa týra keledi. Al bul ózeniń tómengi saǵasynda ornalasqan 44 eldi mekendi sý astynda qaldyrý qaýpin týdyrady», dedi Q.Qasymov. Ekinshiden, eldi mekenderdi dalanyń erigen qar sýynan qorǵaýda da máseleler bar. «Tek sońǵy jylda ǵana erigen qar sýynan 57 eldi meken zardap shekti. Qazirgi ýaqytta Aqmola, Almaty, Shyǵys Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Qaraǵandy, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan oblystaryndaǵy 160 eldi mekendi erigen qar sýynyń basý qaýpi saqtalyp otyr. Jergilikti atqarýshy organdar bul problemany sheshý úshin keshendi sharalar qarastyrýy tıis», dedi Ishki ister mınıstri. Sondaı-aq mınıstrlik jergilikti atqarýshy organdarmen birge kóktemgi sý tasqyny qaterin azaıtý úshin keshendi sharalar atqarǵanyn atap ótti.
Qazgıdromettiń boljamdy málimetteri boıynsha, jalpy elimizde qar kólemi normadan tómen. Degenmen, sý tasqyny qaýpi jerdiń kóktemgi ylǵaldaný deńgeıiniń joǵary bolýymen kúrdelenip otyr. Qazirgi ýaqytta tońnyń qalyńdyǵy 60 santımetrden 1,5 metrge deıin jetedi. «Bul ótken jylǵy kórsetkishten birshama joǵary. Biraq qardyń jınalýy da jalǵasyp jatyr», dedi mınıstr. Onyń dereginshe, eń kúrdeli jaǵdaı muzdyń erip, Syrdarııa ózeni sýynyń deńgeıiniń artýyna baılanysty Ońtústik Qazaqstan men Qyzylorda oblystarynda bolýy yqımal. «Kóktemi sý tasqyny kezinde jaǵdaıdyń aldyn alý maqsatynda arnaıy toptar quryldy. 49 myńnan astam adamnan turatyn bólimder jasaqtaldy. 16800 tehnıka bar. Sý tasqyny bolǵan jaǵdaıda halyqty qaýipsiz jerge kóshirýge arnalǵan beketter anyqtalyp, baǵdarlary belgilengen. Qajetti kólik quraldarymen de qamtamasyz etilgen. Ulttyq gvardııa men Ishki ister mınıstrliginiń áskerı jasaqtary da daıyn», dedi Q.Qasymov. Mınıstrdiń dereginshe, jergilikti atqarýshy organdar eldi mekenderden 3,5 mln tonna tekshe metr qar shyǵarǵan. 8,5 myń tonna janarmaı, 125 myń tonna qajetti materıaldar bar. Ákimdikter tótenshe jaǵdaılar bolǵan jaǵdaıǵa 24,7 mlrd teńge daıyndap otyr.
Úkimet otyrysynda budan ári jalpy sý tasqyny qaýpine qatysty taǵy qandaı sharalar qolǵa alynyp jatqany jóninde Energetıka mınıstri Q.Bozymbaev, Investısııalar jáne damý mınıstr J.Qasymbek, Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri E.Nysanbaev te esep berdi. Máselen, Investısııalar jáne damý mınıstri vedomstvolyq baǵynysty uıymdarda aǵymdaǵy jylǵy Sý tasqyny kezeńine arnalǵan is-sharalar josparlary bekitilgenin jáne Sý tasqynyna qarsy komıssııanyń jumysy uıymdastyrylǵanyn jetkizdi. Jalpy, respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl joldarynda 1 284 avtojol kópiri, 14 686 sý ótkizý qubyry bar. «Qazirgi ýaqytta táýlik boıy jumys isteıtin dıspetcherlik qyzmet uıymdastyryldy jáne avtomobıl joldaryna kúzet qoıylyp, uzaqtyǵy 316 shaqyrymdyq 476 qaýipti ýchaske, 942 qubyr jáne 101 kópir baqylaýǵa alyndy. Bekitilgen josparǵa sáıkes, sý tasqyny kezeńinde jumystardy ýaqtyly uıymdastyrý úshin qum, qıyrshyq tas, sement, sý ótkizý qubyrlary, ydys-qaptar, janar-jaǵarmaı syndy qurylys materıaldary men konstrýksııalar, ózge de tehnıkalar daıyndaldy», dedi J.Qasymbek. Mınıstrdiń atap ótýinshe, is-sharalardy oryndaý kezinde óńirlerdiń aýa raıy men klımattyq jaǵdaıy, sondaı-aq 2017 jylǵy kóktemdegi muz erý jáne sý tasqyny kezeńindegi oqıǵalar eskerildi. Al Energetıka mınıstri Q.Bozymbaev «Qazgıdromet» qyzmetiniń kúsheıgenin tilge tıek etti. Iá, ótken jyly ásirese jergilikti atqarýshy organdar tarapynan «Qazgıdromet» qyzmetine syn óte kóp bolǵan edi. Sodan keıin qosymsha qural-jabdyq satyp alýǵa aqsha bólingen. Endi, mine, qazirgi ýaqytta «Qazgıdromet» boljaý júıesine ózgertýler engizgen. Máselen, buǵan deıin gıdrologııalyq boljam úsh aı buryn jasalyp kelgen. Al 1 naýryzdan bastap sınoptıkter 7 kún buryn boljam jasap otyratyn bolady. «Onyń dáldigi 90 paıyzdan asyp túsedi jáne árbir úsh kún saıyn túzetilip otyrady. Iаǵnı, barlyq memlekettik organdar oryn alatyn klımattyq jáne basqa da ózgerister jaıynda aqparattardy úlken dáldikpen alady. Sondyqtan aqparat tolyqqandy bolady dep oılaımyn. Jalpy, «Qazgırometti» jabdyqtaý 5 jylǵa arnalǵan baǵdarlama ári ony jalǵastyrý qajet», dedi mınıstr.
О́z kezeginde Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri E.Nysanbaev tasqyn sýlardy saqtaý, jınaqtaý jáne taratý jumystary týraly baıandady. Sondaı-aq selektorlyq jıynda Astanamen onlaın baılanysta otyrǵan oblys ákimderi – Aqmola oblysy ákimi M.Myrzalın, Qyzylorda oblysy ákimi – Q.Kósherbaev, Soltústik Qazaqstan oblysy ákimi Q.Aqsaqalov, Almaty oblysy ákimi A. Batalov, Shyǵys Qazaqstan oblysy ákimi D.Ahmetov, Qaraǵandy oblysy ákimi E.Qoshanov, Qostanaı oblysy ákimi A.Muhambetov, Ońtústik Qazaqstan oblysy ákimi J.Túımebaev óńirlerdegi jaǵdaıdy jetkizdi. Árıne, ákimderdiń bári daıyndyq jumystary júrip jatqanyn, kóptegen shara qolǵa alynǵanyn aıtty. Premer-Mınıstr óńir ákimderin kóktemgi sý tasqyny qaýipine barynsha jaýapkershilikpen qaraýǵa shaqyrdy. Aıtqandaı, Aqmola oblysynyń ákimi esep bergen kezde Úkimet basshysy jylda tasqynnan zardap shegetin Atbasardyń ahýalyn arnaıy surady. Úkimet basshysy «Atbasardyń jaǵdaıy qalaı bolmaq? Ne kútemiz? Úıindi topyraq sýdy ustaı ala ma? Jylda aqsha bólemiz. Buryn aqsha qumǵa ketti desek, endi sýǵa ketip jatyr. Turǵyndardyń úndeýin oqydym. Olar qarjyny damba salǵansha sý barmaıtyn basqa jerden úı salyp berińder» deıdi. Mıllıardtaǵan qarjyny nesine jumsap jatyrsyz?», dedi Úkimet basshysy. Aqmola oblysynyń ákimi M.Myrzalın B.Saǵyntaevtyń synymen tolyqtaı kelisetindigin jetkizdi. «Bul durys pikir. 9 shaqyrymdyq damba salýǵa 10 mlrd teńge qarjy ketedi. Al 1830 adam turatyn 530 úıdi basqa jaqqa kóshirip, úılerdi salýǵa 3-5 mlrd teńge ketedi. Shyǵynnyń mólsheri tómen bolady», dedi ákim. Osy rette B.Saǵyntaev bir ret durys sheshim qabyldap, bul máseleni túbegeıli jabý qajettigin qatań eskertti. Jyl saıyn onyń saldaryn joıýǵa mıllıardtaǵan qarjy jumsaǵannan góri durys baǵdarlama qabyldaý qajettigin aıtty. Úkimet basshysy birinshi orynbasary Asqar Mamınge jol kartasyn jalpy úılestirýdi jáne iske asyrýdy, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri О́.Shókeevke tasqyn sý men erigen qar sýyn jınaý jáne bólý boıynsha jospardyń oryndalýyn baqylaýda ustaý qajettigin qadap aıtty. Memleket basshysynyń jańa sý qoımalaryn salý boıynsha tapsyrmalaryn oryndaý, sondaı-aq sý tasqyny qaýpin joıý boıynsha úlken jumys kútip turǵanyn atap ótti. Budan ózge, sý basý qaýpi bar aımaqtardan turǵyndardy kóshirý baǵdarlamasynyń jobasyn ázirleýdi tapsyrdy.
AHQO – el úshin asa mańyzdy joba
Úkimet otyrysynda qaralǵan kelesi másele «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń qyzmeti týraly AHQO basqarýshysy Q.Kelimbetov aıtyp berdi. Q.Kelimbetov habarlaǵandaı, elordanyń 20-jyldyǵyn merekeleýge arnalǵan «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyn resmı tanystyrý rásimi bıyl 5 shildede EKSPO Kongress ortalyǵynyń ǵımaratynda ótedi. Saltanatty is-sharaǵa qatysýǵa iri halyqaralyq kompanııalardyń, damý ınstıtýttarynyń, qarjy uıymdarynyń basshylary shaqyrylǵan. Resmı ashylýdyń qarsańynda AHQO damýynyń strategııalyq baǵyttary boıynsha plenarlyq sessııalar ótedi. Aıtýly oqıǵalardyń qatarynda 13-shi Dúnıejúzilik ıslam ekonomıkalyq forýmyn ótkizý josparlanǵan. Sonymen qatar Nazarbaev Ortalyǵynda quqyqtyq máseleler boıynsha AHQO-nyń alǵashqy halyqaralyq konferensııasy ótedi.
«Qazirgi ýaqytta barlyq qajetti ınfraqurylym men AHQO organdary quryldy», dedi Q.Kelimbetov. Aıtýynsha, AHQO áleýetti ınvestorlardyń arasynda belsendi qyzyǵýshylyq týdyryp otyr. AHQO tikeleı, sondaı-aq sheteldik qorjyndyq ınvestısııalardy tartý úshin barlyq qajetti sharttardy usynatyn jaǵymdy sıpattary bar zamanaýı joǵary tehnologııaly ınfraqurylym retinde qalyptasqan. Máseleni qaraý qorytyndysynda Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev AHQO Qazaqstan úshin óte mańyzdy joba ekenin jáne onyń negizgi maqsattary ınvestısııalar tartý jáne ınvestısııalyq qyzmetti yntalandyrý úshin sáıkes jaǵdaılar jasaý bolyp tabylatynyn atap ótti, jáne mınıstrlikterge barlyq qajetti kómek kórsetýdi tapsyrdy.
Ulttyq baıandama maquldandy
Keshe Úkimet otyrysynda Qazaqstandaǵy memlekettik qyzmettiń jaı-kúıi týraly ulttyq baıandama maquldandy. Jıynda ulttyq baıandamany Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi tóraǵasynyń orynbasary A.Shaıymova tanystyrdy. Ol agenttik memlekettik qyzmettiń jaı-kúıi týraly ulttyq baıandamanyń jobasyn alǵash ret daıyndaǵanyn atap ótti. Baıandama jobasy elimizdiń memlekettik qyzmetiniń damý kezeńderin, júıeniń aǵymdaǵy jaǵdaıyn taldaýdy, halyqaralyq sarapshylardy baǵalaýdy, sondaı-aq osy salany odan ári jetildirý jónindegi máselelerdi qamtıdy. Atap aıtqanda, birinshi bólimde elimizdiń strategııalyq qujattaryn iske asyrý prızmasy arqyly memlekettik qyzmetti damytý kezeńderi keltirilgen. Ekinshi bólimde jalpy táýelsizdik kezeńindegi memlekettik qyzmettiń jaı-kúıin taldaý qarastyrylǵan. Al sońǵy bóliminde memlekettik qyzmetti odan ári damytý keleshegi jáne elimizdiń álemniń úzdik otyz eliniń qataryna enýin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan mindetter qamtylǵan. Jalpy, qujat kásibı memlekettik apparatty odan ári qalyptastyrýdyń negizgi baǵyttaryn aıqyndaýǵa múmkindik bermek.
Qorytyndysynda B.Saǵyntaev Úkimet Qazaqstandaǵy memlekettik qyzmettiń jaı-kúıi týraly ulttyq baıandamany maquldaıtynyn atap ótip, Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigine 1 naýryzǵa deıin Premer-Mınıstr Keńsesine esep berýdi tapsyrdy. Keıin ol Prezıdent Ákimshiligine jiberiledi.
Dınara BITIK, «Egemen Qazaqstan»